Adhyaya 22

Verse 1

। श्रीसूत उवाच । लक्ष्मीतीर्थे शुभे पुंसां सर्वैश्वर्यैककारणे । स्नात्वा नरस्ततो गच्छेदग्नितीर्थं द्विजोत्तमाः

శ్రీ సూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా, మనుష్యులకు సమస్త ఐశ్వర్యములకు ఏక కారణమైన శుభ లక్ష్మీతీర్థములో స్నానము చేసి, తరువాత మనుడు అగ్నితీర్థమునకు వెళ్లవలెను.

Verse 2

अग्नितीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् । तीर्थानामुत्तमं तीर्थं सर्वाभीष्टैकसाधनम् । तत्र स्नायान्नरो भक्त्या स्वपापपरिशुद्धये

అగ్నితీర్థం మహాపుణ్యకరం, మహాపాతకనాశనం. తీర్థములలో ఉత్తమమైన తీర్థం, సమస్త అభీష్టసిద్ధికి ఏకైక సాధనం. అక్కడ భక్తితో స్నానం చేసిన నరుడు తన పాపముల సంపూర్ణ శుద్ధిని పొందును.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अग्निर्तार्थमितिख्यातिः कथं तस्य मुनीश्वर

ఋషులు పలికిరి— ఓ మునీశ్వరా, దీనికి ‘అగ్నితీర్థం’ అనే ఖ్యాతి ఎలా కలిగింది?

Verse 4

कुत्रैदमग्नितीर्थं च कीदृशं तस्य वैभवम् । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

ఈ అగ్నితీర్థం ఎక్కడ ఉంది? దాని వైభవం ఏ విధమైనది? శ్రద్ధతో ఉన్న మాకు దీన్ని విస్తారంగా చెప్పుటకు మీరు అర్హులు.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । सम्यक्पृष्टं हि युष्माभिः शृणुध्वं मुनिपुंगवाः । पुरा हि राघवो हत्वा रावणं सपरिच्छदम्

శ్రీసూతుడు పలికెను— మీరు సమ్యకంగా ప్రశ్నించారు; ఓ మునిపుంగవులారా, వినండి. పూర్వకాలంలో రాఘవుడు రావణుని అతని సమస్త బలగ-పరివారంతో సహా సంహరించి…

Verse 6

स्थापयित्वा तु लंकायां भर्तारं च विभीषणम् । सीतासौमित्रिसंयुक्तो रामो दशरथात्मजः

లంకలో విభీషణుని రాజుగా స్థాపించి, దశరథపుత్రుడు రాముడు సీతా మరియు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కూడి ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 7

सिद्धचारणगंधवैर्देवैरप्सरसां गणैः । स्तूयमानो मुनिगणैः सत्याशीस्तीर्थकौतुकी

సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవతలు, అప్సరాగణాలు మరియు మునిగణాలచే స్తుతింపబడుతూ—అచ్యుతమైన ఆశీర్వాదములు కలవాడు—తీర్థదర్శన కౌతుకంతో భక్తిగా బయలుదేరెను।

Verse 8

धारयंल्लीलया चापं रामोऽसह्यपराक्रमः । आत्मनः शुद्धिमाधातुं जानकीं शोधितु तथा

అసహ్య పరాక్రముడైన రాముడు లీలగా ధనుస్సును ధరించి, తన నిర్మల కీర్తిని స్థాపించుటకై జానకీ శుద్ధిని విధివిధానంగా నిరూపించుటకు సంకల్పించెను।

Verse 9

इंद्रादिदेववृन्दैश्च मुनिभिः पितृभिस्तथा । विभीषणेन सहितः सर्वेरपि च वानरैः

ఇంద్రాది దేవవృందాలు, మునులు, పితృగణాలు, అలాగే విభీషణుడు మరియు సమస్త వానరులతో కూడి, ఆయన ఆ మహాసభలో ముందుకు సాగెను।

Verse 10

आययौ सेतुमार्गेण गंधमादनपर्वतम् । लक्ष्मीतीर्थतटे स्थित्वा जानकीशोधनाय सः

ఆయన సేతుమార్గమున గంధమాదన పర్వతమునకు వచ్చెను; లక్ష్మీతీర్థ తీరమున నిలిచి జానకీశోధనకు సిద్ధమయ్యెను।

Verse 11

अग्निमावाहयामास देवर्षिपितृसन्निधौ । अथोत्तस्थौ महांभोधेर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

దేవులు, ఋషులు, పితృగణాల సన్నిధిలో ఆయన అగ్నిని ఆవాహన చేసెను. అప్పుడు లక్ష్మీతీర్థమునకు దూరంగా మహాసముద్రమునుండి అగ్ని ఉద్భవించి లేచెను।

Verse 12

पश्यत्सु सर्वलोकेषु लिहन्नंभांसि पावकः । आताम्रलोचनः पीतवासा धनुर्धरः

సర్వలోకాలు చూస్తుండగా జలాలను లేహిస్తూ అగ్ని ప్రత్యక్షమైంది. అక్కడ ధనుర్ధర వీరుడు, తామ్రవర్ణ నేత్రాలతో, పీతాంబరధారిగా నిలిచెను.

Verse 13

सप्तभिश्चैव जिह्वाभिर्लेलिहानो दिशो दश । दृष्ट्वा रघुपतिं शूरं लीलामानुषरूपिणम्

ఏడు జిహ్వలతో పది దిశలను లేహిస్తూ జ్వలిస్తూ (అగ్ని) లీలార్థం మానవరూపం ధరించిన రఘుపతి శూరుణ్ని దర్శించాడు.

Verse 14

जगाद वचनं रम्यं जानकीशुद्धिकारणात् । रामराम महाबाहो राक्षसानां भयावह

జానకీ శుద్ధిని స్థాపించుటకై అతడు మధుర వచనములు పలికెను— “రామ రామ! మహాబాహో, రాక్షసులకు భయంకరుడా!”

Verse 15

पातिव्रत्येन जानक्या रावणं हतवान्भवान् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नात्र कार्या विचारणा

జానకీ పతివ్రత్య బలముచేతనే మీరు రావణుని వధించగలిగారు. సత్యం సత్యం పునః సత్యం—ఇందులో సందేహం గాని విచారణ గాని అవసరం లేదు.

Verse 16

कमलेयं जगन्माता लीलामानुषविग्रहा । देवत्वे देवदेहेयं मनुष्यत्वे च मानुषी

ఇది కమలసంభవ జగన్మాత, లీలార్థం మానుష విగ్రహం ధరించినది. దేవత్వంలో ఆమె దేహం దివ్యము; మనుష్యత్వంలో మానవిగా కనిపించును.

Verse 17

विष्णोर्देहानुरूपां वै करोत्ये षात्मनस्तनुम् । यदायदा जगत्स्वामिन्देवदेव जनार्द्दन

హే జగత్స్వామీ, దేవదేవ జనార్దన! విష్ణువు ఎప్పుడెప్పుడూ ఏ రూపాన్ని ధరిస్తాడో, అప్పుడప్పుడూ ఆమె కూడా అదే రూపానికి తగినట్లుగా తన దేహాన్ని నిర్మించుకొని, ఆయన అవతారప్రకటనకు సంపూర్ణంగా అనుగుణమవుతుంది।

Verse 18

अवतारान्करोषि त्वं तदेयं त्वत्सहायिनी । यदा त्वं भार्गवो रामस्तदाभूद्धरणी त्वियम्

మీరు ఎప్పుడెప్పుడూ అవతారాలు ఎత్తుతారో, అప్పుడప్పుడూ ఈ దేవి మీ సహచరిణి, సహాయకురాలిగా ఉంటుంది. మీరు భార్గవ రాముడు (పరశురాముడు)గా ఉన్నప్పుడు, ఆమె ఈ ధరణీ—భూమి—గా అయింది।

Verse 19

अधुना जानकी जाता भवित्री रुक्मिणी ततः । अन्येषु चावतारेषु विष्णोरेषा सहायिनी

ఇప్పుడు ఆమె జానకీ (సీత)గా జన్మించింది; తరువాత ఆమె రుక్మిణీగా అవుతుంది. ఇతర అవతారాలలో కూడా ఆమె విష్ణువుకు నిత్య సహాయకురాలిగా, సహచరిణిగా ఉంటుంది।

Verse 20

तस्मामद्वचनादेनां प्रति गृह्णीष्व राघव । पावकस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा देवा महर्षयः

కాబట్టి నా వాక్యముచే, హే రాఘవా, ఆమెను మళ్లీ స్వీకరించుము. పావకుడు (అగ్ని) చెప్పిన ఆ మాట విని దేవతలూ మహర్షులూ సాక్షులై ఆనందించారు।

Verse 21

विद्याधराश्च गंधर्वा मानवाः पन्नगास्तथा । अन्ये च भूतनिवहा रामं दश रथात्मजम्

విద్యాధరులు, గంధర్వులు, మనుష్యులు, పన్నగులు (నాగులు) మరియు ఇతర భూతగణాలు—అందరూ దశరథాత్మజుడైన రాముని చుట్టూ సమవేతమయ్యారు।

Verse 22

जानकीं मैथिलीं चैव प्रशशंसुः पुनःपुनः । रामोऽग्निवचनात्सीतां प्रतिजग्राह निर्मलाम्

వారు మళ్లీ మళ్లీ జానకీ మైథిలీని ప్రశంసించారు. అగ్ని వచనమునుబట్టి రాముడు నిర్మలమైన, నిష్కలంక సీతను తిరిగి స్వీకరించాడు.

Verse 23

एवं सीताविशुद्ध्यर्थं रामेणाक्लिष्टकर्मणा । आवाहने कृते वह्निर्लक्ष्मीतीर्थाद्विदूरतः

ఇలా సీతా విశుద్ధి నిమిత్తం అక్లిష్టకర్ముడైన రాముడు ఆహ్వానం చేయగా, దూరంలోని లక్ష్మీతీర్థం నుండి వహ్ని ఆహ్వానితుడై వచ్చెను.

Verse 24

यतः प्रदेशादुत्तस्थावंबुधेर्द्विजसत्तमाः । अग्नितीर्थं विजानीत तं प्रदेशमनुत्तमम्

హే ద్విజసత్తములారా! సముద్రం నుండి అగ్ని ఎక్కడ ఉద్భవించెనో, ఆ అనుత్తమ ప్రాంతాన్ని ‘అగ్నితీర్థం’గా తెలుసుకొనుడి.

Verse 25

ततो विनिर्गमादग्नेरग्नितीर्थमितीर्यते । अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वह्नेस्तीर्थे विमुक्तिदे

అగ్ని అక్కడ నుండి వెలువడినందున దీనిని ‘అగ్నితీర్థం’ అని అంటారు. ఇక్కడ భక్తితో స్నానం చేసినవాడు వహ్ని యొక్క ఈ విముక్తిదాయక తీర్థంలో మోక్షఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 26

उपोष्य वेदविदुषो ब्राह्मणा नपि भोजयेत् । तेभ्यो वस्त्रं धनं भूमिं दद्यात्कन्यां च भूषिताम्

ఉపవాసం చేసి వేదవిదులైన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. వారికి వస్త్రం, ధనం, భూమి దానం చేయాలి; ధర్మానుసారం అలంకరించిన కన్యను కూడా దానం చేయాలి.

Verse 27

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् । अग्नितीर्थस्य कूलेस्मि न्नन्नदानं विशिष्यते

సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడై మనిషి విష్ణుసాయుజ్యాన్ని పొందును. ఇక్కడ అగ్నితీర్థ తీరమున అన్నదానం విశేష పుణ్యప్రదమని ప్రకటించబడింది.

Verse 28

अग्नितीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । दुष्पण्योपि महापापो यत्र स्नानात्पिशाचताम्

అగ్నితీర్థముతో సమానమైన తీర్థం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు. అక్కడ స్నానం చేయగా మహాపాపి దుష్పణ్యుడుకూడా పిశాచత్వస్థితి నుండి విముక్తుడయ్యాడు.

Verse 29

परित्यज्य महा घोरां दिव्यं रूपमवाप्तवान् । पशुमान्नाम वैश्योऽभूत्पुरा पाटलिपुत्रके

అతడు అత్యంత ఘోరమైన రూపాన్ని విడిచి దివ్యరూపాన్ని పొందెను. పూర్వం పాటలీపుత్రంలో ‘పశుమాన్’ అనే వైశ్యుడుగా ఉండెను.

Verse 30

स वै धर्मपरो नित्यं ब्राह्मणाराधने रतः । कृषिं निरंतरं कुर्वन्गो रक्षां चैव सर्वदा

అతడు నిత్యం ధర్మపరుడై బ్రాహ్మణారాధనలో నిమగ్నుడై ఉండెను. నిరంతరం వ్యవసాయం చేసి, ఎల్లప్పుడూ గోరక్షణ కూడా చేసెను.

Verse 31

पण्यवीथ्यां च विक्रीणन्कांचनादीनि धर्मतः । पशुमन्नामधेयस्य वणिक्छ्रेष्ठस्य तस्य वै

అతడు పణ్యవీథిలో (బజారులో) బంగారం మొదలైన వస్తువులను ధర్మబద్ధంగా విక్రయించుచుండెను; ‘పశుమాన్’ అనే ఆ వణిక్‌శ్రేష్ఠుడు అట్లే జీవించెను.

Verse 32

बभूव भार्यात्रितयं पतिशुश्रूषणे रतम् । ज्येष्ठा त्रीन्सुषुवे पुत्रान्वैश्यवंशविवर्द्धनान्

అతనికి మూడు భార్యలు ఉండిరి; వారు భర్తసేవలో నిత్యరతులై యుండిరి. జ్యేష్ఠ భార్య మూడు కుమారులను ప్రసవించింది; వారు వైశ్యవంశాన్ని వర్ధింపజేసిరి.

Verse 33

सुपण्यं पण्यवतं च चारुपण्यं तथैव च । मध्यमा सुषुते पुत्रौ सुकोश बहुकोशकौ

సుపాణ్య, పణ్యవత్, అలాగే చారుపాణ్య—ఇవే (వారి) నామములు. మధ్యమ భార్య ఇద్దరు కుమారులను ప్రసవించింది—సుకోశుడు, బహుకోశుడు.

Verse 34

तृतीयायां त्रयः पुत्रास्तस्य वैश्यस्य जज्ञिरे । महापण्यो महाकोशो दुष्पण्य इति विश्रुताः

మూడవ భార్యలోనుండి ఆ వైశ్యునికి మూడు కుమారులు జన్మించిరి; వారు మహాపాణ్య, మహాకోశ, దుష్పాణ్య అని ప్రసిద్ధులయ్యిరి.

Verse 35

एवं पशुमतस्तस्य वैश्यस्य द्विजसत्तमाः । बभूवुरष्टौ तनयास्तासु स्त्रीषु तिसृष्वपि

ఇలా, ఓ శ్రేష్ఠ ద్విజులారా, ఆ వైశ్యుడు పశుమాన్‌కు ఆ మూడు భార్యల ద్వారా మొత్తం ఎనిమిది కుమారులు జన్మించిరి.

Verse 36

ते सुपण्यमुखाः सर्वे पुत्रा ववृधिरे क्रमात । धूलिकेलिं वितन्वन्तः पित रौ तोषयंति ते

సుపాణ్య మొదలైన ఆ కుమారులందరు క్రమంగా పెరిగిరి. ధూళిలో బాలక్రీడలు చేస్తూ వారు తల్లిదండ్రులను సంతోషింపజేసిరి.

Verse 37

पंचहायनतां प्राप्ताः क्रमात्ते वैश्यनंदनाः । पशुमानपि वैश्येंद्रः सर्वानपि च तान्सुतान्

క్రమంగా ఆ వైశ్యుని కుమారులు ఐదేళ్ల వయస్సుకు చేరారు. అప్పుడు శ్రేష్ఠ వైశ్యుడు పశుమాన్ తన కుమారులందరినీ దృష్టిలో పెట్టుకొని వారికి ముందుకు సాగు మార్గాన్ని బోధించసాగాడు.

Verse 38

बाल्यमारभ्य सततं स्वकृत्येषु व्यशिक्षयत् । कृषिगोत्राणवाणिज्यकर्मसु क्रमशिक्षिताः

బాల్యంనుండే అతడు వారిని తమ తమ కర్తవ్యాలలో నిరంతరం శిక్షించాడు. అలా వారు క్రమంగా వ్యవసాయం, గోపాలనం మరియు వాణిజ్య వృత్తుల్లో శిక్షణ పొందారు.

Verse 39

सुपण्यमुख्याः सप्तैव पितृवाक्यमशृण्वत । पशुमान्वक्ति यत्कार्यं तत्क्ष णान्निरवर्तयन्

సుస్వభావులలో అగ్రగణ్యులైన ఆ ఏడుగురు తండ్రి మాటను వినేవారు. పశుమాన్ ఏ పని చేయమన్నా, వారు దానిని వెంటనే నిర్వర్తించేవారు.

Verse 40

नैपुण्यं प्रापुरत्यंतं ते सुवर्णक्रियास्वपि । दुष्पण्यस्त्वष्टमः पुत्रो बाल्यमारभ्य संततम्

వారు బంగారు పనుల్లో కూడా అత్యంత నైపుణ్యాన్ని పొందారు. కానీ ఎనిమిదవ కుమారుడు దుష్పణ్యుడు బాల్యంనుండే భిన్న స్వభావంతో ఉండేవాడు.

Verse 41

दुर्मार्गनिरतो भूत्वा नाशृणोत्पितृभा षितम् । धूलिकेलिं समारभ्य दुर्मार्गनिरतोऽभवत्

అతడు దుర్మార్గానికి ఆసక్తుడై తండ్రి చెప్పిన మాటలను వినలేదు. ధూళిలో ఆటలు మొదలుపెట్టి, దుష్పథంలో మరింతగా లీనమయ్యాడు.

Verse 42

स बाल एव सन्पुत्रो बालानन्यानबाधत । दुष्कर्मनिरतं दृष्ट्वा तं पिता पशुमांस्तथा

ఆ కుమారుడు చిన్నతనంలోనే ఇతర పిల్లలను బాధించేవాడు. అతను చెడ్డ పనులలో నిమగ్నమై ఉండటం చూసి, అతని తండ్రి పశుమాన్ కూడా గమనించాడు.

Verse 43

उपेक्षा मेवकृतवान्बालिशोऽयमितीरयन् । अथाष्टावपि वैश्यस्य प्रापुर्यौवनमात्मजाः

'వీడు అమాయకుడు,' అని చెబుతూ అతను ఉపేక్షించాడు. ఆ తరువాత వైశ్యుని ఎనిమిది మంది కుమారులు యవ్వనానికి చేరుకున్నారు.

Verse 44

ततोऽयमष्टमः पुत्रो दुष्णयो बलिनां वरः । गृहीत्वा पाणियु गलेबालान्नगरवर्तिनः

అప్పుడు బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ ఎనిమిదవ కుమారుడు దుష్ణయుడు, నగరంలోని పిల్లలను చేతులతో మరియు మెడతో పట్టుకునేవాడు.

Verse 45

निचिक्षेप स कूपेषु सरित्सु च सरःस्वपि । न कोऽपि तस्य जानाति दुश्चरित्रमिदं जनः

అతను వారిని బావులు, నదులు మరియు సరస్సులలో పడవేసేవాడు. కానీ ప్రజలలో ఎవరికీ అతని ఈ దుష్ప్రవర్తన గురించి తెలియదు.

Verse 46

यावन्म्रियंते ते बालास्तावन्निक्षिप्तवाञ्जले । तेषां मृतानां बालानां पितरो मातरस्तथा

ఆ పిల్లలు చనిపోయే వరకు అతను వారిని నీటిలో పడవేస్తూనే ఉండేవాడు. ఆ మరణించిన పిల్లల తల్లిదండ్రులు (దుఃఖంలో మునిగిపోయారు).

Verse 47

गवेषयंति तान्सर्वान्नगरेषु हि सर्वशः । तान् दृष्ट्वा च मृतान्पुत्रान्के वलं प्रारुदञ्जनाः

వారు పట్టణములన్నిటిలో అన్ని చోట్ల వారిని వెదికిరి. కాని తమ కుమారులు మృతులై పడి ఉండుట చూచి ప్రజలు కేవలం ఏడ్చి విలపించిరి.

Verse 48

जलेष्वथ शवान्दृष्ट्वा जनाश्चक्रुर्यथोचितम् । एवं प्रतिदिनं बालान्दुष्पण्यो मारयन्पुरे

తరువాత జలములలో శవములను చూచి ప్రజలు యథోచిత కర్మకాండలు నిర్వహించిరి. ఈ విధంగా ఆ దుష్టబుద్ధి ప్రతిదినం పట్టణంలో బాలులను హతముచేయుచుండెను.

Verse 49

जनैरप्यपरिज्ञातश्चिरमेवमवर्तत । म्रियमाणेषु बालेषु वैश्यपुत्रस्य कर्मणा

ప్రజలకు అది తెలియకనే, ఇది చాలాకాలం ఇలానే కొనసాగెను. వైశ్యపుత్రుని కర్మవల్ల బాలులు మరణించుచుండిరి.

Verse 50

प्रजानां वृद्धिराहित्याच्छून्यप्रायमभूत्पुरम् । ततः समेत्य पौरास्तद्वृत्तं राज्ञे न्यवेद यन्

ప్రజల వృద్ధి నిలిచిపోవుటవల్ల పట్టణము దాదాపు శూన్యమైంది. అప్పుడు పౌరులు సమేతమై ఆ వృత్తాంతమంతా రాజుకు నివేదించిరి.

Verse 51

श्रुत्वा नृपस्तद्वचनमाहूय ग्रामपालकान् । कारणं बालमरणे चिंत्यतामिति सोऽन्वशात्

వారి మాటలు విని రాజు గ్రామపాలకులను పిలిపించి ఆజ్ఞాపించెను—“బాలమరణములకు కారణమేమిటో విచారించి నిర్ధారించుడి.”

Verse 52

ग्रामपालास्तथेत्युक्त्वा तत्र तत्र व्यवस्थिताः । सम्यग्गवेषयामासुः कारणं बालमारणे

“తథాస్తు” అని చెప్పి గ్రామపాలకులు అక్కడక్కడ నిలిచి, బాలుల హత్యకు కారణమేమిటో సమ్యకంగా అన్వేషించసాగారు।

Verse 53

ते वै गवेषंयतोऽपि नाविंदन्बालमारकम् । ते पुनर्नृपमासाद्य भीता वाक्यमथाब्रु वन्

వెదికినా వారు బాలులను చంపిన వానిని కనుగొనలేకపోయారు. ఆపై భయంతో మళ్లీ రాజుని చేరి మాటలు పలికారు।

Verse 54

गवेषयंतोऽपि वयं तन्न विंदामहे नृप । यो बालान्नगरे स्थित्वा सततं मारयत्यपि

“ఓ నృపా! మేము వెదికినా అతడిని కనుగొనలేకపోతున్నాం—నగరంలోనే ఉండి నిరంతరం బాలులను చంపేవాడిని.”

Verse 55

पुनश्च नागराः सर्वे राजानं प्राप्य दुःखिताः । पुनः प्रजानां मरणमब्रुवन्वाष्पसंकुलाः

మళ్లీ సమస్త నగరవాసులు దుఃఖంతో రాజుని చేరారు; కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ప్రజల మరణవార్తను మరల చెప్పారు।

Verse 56

राजा तत्कारणाज्ञानात्तूष्णीमास्ते विचिंत्य तु । कदाचिद्वैश्यपुत्रोयं पंचभिर्बा लकैः सह

కారణం తెలియక రాజు మౌనంగా కూర్చొని ఆలోచించాడు. అప్పుడు ఒక సమయంలో ఈ వైశ్యపుత్రుడు ఐదు బాలులతో కలిసి (కనిపించాడు).

Verse 57

तटाकांतिकमापेदे पंकजाहरणच्छलात् । बलाद्गृहीत्वा तान्बालान्दुष्पण्यः क्रोशतस्तदा

పద్మాలు కోయుట అనే ముసుగుతో దుష్పణ్యుడు చెరువు తీరానికి వెళ్లెను. ఆ బాలులను బలవంతంగా పట్టుకొని వారిని దుఃఖంతో కేకలు వేయించెను॥

Verse 58

क्रूरात्मा मज्जयामास कंठ दघ्ने सरोजले । मृतान्मत्वा च ताञ्छीघ्रं दुष्पण्यः स्वगृहं ययौ

ఆ క్రూరాత్మ దుష్పణ్యుడు కంఠమట్టుకు ఉన్న పద్మజలంలో వారిని ముంచెను. వారు చనిపోయారని భావించి త్వరగా తన ఇంటికి వెళ్లెను॥

Verse 59

पञ्चानां पितरस्तेषां मार्गयंतः सुतान्पुरे । तेषु वै मार्गमाणेषु पंच तेना तिबालकाः

ఆ ఐదుగురి తండ్రులు నగరమంతా తమ కుమారులను వెదుకుచు తిరిగిరి. వారు వెదుకుచుండగా ఆ ఐదు అతి చిన్న బాలురు అక్కడే ఉండిరి॥

Verse 60

निक्षिप्ता अपि तोयेषु नाम्रियंत यदृच्छया । ते शनैः कूलमासाद्य पंचापि क्लिन्नमौलयः

నీటిలో పడవేయబడినప్పటికీ దైవయోగమున వారు మరణించలేదు. నెమ్మదిగా తీరం చేరి ఆ ఐదుగురూ తడిచిన తలతో నిలిచిరి॥

Verse 61

अशक्ता नगरं गंतुं बाल्यात्तत्रैव बभ्रमुः । दूरादुच्चार्यमाणानि स्वनामानि स्वबंधुभिः

బాల్యమువలన నగరమునకు వెళ్లలేక వారు అక్కడే తిరుగుచుండిరి. దూరమునుండి బంధువులు పిలుచుచున్న తమ తమ పేర్లను వారు వినిరి॥

Verse 62

श्रुत्वा पंचापि ते बालाः प्रतिशब्दमकुर्वत । ततस्तत्पितरः श्रुत्वा तत्रागत्यसरस्तटे

వారి పేర్లు విని ఆ ఐదుగురు బాలురు ప్రతిధ్వనిగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చి పిలిచారు. అప్పుడు వారి తండ్రులు ఆ ప్రతిస్పందన విని అక్కడికి వచ్చి సరస్సు తీరానికి చేరుకున్నారు.

Verse 63

पुत्रान्दृष्ट्वा तु सप्राणान्प्रहर्षमतुलं गताः । किमेतदिति पित्राद्यैः पृष्टास्ते बालकास्तदा

తమ కుమారులను ప్రాణాలతో చూసి వారు అపార ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు. అప్పుడు తండ్రులు మరియు పెద్దలు ఆ బాలురను అడిగారు—“ఇది ఏమిటి, ఏమి జరిగింది?”

Verse 64

दुष्पण्यस्याथ दुष्कृत्यं बन्धुभ्यस्ते न्यवेदयन् । ततो विदितवृत्तांता राजानं प्राप्य नागराः

తర్వాత వారు దుష్పణ్యుని దుష్కృత్యాన్ని తమ బంధువులకు తెలియజేశారు. ఆపై పూర్తి వృత్తాంతం తెలిసిన పట్టణవాసులు రాజుని దగ్గరకు వెళ్లారు.

Verse 65

पंचभिः कथितं वृत्तं दुष्पण्यस्य न्यवेदयन् । ततो राजा समाहूय पशुमंतं वणिग्वरम् । पौरेष्वपि च शृण्वत्सु वाक्यमेतदभाषत

ఆ ఐదుగురు చెప్పిన వృత్తాంతాన్ని వారు దుష్పణ్యుని విషయమై రాజుకు నివేదించారు. అప్పుడు రాజు ఆ పశుసంపదగల శ్రేష్ఠ వణికుని పిలిపించి, పౌరులు వింటుండగా ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 66

राजोवाच । दुष्पण्यनामा पशुमन्बहुप्रजमिदं पुरम्

రాజు పలికెను— “దుష్పణ్య అనే పేరుగల పశుసంపదవంతుడా! ఈ పురము అనేక ప్రజలతో నిండినది…।”

Verse 67

शून्यप्रायं कृतं पश्य त्वत्पुत्रेण दुरात्मना । इदानीं बालिशानेतान्मज्जयामास वै जले

చూడుము—నీ దురాత్ముడైన కుమారుడు ఈ స్థలాన్ని దాదాపు శూన్యముగా, పాడుగా చేసెను. ఇప్పుడే అతడు ఈ అమాయక సరళజనులను నీటిలో ముంచివేశెను.

Verse 68

यदृच्छया च सप्राणाः पुनरप्या गताः पुरम् । अस्मिन्नित्थं गते कार्ये किं कर्तव्यं वदाधुना

యాదృచ్ఛికంగా వారు ప్రాణాలతోనే మళ్లీ నగరానికి వచ్చారు. విషయం ఇంతదూరం వచ్చినప్పుడు, ఇప్పుడు వెంటనే ఏమి చేయవలెనో చెప్పుము.

Verse 69

अद्य त्वामेव पृच्छामि यतस्त्वं धर्मतत्परः । इत्युक्तः पशुमान्राज्ञा धर्मज्ञो युक्तमब्रवीत्

ఈ రోజు నేను నిన్నే అడుగుచున్నాను, ఎందుకంటే నీవు ధర్మపరుడవు. రాజు ఇలా పలికినప్పుడు, ధర్మజ్ఞుడైన పశుమాన్ తగిన మాట చెప్పెను.

Verse 70

पशुमानुवाच । पुरं निःशेषितं येन वधमेवायमर्हति । न ह्यत्र विषये किंचित्प्रष्टव्यं विद्यते नृप

పశుమాన్ పలికెను—ఎవడు నగరాన్ని నిశ్శేషంగా నాశనం చేసెనో, అతడు వధకే అర్హుడు. ఓ నృపా, ఈ విషయంలో ఇక అడగవలసినది ఏదీ లేదు.

Verse 71

न ह्ययं मम पुत्रः स्याच्छत्रुरेवातिपापकृत् । न ह्यस्य निष्कृतिं पश्ये येन निःशेषितं पुरम्

ఇతడు నా కుమారుడై ఉండడు; మహాపాపకారుడైన శత్రువే. ఎవడు నగరాన్ని నిశ్శేషంగా నాశనం చేసెనో, అతనికి ప్రాయశ్చిత్తం ఏదీ నాకు కనిపించదు.

Verse 72

वध्यतामेव दुष्टात्मा सत्यमेव ब्रवीम्यहम् । श्रुत्वा पशुमतो वाक्यं नागराः सर्व एव हि

“ఈ దుష్టాత్ముడిని తప్పక వధించాలి—నేను సత్యమే పలుకుతున్నాను.” పశుమాన్ మాటలు విని పట్టణవాసులందరూ అలాగే స్పందించారు.

Verse 73

वणिग्वरं श्लाघमाना राजानमिदमूचिरे । न वध्यतामयं दुष्टस्तूष्णीं निर्वास्यतां पुरात्

శ్రేష్ఠ వాణిజ్యవేత్తను ప్రశంసిస్తూ పట్టణవాసులు రాజుతో అన్నారు: “ఈ దుష్టుణ్ని వధించవద్దు; నిశ్శబ్దంగా నగరంనుండి నిర్బాసించండి.”

Verse 74

ततः स राजा दुष्पण्यं समाहूयेदमब्रवीत् । अस्माद्देशाद्भवाञ्छीघ्रं दुष्टात्मन्गच्छ सांप्रतम्

అప్పుడు రాజు దుష్పణ్యుణ్ని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు: “ఓ దుష్టబుద్ధి, ఈ దేశం నుండి త్వరగా—ఇప్పుడే—వెళ్లిపో.”

Verse 75

यदि तिष्ठेस्त्वमत्रैव दण्डयेयं वधेन वै । इति राज्ञा विनिर्भर्त्स्य दूतैर्निर्वासितः पुरात्

“నీవు ఇక్కడే నిలిచితే, నేను నిన్ను మరణదండంతో శిక్షిస్తాను.” రాజు గద్దింపుతో రాజదూతలచే అతడు నగరంనుండి వెలివేయబడ్డాడు.

Verse 76

दुष्पण्यस्त्वथ तं देशं परित्यज्य भयान्वितः । मुनिमंडलसंबाधं वनमेव ययौ तदा

అప్పుడు దుష్పణ్యుడు భయంతో వణికుతూ ఆ దేశాన్ని విడిచి, మునివృందాలతో నిండిన అరణ్యానికే వెళ్లిపోయాడు.

Verse 77

तत्राप्येकं मुनिसुतं स तोयेषु न्यमज्जयत् । केल्यर्थमागता दृष्ट्वा मुनिपुत्रा मृतं शिशुम्

అక్కడ కూడా ఆ వైశ్యనందనుడు క్రీడార్థంగా ఒక ముని కుమారుణ్ని నీళ్లలో ముంచివేశాడు. ఆటకోసం వచ్చిన మునికుమార్తెలు ఆ శిశువును మృతుడై పడి ఉన్నట్లు చూశారు.

Verse 78

तत्पित्रे कथयामासुरभ्येत्य भृशदुःखिताः । तत उग्रश्रवाः श्रुत्वा तेभ्यः पुत्रं जले मृतम्

వారు తీవ్ర దుఃఖంతో వెళ్లి ఆ బాలుని తండ్రికి విషయం తెలియజేశారు. వారి మాటలు విని ఉగ్రశ్రవుడు తన కుమారుడు నీటిలో మరణించాడని తెలుసుకొని శోకంతో కుంగిపోయాడు.

Verse 79

तपोमहिम्ना दुष्प ण्यचरितं तदमन्यत । उग्रश्रवाः शशापैनं दुष्पण्यं वैश्यनंदनम्

తపోమహిమతో ఉగ్రశ్రవుడు ఈ దుష్కార్యం దుష్పణ్యుడి ప్రవర్తనే అని గ్రహించాడు. ఆపై ఆ వైశ్యనందనుడు దుష్పణ్యుడిని శపించాడు.

Verse 80

उग्रश्रवा उवाच । मत्सुतं पयसि क्षिप्य यत्त्वं मारि तवानसि । तवापि मरणं भूयाज्जल एव निमज्जनात्

ఉగ్రశ్రవుడు అన్నాడు—“ఓ దుష్టుడా! నా కుమారుణ్ని నీటిలో పడేసి నీవు చంపావు; అందువల్ల నీ మరణమూ నీటిలోనే మునిగి కలుగుగాక.”

Verse 81

मृतश्च सुचिरं कालं पिशाचस्त्वं भविष्यसि । इति शापे श्रुते सद्यो दुष्पण्यः खिन्नमानसः

“మరణానంతరం నీవు చాలా కాలం పిశాచుడవై ఉంటావు.” ఈ శాపం విన్న వెంటనే దుష్పణ్యుడు మనసు కుంగిపోయాడు.

Verse 82

तद्वै वनं परित्यज्य घोरमन्यद्वनं ययौ । सिंहादिक्रूरसत्वाढ्यं तस्मिन्प्राप्ते वनांतरम्

ఆ వనాన్ని విడిచి అతడు మరొక ఘోర వనానికి వెళ్లెను. సింహాది క్రూర మృగాలతో నిండిన ఆ వనాంతరానికి చేరగానే చుట్టూ భయం ఆవరించింది।

Verse 83

पांसुवर्षं मह्द्वर्षन्वृक्षानामोटय न्मुहुः । वज्रघातसमस्पर्शो ववौ झंझानिलो महान्

ధూళి ముసురుగా కురిసి, గాలివేగం మళ్లీ మళ్లీ చెట్లను పెకలించెను. వజ్రాఘాతస్పర్శంలా కఠినమైన ఆ మహా ఝంఝావాతము వనమంతా గర్జిస్తూ వీచెను।

Verse 84

वेगेन गात्रं भिंदन्ती वृष्टिश्चासीत्सुदुःसहा । तद्दृष्ट्वा स तु दुष्पण्यश्चिंतयन्भृशदुः खितः

వేగంతో శరీరాన్ని చీల్చినట్లుగా అసహ్యమైన వర్షం కురిసెను. అది చూచి దుష్పణ్యుడు చింతలో మునిగి అత్యంత దుఃఖితుడయ్యెను।

Verse 85

मृतं शुष्कं महाकायं गजमेकमपश्यत । महावातं महावर्षं तदा सोढुमशक्नुवन्

అతడు ఒక మహాకాయ గజాన్ని మృతుడై ఎండిపోయి పడి ఉండగా చూచెను. అప్పుడు మహావాయువును, మహావర్షాన్ని అతడు తట్టుకోలేకపోయెను।

Verse 86

गजास्यविवरेणैव विवेशोदरगह्वरम् । तस्मिन्प्रविष्टमात्रे तु वृष्टिरासीत्सुभूयसी

గజముఖవివరమార్గముననే అతడు దాని ఉదరగహ్వరంలో ప్రవేశించెను. కాని ప్రవేశించిన క్షణమే వర్షం మరింతగా ఉద్ధృతమైంది।

Verse 87

ततो वर्षजलैः सर्वैः प्रवाहः सुमहानभूत् । स प्रवाहो वने तस्मिन्नदी काचिदजायत

అప్పుడు సమస్త వర్షజలాల వల్ల ఒక మహా ప్రవాహం ఉద్భవించింది; ఆ ప్రవాహమే ఆ అరణ్యంలో నదిరూపంగా జన్మించింది।

Verse 88

अथ तैर्वर्षसलिलैः स गजः पूरितोदरः । प्लवमानो महापूरे नीरंध्रः समजायत

ఆపై ఆ వర్షజలాలతో ఆ గజం ఉదరం నిండిపోయింది; మహాప్రళయపు వరదలో తేలుతూ అతడు నిరంధ్రుడు, అంటే నిష్క్రమణలేని వాడయ్యాడు।

Verse 89

ततो निर्विवरस्यास्य जलपूर्णोदरस्य च । गजस्य जठरात्सोऽयं निर्गंतु न शशाक ह

అందువల్ల ఆ గజానికి ఏ రంధ్రం లేక, ఉదరం నీటితో నిండిపోయింది; కాబట్టి ఈ (దుష్పణ్య) గజ జఠరమునుండి బయటికి రాలేకపోయాడు।

Verse 90

ततश्च वृष्टितोयानां प्रवाहो भीमवेगवान् । उदरस्थितदुष्पण्यं समुद्रं प्रापयद्गजम्

అప్పుడు భయంకర వేగంతో దూసుకెళ్లిన వర్షజల ప్రవాహం, ఉదరంలో దుష్పణ్యుడు ఉన్న ఆ గజాన్ని కొట్టుకుపోయి సముద్రానికి చేర్చింది।

Verse 91

दुष्पण्यः सलिले मग्नः क्षणात्प्राणैर्व्ययुज्यत । मृत एव स दुष्पण्यः पिशाचत्वमवाप्तवान्

దుష్పణ్యుడు నీటిలో మునిగి క్షణంలోనే ప్రాణవియోగం పొందాడు; మరణించిన ఆ దుష్పణ్యుడే పిశాచత్వాన్ని పొందాడు।

Verse 92

पीडितः क्षुत्पिपासाभ्यां दुर्गमं वनमाश्रितः । घोरेषु घर्मकालेषु समाक्रोशन्भयानकम्

ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ అతడు దుర్గమమైన అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించాడు. భయంకరమైన మండే ఎండకాలాలలో అతడు భీతితో కేకలు వేసాడు।

Verse 93

अतिष्ठद्गहनेऽरण्ये दुःखान्यनुभवन्बहु । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

అతడు ఘనమైన అరణ్యంలో నిలిచి అనేక దుఃఖాలను అనుభవించాడు—వేల కోట్ల కల్పాలు, ఇంకా వంద కోట్ల కల్పాల వరకు కూడా।

Verse 94

स पिशाचो महादुःखी न्यवसद्घोरकानने । वनाद्वनांतरं धावन्देशाद्देशाद्देशांतरं तथा

ఆ పిశాచుడు మహాదుఃఖంతో నిండిపోయి భయంకరమైన అడవిలో నివసించాడు—అడవినుండి అడవికి పరుగెత్తుతూ, అలాగే దేశం నుండి దేశానికి, ప్రాంతం నుండి ప్రాంతానికి తిరిగాడు।

Verse 95

सर्वत्रानुभवन्दुःखमाययौ दण्डकान्क्रमात् । अगस्त्यादाश्रमात्पुण्यान्नातिदूरे स संचरन्

ఎక్కడెక్కడా దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తూ అతడు క్రమంగా దండకారణ్యానికి చేరాడు. సంచరిస్తూ సంచరిస్తూ పుణ్యమైన అగస్త్యాశ్రమానికి అతడు చాలా దూరంలో లేడు।

Verse 96

नदन्भैरवनादं च वाक्यमुच्चैरभाषत । भोभोस्तपोधनाः सर्वे शृणुध्वं मामकं वचः

భైరవనాదంలా భయంకరంగా కేక వేసి అతడు గట్టిగా పలికాడు—“హో! హో! తపోధనులారా అందరూ, నా మాట వినండి!”

Verse 97

भवन्तो हि कृपावन्तः सर्वभूतहिते रताः । कृपादृष्ट्यानुगृह्णीत मां दुःखैरतिपीडितम्

మీరు నిశ్చయముగా దయగలవారు మరియు సర్వభూతముల మేలు కోరువారు. దుఃఖములతో మిక్కిలి పీడింపబడుచున్న నన్ను మీ కరుణాదృష్టితో అనుగ్రహింపుము.

Verse 98

पुरा दुष्पण्यनामाहं वैश्यः पाटलिपुत्रके । पुत्रः पशु मतश्चापि बहून्बालानमारयम्

పూర్వము నేను పాటలిపుత్ర నగరములో దుష్పణ్యుడను వైశ్యుడను. పశుతుల్యమైన బుద్ధి గలవాడనై నేను అనేకమంది బాలురను చంపితిని.

Verse 99

ततो विवासितो राज्ञा तस्माद्देशाद्वनं गतः । अमारयं जले पुत्रं तत्रोग्रश्रवसो मुनेः

పిమ్మట రాజుచే ఆ దేశము నుండి వెడలగొట్టబడినవాడనై అడవికి వెళ్ళితిని. అక్కడ నీటిలో ఉగ్రశ్రవసుడను ముని కుమారుని చంపితిని.

Verse 100

स मुनिर्दत्त वाञ्छापं ममापि मरणं जले । पिशाचतां च मे घोरां दत्तवान्दुःखभूयसीम्

ఆ ముని నాకు కూడా నీటిలోనే మరణము సంభవించునని శాపమిచ్చెను మరియు మిక్కిలి దుఃఖముతో కూడిన భయంకరమైన పిశాచత్వమును నాకు ప్రసాదించెను.

Verse 101

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतान्यपि । पिशाच तानुभूतेयं शून्यकाननभूमिषु

వేల కోట్ల కల్పములు మరియు వందల కోట్ల కల్పముల వరకు నేను ఈ నిర్మానుష్యమైన అడవులలో పిశాచత్వమును అనుభవించితిని.

Verse 102

नाहं सोढुं समर्थोऽस्मि पिपासां क्षुधमेव च । रक्षध्वं कृपया यूयमतो मां बहुदुःखिनम्

నేను ఈ దాహమును, ఆకలిని భరించలేను. కావున కరుణచేసి మీరు నన్ను—అత్యంత దుఃఖితుణ్ణి—రక్షించండి.

Verse 110

अगस्त्येनैवमुक्तस्तु सुतीक्ष्णो गन्धमादनम् । प्राप्याग्नितीर्थे संकल्प्य पिशाचार्थं कृपानिधिः

అగస్త్యుడు ఇలా పలికినప్పుడు కరుణానిధి ముని సుతీక్ష్ణుడు గంధమాదనానికి చేరి, అగ్నితీర్థంలో ఆ పిశాచుని హితార్థం దృఢ సంకల్పం చేసెను.

Verse 119

इह भुक्त्वा महाभोगान्परत्रापि सुखं लभेत्

ఈ లోకంలో మహాభోగాలను అనుభవించి, పరలోకంలో కూడా సుఖాన్ని పొందుతాడు.