Adhyaya 26

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । विधायाभिषवं मर्त्याः शंखतीर्थे द्विजोत्तमाः । यमुनां चैव गंगां च गयां चापि क्रमाद्व्रजेत्

శ్రీసూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా, శంఖతీర్థమున విధివిధానముగా స్నానాభిషేకము చేసి, యాత్రికుడు క్రమముగా యమున, గంగా మరియు గయకు వెళ్లవలెను।

Verse 2

यमुनाख्यं महातीर्थं गंगातीर्थमनुत्तमम् । गयातीर्थं च मर्त्यानां महापातकनाशनम्

యమున మహాతీర్థమని ప్రసిద్ధి; గంగాతీర్థము అనుత్తమము; గయాతీర్థము మానవుల మహాపాతకాలను నశింపజేయునది।

Verse 3

एतत्तीर्थत्रयं पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वरोगनिबर्हणम्

ఈ తీర్థత్రయం పుణ్యమయమై సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధము; ఇది సమస్త విఘ్నాలను శమింపజేసి, సమస్త రోగాలను తొలగించును।

Verse 4

एतद्धि तीर्थत्रितयं सकलाज्ञाननाशनम् । अविद्यायां विनष्टायां तथा ज्ञानप्रदं नृणाम्

నిజముగా ఈ తీర్థత్రయం సమస్త అజ్ఞానాన్ని నశింపజేయును; అవిద్య నశించినపుడు మనుష్యులకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించును।

Verse 5

जानश्रुतिर्महाराज एषु तीर्थेषु वै पुरा । स्नात्वा रैक्वाद्द्विजश्रेष्ठात्प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

ఓ మహారాజా, పూర్వకాలమున జానశ్రుతి ఈ తీర్థములలో స్నానము చేసి, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన రైక్వుని నుండి ఉత్తమ జ్ఞానమును పొందెను।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वार्थतत्त्वज्ञ व्यासशिष्य महामते । यमुना चैव गंगा च गया चैवेति विश्रुतम्

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా, సర్వార్థతత్త్వజ్ఞా, వ్యాసశిష్య మహామతీ! యమునా, గంగా, గయా—ఇవి పరమ పుణ్యతీర్థములని ప్రసిద్ధమని మేము వినితిమి।

Verse 7

एतत्तीर्थत्रयं कस्मादागतं गंधमादने । जानश्रुतेश्च राजर्षेः स्नानात्तीर्थत्रयेऽपि च । ज्ञानावाप्तिः कथं रैक्वादस्माकं सूत तद्वद

గంధమాదనంలో ఈ తీర్థత్రయం ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? అలాగే రాజర్షి జానశ్రుతి ఆ తీర్థత్రయంలో స్నానం చేసి రైక్వుని కారణంగా జ్ఞానాన్ని ఎలా పొందెను? హే సూతా, అది మాకు వివరించుము।

Verse 8

श्रीसूत उवाच । रैक्वनामा महर्षिस्तु पुरा वै गन्धमादने

శ్రీ సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో గంధమాదనంలో రైక్వ అనే మహర్షి ఉండెను।

Verse 9

तपस्सुदुश्चरं कुर्वन्न्यवसत्तपसां निधिः । दीर्घकालं तपः कुर्वन्स वै रैक्वो महामुनिः

ఆ మహాముని రైక్వుడు తపస్సుల నిధివలె ఉండెను. అక్కడ నివసించి అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తూ, దీర్ఘకాలం తపోనిష్ఠగా నిలిచెను।

Verse 10

तपोबलेन महता दीर्घमायुरवाप्तवान् । जन्मना पंगुरेवासीद्रैक्वनामा महामुनिः

మహత్తర తపోబలంతో అతడు దీర్ఘాయువును పొందెను; అయితే జన్మతః రైక్వ అనే ఆ మహాముని లంగడివాడై ఉండెను।

Verse 11

पंगुत्वादसमर्थोऽभूद्गंतुं तीर्थान्यसौ मुनिः । संति यानि तु तीर्थानि गन्धमादनपर्वते

కుంటితనము వల్ల ఆ ముని ఇతర తీర్థాలకు వెళ్లలేకపోయెను; అయితే గంధమాదన పర్వతమున పుణ్య తీర్థములు అనేకముగా ఉన్నవి।

Verse 12

तानि गच्छति सामीप्याच्छकटेनैव संचरन् । स यद्रैक्वो मुनिवरो युग्वेन सह वर्तते

శకటమునే ఆధారముగా సంచరిస్తూ సమీపములోని ఆ తీర్థములకు వెళ్లుచుండెను; అట్లే మునివరుడైన రైక్వుడు ‘యుగ్వ’ (శకటం)తో కలిసి నివసించెను।

Verse 13

तपस्वी वैदिकैर्लोके सयुग्वैत्यभिधीयते । युग्वेति शकटं प्रोक्तं स तेन सह वर्तते

వైదిక లోకములో అటువంటి తపస్విని ‘సయుగ్వ’ అని పిలుచుదురు; ‘యుగ్వ’ అనగా శకటమని చెప్పబడినది, అందుచేత అతడు దానితోనే నివసించెను।

Verse 14

स खल्वेवं मुनिश्रेष्ठः सयुग्वानाम वै मुनिः । पूर्णज्ञानस्तपस्तेपे गन्धमादनपर्वते

ఇట్లు ‘సయుగ్వ’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధుడైన మునిశ్రేష్ఠుడు, సంపూర్ణ జ్ఞానముతో గంధమాదన పర్వతమున తపస్సు చేసెను।

Verse 15

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थः सोऽतप्यत महत्तपः । वर्षायां कण्ठदघ्नेषु जलेषु समवर्तत

గ్రీష్మకాలమున పంచాగ్నుల మధ్య కూర్చొని అతడు మహాతపస్సు చేసెను; వర్షాకాలమున కంఠమట్టుకు నీటిలో నిలిచి ఉండెను।

Verse 16

तपसा शोषिते गात्रे पामा तस्य व्यजायत । कण्डूयत स पामानं दिवारात्रं मुनीश्वरः

తపస్సుతో శరీరం శుష్కమైపోయినప్పుడు అతనికి పామా (దురద రోగం) కలిగింది. ఆ మునీశ్వరుడు పగలు-రాత్రి ఆ దద్దుర్లను గోకుతూనే ఉన్నాడు.

Verse 17

कण्डूयमान एवायं पामानं न तपोऽत्यजत् । अजायत मनस्त्वेवं तस्य सयुग्वनो मुनेः

ఆ దురదను ఎప్పటికీ గోకుతున్నప్పటికీ అతడు తన తపస్సును విడువలేదు. ఈ విధంగా సాయుగ్వన ముని మనస్సులో ఒక ఆలోచన కలిగింది.

Verse 18

यमुनायां च गंगायां गयायां चाधुनैव हि । अस्मिंस्तीर्थे त्रये पुण्ये स्नातव्यं हि मया त्विति

‘యమునలో, గంగలో, గయాలో—ఇప్పుడే నేను స్నానం చేయాలి. ఈ ఒక్క పుణ్య త్రితీర్థంలోనే నేను స్నానం చేయవలసిందే.’

Verse 19

एवं विचिंत्य स मुनिरन्यां चिंतामथाकरोत् । अहं हि जन्मना पंगुरतः स्नानं हि दुर्लभम्

ఇలా ఆలోచించిన మునికి మరో ఆందోళన కలిగింది—‘నేను జన్మతః లంగడివాడిని; అందువల్ల నాకు తీర్థస్నానం దుర్లభం.’

Verse 20

अतिदूरं मया गन्तुं शकटेन न शक्यते । किं करोम्यधुनेत्येवं स वितर्क्य महामतिः

‘అతి దూరం నేను వెళ్లడం, బండిలో కూడా, సాధ్యం కాదు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?’ అని ఆ మహామతి విచారించాడు.

Verse 21

तीर्थत्रयेषु स्नानार्थं कर्तव्यं निश्चिकाय वै । अप्रसह्यमनाधृष्यं विद्यते मे तपोबलम्

అతడు దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు—“త్రితీర్థాలలో స్నానార్థం ఇది తప్పక చేయాలి. నాలో తపోబలం ఉంది—అప్రతిహతం, అజేయం.”

Verse 22

तेनैवावाहयिष्यामि तद्धि तीर्थत्रयं त्विह । इति निश्चित्य मनसा प्राङ्मुखो नियतेंद्रियः

“అదే తపోబలంతో ఈ చోటే త్రితీర్థాన్ని ఆహ్వానిస్తాను.” అని మనసులో నిర్ణయించి, తూర్పుముఖంగా ఇంద్రియనిగ్రహంతో నిలిచాడు.

Verse 23

त्रिराचम्य च सयुग्वान्दध्यौ क्षणमतंद्रितः । तस्य मंत्रप्रभावेन यमुना सा महानदी

సయుగ్వా మూడుసార్లు ఆచమనం చేసి, అలసట లేక క్షణమాత్రం ధ్యానించాడు. అతని మంత్రప్రభావంతో మహానది యమునా ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 24

गंगा च जह्नुतनया गया सा पापनाशिनी । भूमिं निर्भिद्य तिस्रोपि पातालात्सहसोत्थिताः

గంగా—జహ్ను తనయ—మరియు పాపనాశిని గయా; ఈ ముగ్గురూ భూమిని చీల్చుకొని పాతాళం నుంచి ఒక్కసారిగా పైకి లేచారు.

Verse 25

मानुषं रूपमास्थाय सयुग्वानमुपेत्य च । ऊचुः परमसंहृष्टा हर्षयंत्यश्च तं मुनिम्

వారు మానవరూపం ధరించి సయుగ్వా వద్దకు వచ్చి, పరమానందంతో ఆ మునిని హర్షింపజేస్తూ పలికారు.

Verse 26

सयुग्वन्रैक्व भद्रं ते ध्यानादस्मादुपारम । त्वन्मत्रेण समाकृष्टा वयमत्र समागताः

హే సయుగ్వన్, హే రైక్వ—నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఈ ధ్యానాన్ని విరమించుము. నీ మహిమచేత మాత్రమే ఆకర్షితులమై మేము ఇక్కడికి వచ్చితిమి॥

Verse 27

कि कर्तव्यं तवास्माभिस्तद्वदस्व मुनीश्वर । इति तासां वचः श्रुत्वा सयुग्वान्हि महामुनिः

హే మునీశ్వరా, మేము నీకు ఏమి చేయవలెనో చెప్పుము. వారి మాటలు విని మహాముని సయుగ్వాన్…॥

Verse 28

ध्यानादुपारमत्तूर्णं ताश्चापश्यत्पुरः स्थिताः । स ताः संपूज्य विधिवद्रैक्वो वाचमभाषत

అతడు వెంటనే ధ్యానాన్ని విరమించి, వారు తన ఎదుట నిలిచియుండుట చూచెను. విధివిధానముగా వారిని పూజించి రైక్వ ఈ వాక్యములు పలికెను॥

Verse 29

यमुने देवि हे गंगे हे गये पापनाशिनि । सन्निधानं कुरुध्वं मे गन्धमादनपर्वते

హే దేవి యమునా, హే గంగా, హే పాపనాశిని గయా—గంధమాదన పర్వతమున నాకై ఇక్కడ సన్నిధానము చేయుడి॥

Verse 30

यत्र भूमिं विनिर्भिद्य भवत्य इह निर्गताः । तानि पुण्यानि तीर्थानि भवेयुर्वोऽभिधानतः

మీరు ఇక్కడ భూమిని చీల్చుకొని ఎక్కడ వెలువడుదురో, ఆ స్థలములు మీ పేర్లతోనే ప్రసిద్ధమైన పుణ్యతీర్థములగును॥

Verse 31

सहसांतरधीयंत तथास्त्वित्येव तत्र ताः । तदाप्रभृति तीर्थानि तानि त्रीण्यपि भूतले

వారు అక్కడే క్షణమాత్రంలో “తథాస్తు” అని పలికి అంతర్ధానమయ్యారు. అప్పటినుంచి భూతలంపై ఆ మూడు తీర్థాలు ప్రాదుర్భవించాయి.

Verse 32

तेनतेनाभिधानेन गीयन्ते सर्वदा जनैः । यत्र भूमिं विनिर्भिद्य यमुना निर्गता तदा

అదే అదే నామాలతో ప్రజలు వాటిని ఎల్లప్పుడూ గానము చేస్తారు. యమున భూమిని చీల్చుకొని బయలుదేరిన చోట—అక్కడే…

Verse 33

यमुनातीर्थमिति वै तज्जनैरभिधीयते । यतो वै पृथिवीरंध्राज्जाह्नवी सहसोत्थिता

ఆ స్థలాన్ని ప్రజలు నిశ్చయంగా ‘యమునాతీర్థం’ అని పిలుస్తారు. అలాగే భూమి చీలిక నుండి జాహ్నవి (గంగా) అకస్మాత్తుగా ఉద్భవించిన చోట…

Verse 34

गंगातीर्थमिति ख्यातं तल्लोके पापनाशनम् । गया हि मानुषं रूपं यत आस्थाय निर्ययौ

అది లోకంలో ‘గంగాతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి, పాపనాశకము. అలాగే గయా మానవ రూపం ధరించి బయలుదేరిన చోట…

Verse 35

तदेव भूमिविवरं गयातीर्थं प्रचक्षते । एवमेतन्महापुण्यं तीर्थत्रयमनुत्तमम्

అదే భూమి-వివరాన్ని ‘గయాతీర్థం’ అని పిలుస్తారు. ఈ విధంగా ఇది మహాపుణ్యకరమైన, అనుత్తమమైన తీర్థత్రయం.

Verse 36

रैक्वमंत्रप्रभावेण पृथिव्याः सहसोत्थितम् । अत्र तीर्थत्रये स्नानं ये कुर्वंति नरोत्तमाः

రైక్వ మంత్రప్రభావంతో ఈ పవిత్ర స్థలం భూమి నుండి అకస్మాత్తుగా ఉద్భవించింది. ఇక్కడ తీర్తత్రయంలో స్నానం చేసే నరోత్తములు మహత్తర పుణ్యధర్మఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 37

तेषामज्ञाननाशः स्याज्ज्ञानमप्युदयं लभेत् । स्वमंत्रेण समाकृष्टे तत्र तीर्थत्रये मुनिः

వారిలో అజ్ఞానం నశించి జ్ఞానం ఉదయిస్తుంది. తన మంత్రంతోనే ఆకర్షింపబడిన ఆ తీర్తత్రయంలో ముని రైక్వ నివసించెను.

Verse 38

स्नानं समाचरन्नित्यं स कालानत्यवाहयत् । एतस्मिन्नेव काले तु राजा जानश्रुतिर्महान्

అతడు నిత్యం స్నానవిధిని ఆచరిస్తూ అక్కడే కాలాన్ని గడిపెను. అదే సమయంలో జానశ్రుతి అనే మహారాజు ఉండెను.

Verse 39

पुत्रसंज्ञस्य राजर्षेः पौत्रो धर्मैकतत्परः । देयमन्नादि स तदा ह्यर्थिभ्यः श्रद्धयैव यत्

అతడు ‘పుత్రసంజ్ఞ’ అనే రాజర్షి యొక్క పౌత్రుడు, ధర్మంలో ఏకాగ్రుడై ఉండెను. ఆ సమయంలో యాచకులకు శ్రద్ధతో అన్నాది—ఇవ్వదగినదంతా—దానం చేసెను.

Verse 40

तस्मादेनं नजालोके श्रद्धादेयं प्रचक्षते । यतो बहुतरं वाक्यमन्नाद्यस्य महीपतेः

అందువల్ల లోకంలో అతనిని ‘శ్రద్ధాదేయ’ అని పిలిచెదరు—శ్రద్ధతో దానం చేసేవాడని అర్థం. ఎందుకంటే అన్నాది విషయమై ఆ నృపతి ప్రకటన అత్యంత విస్తారముగా, ప్రాచుర్యముగా ఉండెను.

Verse 41

अर्थिनां क्षुधितानां तु तृप्त्यर्थं वर्तते गृहे । अतोयमर्थिभिः सर्वैर्बहुवाक्य इतीर्यते

అతని ఇంటిలో యాచకులకూ ఆకలిగొన్నవారికీ తృప్తి కలిగించుటకు నిత్యమే ఏర్పాటుండేది. అందుచేత సమస్తార్థులు అతనిని ‘బహువాక్యుడు’—అతని పిలుపు, వాగ్దానం విస్తృతంగా ప్రసిద్ధమైనది—అని పలికిరి.

Verse 42

स वै पौत्रायणो राजा जानश्रुतसुतो बली । प्रियातिथिर्बभूवासौ बहुदायी तथाऽभवत्

ఆ పరాక్రమశాలి రాజు పౌత్రాయణుడు—జనాశ్రుతి కుమారుడు—అతిథిప్రియుడై, నిజముగా విరివిగా దానం చేసే మహాదాతగా నిలిచెను.

Verse 43

नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च । चतुष्पथेषु सर्वेषु महामार्गेषु सर्वशः

నగరాలలోను రాజ్యాలలోను, గ్రామాలలోను అరణ్యాలలోను—ప్రతి చౌరస్తాలోను, సమస్త మహామార్గాలలోను, ఎక్కడెక్కడైనా—

Verse 44

बह्वन्नपान संयुक्तं सूपशाकादिसंयुतम् । आतिथ्यं कल्पयामास तृप्तयेऽर्थिजनस्य वै

యాచకజనుల తృప్తికై అతడు విరివైన అన్నపానములతో, సూపము-శాకములు మొదలైనవాటితో కూడిన శ్రేష్ఠమైన ఆతిథ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసెను.

Verse 45

अन्नपानादिकं सर्वमुपयुड्ध्वमिहार्थिनः । इत्यसौ घोषयामास तत्र तत्र जनास्पदे

“హే యాచకులారా! ఇక్కడికి వచ్చి అన్నపానములు మొదలైన సమస్తమును స్వీకరించుడి”—అని జనసమూహమున్న ప్రతి చోట అతడు పదేపదే ప్రకటింపజేసెను.

Verse 46

तस्य प्रियातिथेरेव नृपस्य बहुदायिनः । अर्थिभ्यो दानशौंडस्य गुणाः सर्वत्र विश्रुताः

ఆ రాజుని గుణాలు—అతిథి సత్కారప్రియుడు, విరివిగా దానం చేసేవాడు, యాచకుల పట్ల దానవీరుడు—సర్వత్రా ప్రసిద్ధమయ్యాయి।

Verse 47

अथ पौत्रायणस्यास्य गुण ग्रामेण वर्ततः । देवर्षयो महाभागास्तस्यानुग्रहकांक्षिणः

అనంతరం పౌత్రాయణ వంశజుడైన ఆ రాజు గుణసమూహంతో యుక్తుడై జీవించుచుండగా, అతనిపై అనుగ్రహం చేయదలచిన మహాభాగ దేవర్షులు సమీపించారు।

Verse 49

हंसरूपं समास्थाय निदाघसमये निशि । रमणीयां विधायाशु श्रेणीमाकाशमागतः

నిదాఘకాల రాత్రిలో వారు హంసరూపం ధరించి, వెంటనే మనోహరమైన వరుసగా ఏర్పడి ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయారు।

Verse 50

तरसा पततां तेषां हंसानां पृष्ठतो व्रजन् । एको हंसस्तु संबोध्य हंसमग्रेसरं तदा

ఆ హంసలు వేగంగా ఎగురుతుండగా, వారి వెనుకగా వెళ్తున్న ఒక హంస అప్పుడే ముందున్న నాయక హంసను సంబోధించింది।

Verse 51

सोपहासमिदं वाक्यं प्राह शृण्वति राजनि । भोभो भल्लाक्ष भल्लाक्ष पुरो गच्छन्मरालक

రాజు వింటుండగా అతడు నవ్వుతో ఇలా అన్నాడు—“భో భో! తీక్ష్ణనేత్రా, తీక్ష్ణనేత్రా! ముందుగా వెళ్లే మరాళకా!”

Verse 52

सौधमध्ये पुरस्ताद्वै जानश्रुतसुतो नृपः । वर्तते पूजनीयोऽयं न पश्यसि किमंधवत्

ప్రాసాదమధ్యంలో, నీ ముందే, జానశ్రుతుని కుమారుడైన రాజు నిలిచియున్నాడు—ఈయన పూజనీయుడు. నీవు అంధుడివలె ఎందుకు చూడడం లేదు?

Verse 53

यस्य तेजो दुराधर्षमाब्रह्म भवनादिदम् । अनंतादित्यसंकाशं ज्वलते पुरतो भृशम्

యస్య తేజస్సు దురాధర్షము, బ్రహ్మలోకమువరకు వ్యాపించియున్నది; అది అనంత సూర్యునివలె నీ ముందర ఘోరంగా జ్వలిస్తోంది.

Verse 54

तमतिक्रम्य राजर्षिं मा गास्त्वमुपरि द्रुतम् । यदि गच्छसि तत्तेजस्सांप्रतं त्वां प्रधक्ष्यति

ఆ రాజర్షిని దాటి వేగంగా పైకి పోవద్దు. నీవు ముందుకు వెళితే, అతని తేజస్సు ఇప్పుడే నిన్ను దహించివేస్తుంది.

Verse 55

इत्युक्तवंतं तं हंसमग्रतः प्रत्यभाषत । अहो भवानभिज्ञोऽसि श्लाघनीयोऽसि सूरिभिः

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, ముందున్న హంస ఆ హంసతో పలికింది—“అహో! నీవు వివేకవంతుడవు; పండితులు నిన్ను శ్లాఘించవలసినవాడవు.”

Verse 56

अश्लाघनीयं कितवं यत्त्वमेनं प्रशंससे । प्रशंससे किमर्थं त्वमल्पं संतमिमं जनम्

“ఓ కపటుడా! ఇతడు శ్లాఘనీయుడు కాదు, అయినా నీవు ఇతనిని ప్రశంసిస్తున్నావు. ఈ అల్పుడైన మనిషిని నీవెందుకు ప్రశంసిస్తున్నావు?”

Verse 57

भस्रावत्पशुवच्चैव केवलं श्वासधारिणम् । न ह्ययं वेत्ति धर्माणां रहस्यं पृथिवी पतिः

అతడు భస్మసమానుడై, పశువులవలె, కేవలం శ్వాసను ధరించువాడే. ఈ భూపతి ధర్మముల అంతర్గత రహస్యాన్ని ఎరుగడు.

Verse 58

तत्त्वज्ञानी यथा रैक्वः सयुग्वान्ब्राह्मणोत्तमः । रैक्वस्य हि महज्ज्योतीरहस्यं दैवतैरपि

సయుగ్వాన్ అని ప్రసిద్ధుడైన బ్రాహ్మణోత్తముడు రైక్వుడు తత్త్వజ్ఞాని. రైక్వుని మహాజ్యోతిరహస్యం దేవతలకూ తెలిసినదే.

Verse 59

न ह्यस्य प्राणमात्रस्य तेजस्तादृशमस्ति वै । रैक्वस्य पुण्यराशीनामियत्ता नैव विद्यते

కేవలం ప్రాణమాత్రంగా జీవించువానిలో అటువంటి తేజస్సు ఉండదు. కాని రైక్వుని పుణ్యరాశుల పరిమాణం నిజంగా తెలియదు.

Verse 60

गण्यते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । रैक्वपुण्यमहामेरुसमूहो नैव गण्यते

భూమి ధూళికణాలు లెక్కించవచ్చు, ఆకాశంలోని నక్షత్రాలనూ లెక్కించవచ్చు. కాని రైక్వుని పుణ్యమహామేరు సమూహం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ లెక్కించలేం.

Verse 61

किं च तिष्ठंत्विमे धर्मा नश्वरास्तस्य वै मुनेः । ब्रह्मज्ञानमबाध्यं यत्तेन स श्लाघ्यते मुनिः

ఇతర ధర్మగుణాలు ఉన్నా, ఆ మునికి అవి నశ్వరమే. అతనికి అబాధితమైన బ్రహ్మజ్ఞానం ఉన్నందున ఆ ముని శ్లాఘనీయుడు.

Verse 62

जानश्रुतेस्तु तादृक्षो धर्म एव न विद्यते । दुर्लभं यत्तु योगीन्द्रैः कुतस्तज्ज्ञानवैभवम्

జానశ్రుతిలో అలాంటి ధర్మం కనబడదు. యోగీంద్రులకు కూడా దుర్లభమైన ఆ అనుభూతి-జ్ఞానవైభవం అతనికి ఎలా కలుగును?

Verse 63

परित्यज्य दुरात्मानं तद्वराकमिमं जनम् । स एव रैक्वः सयुग्वाञ्छ्लाघ्यतां भवता मुनिः

ఈ దురాత్ముడైన దుర్భాగ్య జనుణ్ని విడిచి, ఓ మునీ, ఆ రైక్వుడు—సయుగ్వాన్—మీచేత స్తుతింపబడుగాక.

Verse 64

जन्मना पंगुरपि यः स्वस्य स्नानचिकीर्षया । गंगां च यमुनां चापि गयामपि मुनीश्वरः

జన్మతః పంగువైన ఆ మునీశ్వరుడు తన పవిత్రస్నానం చేయదలచి గంగా, యమునా, గయాను కూడా (ఆహ్వానించి) తెప్పించాడు.

Verse 65

आह्वयामास मन्त्रेण निजाश्रमसमीपतः । तस्य ब्रह्मविदो रैक्वमहर्षेर्धर्मसंचये

మంత్రబలంతో వారిని తన ఆశ్రమ సమీపానికి ఆహ్వానించాడు—ఆ రైక్వుడు బ్రహ్మవిదుడైన మహర్షి, ధర్మసంచయంతో సమృద్ధుడు.

Verse 66

अंतर्भवंति धर्मौघास्त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । रैक्वस्य धर्मकक्षा तु न हि त्रैलोक्यवर्तिनाम्

త్రిలోకోదరంలో నివసించువారికి చెందిన ధర్మప్రవాహాలు పరిమితమయ్యే వీలుంది; కాని రైక్వుని ధర్మకక్ష త్రిలోకాంతర్గతమైన దేనిచేతనూ పరిమితమగదు.

Verse 67

प्राणिनां धर्मकक्षायामन्तर्भवति कर्हिचित । एवमग्रेसरे हंसे कथित्वोपरते सति

హే హంసశ్రేష్ఠా! కొన్నిసార్లు ప్రాణి ధర్మప్రాంగణంలోకూడా ప్రవేశిస్తాడు. ఇలా చెప్పి ఆ అగ్రగణ్య హంస మౌనమయ్యాడు.

Verse 68

हंसरूपा मुनींद्रास्ते ब्रह्मलोकं ययुः पुनः । अथ पौत्रायणो राजा जानश्रुतिररिंदमः

ఆ మునీంద్రులు హంసరూపం ధరించి మళ్లీ బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లారు. ఆపై పౌత్రాయణ వంశజుడు, శత్రుదమకుడు రాజు జానశ్రుతి (ఆలోచనలో పడ్డాడు).

Verse 69

रैक्वं चोत्कर्षकाष्ठायां निशम्य परमावधिम् । विषण्णोऽभवदत्यर्थं वराकोऽक्षजितो यथा

రైక్వుడు ఉత్తమోత్తమమైన উৎకర్ష శిఖరాన్ని చేరాడని విని అతడు అత్యంత విషాదపడ్డాడు—పాశాలలో ఓడిన దరిద్రుడిలా.

Verse 70

चिंतयामास स नृपः पौनःपुन्येन निःश्वसन् । हंस उत्कर्षयन्रैक्वं निकृष्टं मामिहाब्रवीत्

ఆ రాజు మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడుస్తూ ఆలోచించాడు: “హంస రైక్వుని గొప్పగా పొగిడుతూ నన్ను ఇక్కడ నీచుడని అన్నాడు.”

Verse 71

अहो रैक्वस्य माहात्म्यं यं प्रशंसंति पक्षिणः । तत्परित्यज्य संसारं सर्वं राज्यमिहाधुना

“అహో! రైక్వుని మహాత్మ్యం—పక్షులు కూడా ఎవరి స్తుతి చేస్తాయో! ఇప్పుడు సంసారబంధాన్ని విడిచి, ఇక్కడే ఇప్పుడే ఈ సమస్త రాజ్యాన్ని త్యజిస్తాను.”

Verse 72

सयुग्वानं महात्मानं तमेव शरणं व्रजे । कृपानिधिः स वै रैक्वः शरणं मामु पागतम्

నేను ఆ మహాత్ముడు సయుగ్వానుని మాత్రమే శరణు వేడుతున్నాను. రైక్వుడు కరుణానిధి; శరణార్థిగా వచ్చిన నాకతడు తప్పక ఆశ్రయం ఇస్తాడు.

Verse 73

प्रतिगृह्यात्मविज्ञानं मह्यं समुपदेक्ष्यति । इत्यसौ चिंतयन्नेव कथंकथमपि द्विजाः

“నన్ను స్వీకరించి ఆయన నాకాత్మవిజ్ఞానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు.” అని ఆలోచిస్తూ, ఓ ద్విజులారా, అతడు ఏదో విధంగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 74

जाग्रन्नेवायमुद्वेलां रात्रिं तामत्यवाह यत् । निशावसाने संप्राप्ते बंदिवृन्दप्रवर्तितम्

అతడు కలతతో మేల్కొని ఆ రాత్రంతా గడిపాడు. రాత్రి ముగిసిన వేళ, బందివృందం చేసే సంప్రదాయ జాగరణ-ప్రకటన ప్రారంభమైంది.

Verse 75

अशृणोन्मंगलरवं तूर्यघोषसमन्वितम् । तदाकर्ण्य महाराजस्तदा तल्पस्थ एव सन्

అతడు వాద్యఘోషంతో కూడిన మంగళధ్వనిని విన్నాడు. అది విని మహారాజు అప్పటికీ పల్లకీపై (శయ్యపై) ఉండగానే—

Verse 76

सारथिं शीघ्रमाहूय बभाषे सादरं वचः । सारथे सत्वरं गत्वा रथमारुह्य वेगवत्

అతడు సారథిని వెంటనే పిలిపించి గౌరవంగా పలికాడు—“ఓ సారథీ, త్వరగా వెళ్లి రథమెక్కి వేగంగా నడుపు.”

Verse 77

आश्रमेषु महर्षीणां पुण्येषु विपिनेषु च । विविक्तेषु प्रदेशेषु सतामावासभूमिषु

మహర్షుల ఆశ్రమాలలో, పుణ్యవనాలలో, ఏకాంత ప్రదేశాలలో, సత్పురుషుల నివాసభూములలో (ఆయనను) అన్వేషించుము।

Verse 78

तीर्थानां च नदीनां च कूलेषु पुलिनेषु च । अन्येषु च प्रदेशेषु यत्र संति मुनीश्वराः

తీర్థాలూ నదులూ ఉన్న తీరాలలో, ఇసుకపొలిమేరలలో, అలాగే ఇతర ప్రదేశాలలో కూడా—ఎక్కడ మునీశ్వరులు ఉన్నారో అక్కడ (ఆయనను) అన్వేషించుము।

Verse 79

तेषु सर्वेषु योगींद्रं पंगुं शकटसंस्थितम् । रैक्वाभिधानं सर्वेषां धर्माणामेकसंश्रयम्

ఆ అన్ని స్థలాలలో ఒక యోగీంద్రుడు ఉన్నాడు—కుంటివాడు, శకటంలో/శకటసన్నిధిలో కూర్చున్నవాడు—‘రైక్వ’ అనే నామధారి, సమస్త ధర్మాలకు ఏకైక ఆశ్రయం।

Verse 80

ब्रह्मज्ञानैकनिलयं सयुग्वानं गवेषय । अन्विष्य तूर्णं मत्प्रीत्यै पुनरागच्छ सारथे

బ్రహ్మజ్ఞానానికి ఏకైక నిలయమైన ‘సయుగ్వాన’ను వెదకుము. ఆయనను కనుగొని త్వరగా తిరిగి రమ్ము, ఓ సారథీ, నా ప్రీతి కొరకు।

Verse 81

स तथेति विनिर्गत्य वेगवद्रथसंस्थितः । सर्वत्रान्वेषयामास रैक्वं ब्रह्मविदं मुनिम्

‘అలానే’ అని చెప్పి అతడు బయలుదేరి, వేగవంతమైన రథంపై ఆసీనుడై; సర్వత్ర బ్రహ్మవిదుడైన ముని రైక్వను అన్వేషించసాగెను।

Verse 82

गुहासु पर्वतानां च मुनीनामाश्रमेषु च । संचचार महीं कृत्स्नां तत्र तत्र गवेषयन्

అతడు ఇక్కడక్కడ వెదుకుతూ సమస్త భూమిని సంచరించాడు—పర్వత గుహలలోను, మునుల ఆశ్రమాలలోను।

Verse 83

अन्विष्य विविधान्देशान्सारथिस्त्वरया सह । क्रमान्महर्षिसंबाधं गंधमादनमन्वगात्

వివిధ దేశాలను వెదుకుతూ, త్వ‌రతో కూడిన ఆ సారథి క్రమంగా మహర్షులతో నిండిన గంధమాదన పర్వతాన్ని చేరాడు।

Verse 84

मार्गमाणः स तत्रापि तं ददर्श मुनीश्वरम् । कंडूयमानं पामानं शकटीयस्थलस्थि तम्

అక్కడ కూడా వెదుకుతూ అతడు ఆ మునీశ్వరుణ్ని చూశాడు—దద్దుర్ల దురదతో బాధపడుతూ, తనను తాను గోకుకుంటూ, బండికి దగ్గర నేలపై పడి ఉన్నవాడిని।

Verse 85

अद्वैतनिष्कलं ब्रह्म चिंतयंतं निरन्तरम् । तं दृष्ट्वा सारथिस्तत्र सयुग्वानं महामुनिम्

అక్కడ సారథి ‘సయుగ్వాన’ అనే మహామునిని చూశాడు; ఆయన నిరంతరం అద్వైతమైన, నిష్కలమైన బ్రహ్మను అవిచ్ఛిన్నంగా ధ్యానించుచుండెను।

Verse 86

रैक्वोऽयमिति संचिंत्य तमासाद्य प्रणम्य च । विनयान्मुनिमप्राक्षीदुपविश्य तदन्तिके

‘ఇతడే రైక్వ’ అని భావించి అతని దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించాడు; తరువాత వినయంతో పక్కనే కూర్చొని ఆ మునిని ప్రశ్నించాడు।

Verse 87

सयुग्वान्रैक्वनामा च ब्रह्मन्किं वै भवानिति । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य स मुनिः प्रत्यभाषत

“ఓ బ్రాహ్మణా! నీవే సయుగ్వాన్—రైక్వ అనే పేరుగలవాడివా? నీవు నిజంగా ఎవరు?” అతని మాట విని ఆ ముని ప్రత్యుత్తరం పలికాడు।

Verse 88

अहमेव सयुग्वान्वै रैक्वनामेति वै तदा । इत्याकर्ण्य मुने र्वाक्यमिंगितैर्बहुभिस्तथा

అతడు అప్పుడు, “నేనే సయుగ్వాన్; రైక్వ అనే పేరుతోనూ నేనే” అని చెప్పాడు. ముని మాట విని అతడు అనేక సూక్ష్మ సంకేతాల ద్వారా కూడా భావాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 89

कुटुम्बभरणार्थाय धनेच्छामवगम्य च । सर्वं न्यवेदयद्राज्ञे निवृत्तो गंधमादनात्

కుటుంబ పోషణార్థం ధనాభిలాష ఉందని గ్రహించి, గంధమాదన నుండి తిరిగి వచ్చి అతడు సమస్త విషయాన్ని రాజుకు నివేదించాడు।

Verse 90

जानश्रुतिर्निशम्याथ सारथेर्वाक्यमादरात् । षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च

సారథి మాటను గౌరవంతో విని, జానశ్రుతి ఆరు వందల ఆవులు మరియు నిష్కాల రూపంలో స్వర్ణధనభారాన్ని సిద్ధం చేశాడు।

Verse 91

रथं चाश्वतरीयुक्तं समादाय त्वरान्वितः । पौत्रायणः स राजर्षिस्तं रैक्वं प्रतिचक्रमे

ఆ రాజర్షి పౌత్రాయణుడు తొందరతో, వేగవంతమైన అశ్వతరీలతో యుక్తమైన రథాన్ని తీసుకొని రైక్వుని చేరుటకు బయలుదేరాడు।

Verse 92

गत्वा च वचनं प्राह तं रैक्वं स महीपतिः । भगवन्रैक्व सयुग्वन्मद्दत्तं प्रतिगृह्यताम्

అక్కడికి వెళ్లి ఆ భూపతి రైక్వుని ఉద్దేశించి పలికెను— “భగవన్ రైక్వా, హే సయుగ్వన్! నేను ఇచ్చిన దానాన్ని స్వీకరించుము।”

Verse 93

षट्शतानि गवां चापि निष्कभारं धनस्य च । रथं चाश्वतरीयुक्तं प्रतिगृह्णीष्व मामकम्

“నన్నుంచి ఆరు వందల గోవులు, నిష్కముల రూపంలో ధనభారం, మరియు మాదలతో యుక్తమైన రథం—ఇవన్నీ స్వీకరించుము।”

Verse 94

गृहीत्वा सवमेतत्तु भो ब्रह्मन्ननुशाधि माम् । अद्वैतब्रह्मविज्ञानं मह्यं समुपदिश्यताम्

“ఇవన్నీ స్వీకరించి, హే బ్రాహ్మణా, నన్ను అనుశాసించుము. నాకు అద్వైత బ్రహ్మవిజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించుము।”

Verse 95

इति तस्य वचः श्रुत्वा सस्पृहं च संसभ्रम् । रैक्वः प्रत्याह सयुग्वाञ्जानश्रुतिमरिंदमम्

అతని ఆతురతతో కూడిన వినయవాక్యాలను విని, సయుగ్వాన్ ఋషి రైక్వుడు శత్రుదమనుడైన జానశ్రుతికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 96

रैक्व उवाच । एता गावस्तवैवास्तु निष्कभारस्तथा रथः । किमल्पेन ममानेन बहुकल्पेषु जीवतः

రైక్వుడు అన్నాడు— “ఈ గోవులు నీకే ఉండనీ; నిష్కధనభారం మరియు రథమూ అలాగే. నేను అనేక కల్పములుగా జీవించుచున్నాను—ఈ స్వల్ప దానంతో నాకు ఏమి ప్రయోజనం?”

Verse 97

न मे कुटुंब निर्वाहे पर्याप्तमिदमंजसा । एवं शतगुणं चापि यदि दत्तं त्वया मम

ఇది నా కుటుంబ పోషణకు ఏమాత్రం సరిపోదు. నీవు దీని వంద రెట్లు ఇచ్చినా, అది కేవలం లౌకిక ధనమే అవుతుంది.

Verse 98

नालं तदपि राजेंद्र कुटुंबभरणाय वै । इति रैक्ववचः श्रुत्वा जानश्रुतिरभाषत

ఓ రాజేంద్రా! అది కూడా కుటుంబ పోషణకు సరిపోదు. రైక్వుని మాటలు విని జానశ్రుతి ఇలా పలికాడు.

Verse 99

जानश्रुतिरुवाच । त्वयोपदिश्यमानस्य ब्रह्मज्ञानस्य वै मुने । न हि मूल्यमिदं ब्रह्मन्गोधनं रथ एव च

జానశ్రుతి అన్నాడు— ఓ మునీ! మీరు ఉపదేశించబోయే బ్రహ్మజ్ఞానానికి, ఓ పూజ్య బ్రాహ్మణా, గోధనం గానీ రథాలు గానీ ధర కాదని తెలుసు.

Verse 100

प्रतिगृह्णीष्व वा मा वा ममैतत्तु गवादिकम् । निष्कलाद्वैतविज्ञानं ब्रह्मन्नुपदिशस्व मे । तदाकर्ण्य वचस्तस्य सयुग्वान्वाक्य मब्रवीत्

నా ఈ గోవులు మొదలైన దానాలను స్వీకరించు లేదా వద్దనుకో. కానీ ఓ బ్రాహ్మణా! నాకు నిష్కలమైన అద్వైత తత్త్వజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించు. అతని మాటలు విని సయుగ్వాన్ ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 101

रैक्व उवाच । निर्वेदो यस्य संसारे तथा वै पुण्यपापयोः

రైక్వుడు అన్నాడు— ఎవరికైతే సంసారంపై నిర్వేదం (వైరాగ్యం) ఉందో, అలాగే పుణ్యము పాపము రెండింటిపట్ల కూడా నిరాసక్తి ఉందో…

Verse 110

उपातिष्ठत राजासौ सयुग्वानं गुरुं पुनः । सयुग्वा स च रैक्वोऽपि मुनींद्रैरपि दुर्लभम्

ఆ రాజు మరల సయుగ్వానుని గురువుగా సేవించెను. సయుగ్వానుడును రైక్వుడును మహర్షులకైనా దుర్లభులై యుండిరి.

Verse 116

निर्भिद्याज्ञानतिमिरं ब्रह्मभूयाय कल्पते

అజ్ఞానాంధకారాన్ని ఛేదించి మనిషి బ్రహ్మభావం—బ్రహ్మతో ఏకత్వం—పొందుటకు యోగ్యుడగును.