Adhyaya 15
సూతుడు ఇలా వర్ణిస్తాడు—అత్యంత పుణ్యప్రదమైన బ్రహ్మకుండంలో స్నానం చేసి నియమశీల యాత్రికుడు హనూమత్-కుండానికి వెళ్లాలి. ఇది మారుతాత్మజ హనుమంతుడు లోకహితార్థం స్థాపించిన పరమ తీర్థం; దీని మహిమ అపూర్వమని, రుద్రుడే సేవించునని ప్రశంసించబడింది. అక్కడ స్నానం మహాపాపాలను తొలగించి శివలోకాది శుభగతులను ప్రసాదించి, నరకఫలాలను కాలక్రమేణా క్షీణింపజేస్తుందని చెప్పబడింది. తర్వాత రాజధర్మసఖుని కథ. కేకయ వంశానికి చెందిన ఈ ధర్మనిష్ఠుడు, రాజ్యవిజయాలతో ఉన్నప్పటికీ సంతానం లేక బాధపడెను. దానాలు, యజ్ఞాలు (అశ్వమేధం), అన్నదానం, శ్రాద్ధం, మంత్రజపం మొదలైనవి ఎంతో చేసిన తరువాత దీర్ఘకాలానికి ఒక కుమారుడు సుచంద్రుడు కలిగెను; కానీ తేలు కాటు కారణంగా వంశస్థైర్యంపై భయం కలిగింది. అతడు ఋత్వికులను, పురోహితుని ధర్మసమ్మత ఉపాయం అడిగెను; వారు గంధమాదన/సేతు ప్రాంతంలోని హనూమత్-కుండంలో స్నానం చేసి తీరంలో పుత్రీయేష్టి చేయమని విధించారు. రాజు కుటుంబంతో, యాగసామగ్రితో అక్కడికి వెళ్లి నిరంతర స్నానాలు చేసి యాగం నిర్వహించి, విస్తార దక్షిణా-దానాలు ఇచ్చి తిరిగివచ్చెను. కాలానుగుణంగా ప్రతి భార్యకు ఒక్కొక్క కుమారుడు పుట్టి—వందకు మించి సంతానం కలిగింది. అతడు వారికి రాజ్యాలను పంచి, మళ్లీ సేతు ప్రాంతంలో హనూమత్-కుండం వద్ద తపస్సు చేసి శాంతిగా దేహత్యాగం చేసి వైకుంఠాన్ని పొందినట్టు చెప్పబడింది; కుమారులు కలహం లేక రాజ్యాన్ని పాలించారు. చివర ఫలశ్రుతి—ఏకాగ్రతతో పఠనం లేదా శ్రవణం చేస్తే ఇహపర సుఖం, దైవసాన్నిధ్యం లభిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
श्रीसूत उवाच । ब्रह्मकुण्डे महापुण्ये स्नानं कृत्वा समाहितः । नरो हनूमतः कुण्डमथ गच्छेद्विजोत्तमाः
శ్రీ సూతుడు పలికెను—హే శ్రేష్ఠ ద్విజులారా, మహాపుణ్యమైన బ్రహ్మకుండంలో ఏకాగ్రచిత్తంతో స్నానం చేసి, తరువాత మనిషి హనూమంతుని కుండానికి వెళ్లవలెను।
Verse 2
पुरा हतेषु रक्षःसु समाप्ते रणकर्मणि । रामादिषु निवृत्तेषु गंधमादनपर्वते
పూర్వకాలంలో రాక్షసులు హతులై యుద్ధకార్యం ముగిసిన తరువాత, రామాది వారు విరమించినప్పుడు, గంధమాదన పర్వతంపై (ఇది జరిగింది)।
Verse 3
सर्व लोकोपकाराय हनूमान्मारुतात्मजः । सर्वतीर्थोत्तमं चक्रे स्वनाम्ना तीर्थमुत्तमम्
సర్వలోకాల హితార్థం, మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు తన నామంతోనే సమస్త తీర్థాలలో ఉత్తమమైన పరమ తీర్థాన్ని స్థాపించాడు।
Verse 4
विदित्वा वैभवं यस्य स्वयं रुद्रेण सेव्यते । तस्य तीर्थस्य सदृशं न भूतं न भविष्यति
దాని వైభవాన్ని తెలిసి స్వయంగా రుద్రుడు సేవించి పూజించునట్టి ఆ తీర్థానికి సమానమైనది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు।
Verse 5
यत्र स्नाता नरा यांति शिवलोकं सनातनम् । यस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये महापातकनाशने
ఆ మహాపుణ్యమైన, మహాపాతకనాశకమైన తీర్థంలో స్నానం చేసిన నరులు సనాతన శివలోకాన్ని పొందుతారు।
Verse 6
सर्वलोकोपकाराय निर्मिते वायुसूनुना । सर्वाणि नरकाण्यासञ्च्छून्यान्येव चिराय वै
సర్వలోకాల హితార్థం వాయుసుతుడు దానిని నిర్మించినందున, దీర్ఘకాలం సమస్త నరకాలు నిజంగా శూన్యంగా నిలిచాయి।
Verse 7
वैभवं तस्य तीर्थस्य शंकरो वेत्ति वा न वा । यत्र धर्मसखोनाम राजा केकयवंशजः
ఆ తీర్థ మహిమను శంకరుడే పూర్తిగా ఎరుగునో లేదో—అక్కడ కేకయ వంశజుడైన ధర్మసఖ అనే రాజు ఉండెను.
Verse 8
भक्त्या सह पुरा स्नात्वा शतं पुत्रानवाप्त वान् । ऋषय ऊचुः । सूत धर्मसखस्याद्य चरितं वक्तुमर्हसि । हनूमत्कुण्डतीर्थे यो लेभे स्नात्वा शतं सुतान्
పూర్వము అతడు భక్తితో అక్కడ స్నానము చేసి వంద మంది కుమారులను పొందెను. ఋషులు పలికిరి—“ఓ సూతా, ఇప్పుడు ధర్మసఖుని చరిత్రను చెప్పవలసినది; హనూమత్కుండ తీర్థంలో స్నానముచేసి వంద సుతులను పొందినవాడు.”
Verse 9
श्रीसूत उवाच । शृणुध्वमृषयो यूयं चरितं तस्य भूपतेः
శ్రీ సూతుడు పలికెను—“ఓ ఋషులారా, ఆ రాజుని చరిత్రను వినుడి.”
Verse 10
अद्य धर्मसखस्याहं प्रवक्ष्यामि समासतः । राजा धर्मसखोनाम विजितारिः सुधार्मिकः
ఇప్పుడు నేను ధర్మసఖుని చరిత్రను సంక్షేపంగా చెప్పుదును—ధర్మసఖ అనే రాజు శత్రుజయుడై, దృఢధార్మికుడై ఉండెను.
Verse 11
बभूव नीतिमान्पूर्वं प्रजापालनतत्परः । तस्य भार्याशतं विप्रा वभूव पतिदैवतम्
అతడు ఆది నుండే నీతిమంతుడై ప్రజాపాలనలో తత్పరుడై ఉండెను. ఓ విప్రులారా, అతనికి వంద భార్యలు ఉండిరి; వారు అందరూ భర్తనే దైవముగా భావించిరి.
Verse 12
स पालयन्महीं राजा सशैलवनकाननाम् । तासु भार्यासु तनयं नाविंदद्वंशवर्द्धनम्
ఆ రాజు పర్వతాలు, అడవులు, ఉపవనాలతో కూడిన భూమిని పరిరక్షించెను; అయినా తన భార్యలలో వంశవృద్ధి చేయు కుమారుని పొందలేకపోయెను।
Verse 13
अकरोच्च महादानं पुत्रार्थं स महीपतिः
పుత్రార్థముగా ఆ భూపతి మహాదానమును ఆచరించెను।
Verse 14
अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरयजच्च सुरान्प्रति । तुलापुरुषमुख्यानि ददौ दानानि भूरिशः
అశ్వమేధాది యజ్ఞములచే దేవతలను ఆరాధించెను; తులాపురుషముఖ్యమైన దానములను అపారంగా దానమిచ్చెను।
Verse 15
आमध्यरात्रमन्नानि सर्वेभ्योऽप्यनिवारितम् । प्रायच्छद्बहुसूपानि सस्योपेतानि भूमिपः
ఆ రాజు అర్ధరాత్రి వరకు అందరికీ నిర్బంధం లేకుండా అన్నదానము చేసెను; ధాన్యసహితమైన అనేక రకాల సూపములు, వంటకములు ఇచ్చెను।
Verse 16
पितॄनुद्दिश्य च श्राद्धमकरोद्विधिपूर्वकम् । संतानदायिनो मंत्राञ्जजाप नियतेद्रियः
పితృదేవతలను ఉద్దేశించి విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధము చేసెను; ఇంద్రియనిగ్రహంతో సంతానప్రద మంత్రాలను జపించెను।
Verse 17
एवमादीन्बहून्धर्मान्पुत्रार्थं कृतवान्नृपः । पुत्रमुद्दिश्य सततं कुर्वन्धर्माननुत्तमान्
ఈ విధంగా రాజు పుత్రప్రాప్తి కోసం అనేక ధర్మానుష్ఠానాలు చేశాడు. పుత్రునే లక్ష్యంగా చేసుకొని అతడు సదా అనుత్తమమైన, శ్రేష్ఠమైన ధర్మాలను నిరంతరం ఆచరించెను.
Verse 18
राजा दीर्घेण कालेन वृद्धतां प्रत्यपद्यत । कदाचित्तस्य वृद्धस्य यतमानस्य भूपतेः
దీర్ఘకాలానంతరం రాజు వృద్ధావస్థను పొందెను. ఒక సమయంలో, ఆ వృద్ధ భూపతి లక్ష్యసాధనకై యత్నిస్తూ ఉండగా…
Verse 19
पुत्रस्सुचंद्रनामाभूज्ज्येष्ठपत्न्यां मनोरमः । जातं पुत्रं जनन्यस्ताः सर्वा वैषम्यवर्जिताः
జ్యేష్ఠ రాణి గర్భంలో ‘సుచంద్ర’ అనే మనోహర పుత్రుడు జన్మించాడు. పుత్రుడు పుట్టగానే అన్ని జననులు (రాణులు) అసూయా-పక్షపాతాలను విడిచిపెట్టారు.
Verse 20
समं संवर्द्धयामासुः क्षीरादिभिरनुत्तमाः । राज्ञश्च सर्वमातॄणां पौराणाम्मंत्रिणां तथा
ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీలు అతనిని సమానభావంతో పెంచి, పాలు మొదలైన వాటితో పోషించిరి. అలాగే రాజు, సమస్త జననులు, నగరవాసులు మరియు మంత్రులూ కూడ శ్రద్ధగా చూచిరి.
Verse 21
मनोनयनसंतोषजनकोऽयं सुतोऽभवत् । लालयानः सुतं राजा मुदं लेभे परात्पराम्
ఈ పుత్రుడు మనస్సుకూ నేత్రాలకూ సంతోషం కలిగించువాడయ్యెను. పుత్రుని స్నేహంతో లాలిస్తూ రాజు అపారమైన పరమానందాన్ని పొందెను.
Verse 22
आंदोलिकाशयानस्य सूनोस्तस्य कदाचन । वृश्चिकोऽकुट्टयत्पादे पुच्छेनोद्यद्विषाग्निना
ఒకసారి ఊయల శయ్యపై విశ్రాంతిగా ఉన్న అతని చిన్న కుమారుని పాదాన్ని ఒక తేలు కుట్టింది; దాని తోక పైకెత్తి, విషం అగ్నివలె మండింది।
Verse 23
कुट्टनाद्वृश्चिकस्यासावरुदत्तनयो भृशम् । ततस्तन्मातरः सर्वाः प्रारुदञ्च्छोककातराः
తేలు కుట్టిన బాధతో వరుదత్తుని కుమారుడు బిగ్గరగా ఏడ్చాడు; అప్పుడు శోకంతో కుంగిన అతని తల్లులూ సేవకస్త్రీలూ అందరూ విలపించారు।
Verse 24
परिवार्यात्मजं विप्राः सध्वनिः संकुलोऽभवत् । आर्तध्वनिं स शुश्राव राजा धर्मसखस्तदा
ఓ బ్రాహ్మణులారా, బాలుణ్ని చుట్టుముట్టగానే అక్కడ అంతా కలకలంతో నిండిపోయింది; అప్పుడు ధర్మసఖ రాజు ఆ ఆర్తనాదాన్ని విన్నాడు।
Verse 25
उपविष्टः सभामध्ये सहामात्यपुरोहितः । अथ प्रातिष्ठिपद्राजा सौविदल्लं स वेदितुम्
రాజు సభామధ్యంలో మంత్రులు, పురోహితుడితో కలిసి కూర్చున్నాడు; అప్పుడు ఏమి జరిగిందో తెలుసుకోవడానికి సౌవిదల్లను పంపించాడు।
Verse 26
अन्तःपुरबहिर्द्वारं सौविदल्लः समेत्य सः । षंढवृद्धान्समाहूय वाक्यमेतदभाषत
సౌవిదల్ల అంతఃపురం బయటి ద్వారానికి వచ్చి, వృద్ధ షండ రక్షకులను పిలిచి ఈ మాటలు పలికాడు।
Verse 27
षंढाः किमर्थमधुना रुदत्यन्तःपुर स्त्रियः । तत्परिज्ञायतां तत्र गत्वा रोदनकारणम्
హే పరిచారకులారా, ఇప్పుడు అంతఃపురంలోని స్త్రీలు ఎందుకు విలపిస్తున్నారు? అక్కడికి వెళ్లి ఈ రోదనకారణాన్ని సరిగా తెలుసుకోండి।
Verse 28
एतदर्थं हि मां राजा प्रेरयामास संसदि । इत्युक्तास्तु परिज्ञाय निदानं रोदनस्य ते
ఈ పనికోసమే రాజు నన్ను సభ నుండి పంపాడు. అని చెప్పబడిన వారు వెళ్లి రోదనానికి కారణాన్ని తెలుసుకున్నారు।
Verse 29
निर्गम्यांतःपुरात्तस्मै यथावृत्तं न्यवेदयत् । स षंढकवचः श्रुत्वा सौविदल्लः सभां गतः
వారు అంతఃపురం నుండి బయటికి వచ్చి జరిగినదంతా యథాతథంగా అతనికి నివేదించారు. పరిచారకుల వృత్తాంతం విని సౌవిదల్ల సభకు వెళ్లాడు।
Verse 30
राज्ञे निवेदयामास पुत्रं वृश्चिकपीडितम् । ततो धर्मसखो राजा श्रुत्वा वृत्तांतमीदृशम्
అతడు రాజుకు నివేదించాడు—యువరాజు వృశ్చికదంశంతో బాధపడుతున్నాడు. అప్పుడు ధర్మసఖుడు రాజు ఆ వృత్తాంతం విని,
Verse 31
त्वरमाणः समुत्थाय सामात्यः सपुरोहितः । प्रविश्यांतःपुरं सार्द्धं मांत्रिकैर्विषहा रिभिः
అతడు వేగంగా లేచి—మంత్రులు, పురోహితుడితో కూడి—మంత్రజ్ఞులు మరియు విషనివారక నిపుణులతో కలిసి అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు।
Verse 32
चिकित्सयामास सुतमौषधाद्यैरनेकशः । जातस्वास्थ्यं ततः पुत्रं लालयित्वा स भूपतिः
రాజు తన కుమారునికి మళ్లీ మళ్లీ ఔషధాలు మొదలైన అనేక చికిత్సలు చేయించాడు. తరువాత బాలుడు ఆరోగ్యవంతుడైనప్పుడు, నరపతి స్నేహంతో అతనిని లాలించి సంరక్షించాడు.
Verse 33
मानयित्वा च मंत्रज्ञान्रत्नकां चनमौक्तिकैः । निष्क्रम्यांतःपुराद्राजा भृशं चिंतासमाकुलः
మంత్రజ్ఞులను రత్నాలు, బంగారం, ముత్యాలతో సత్కరించిన తరువాత రాజు అంతఃపురం నుండి బయటికి వచ్చి తీవ్రమైన చింతతో కలత చెందాడు.
Verse 34
ऋत्विक्पुरोहितामात्यैस्तां सभां सनुपाविशत् । तत्र धर्मसखो राजा समासीनो वरासने । उवाचेदं वचो युक्तमृत्विजः सपुरोहितान्
ఋత్వికులు, పురోహితుడు, మంత్రులతో కలిసి రాజు ఆ సభామందిరంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ శ్రేష్ఠాసనంపై కూర్చున్న ధర్మసఖ రాజు ఋత్వికులు మరియు పురోహితులకు తగిన మాటలు పలికాడు.
Verse 35
धर्मसख उवाच । दुःखायैवैकपुत्रत्वं भवति ब्राह्मणो त्तमाः
ధర్మసఖుడు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా, ఒక్క కుమారుడే ఉండటం నిజంగా దుఃఖకారణమవుతుంది.
Verse 36
एकपुत्रत्वतो तृणां वरा चैव ह्यपुत्रता । नित्यं व्यपाययुक्तत्वाद्वरमेव ह्यपुत्रता । अहं भार्याशतं विप्रा उदवोढ विचिंत्य तु
ఒక్క కుమారుడుండటంకన్నా తృణసమానమైన అపుత్రత్వమే శ్రేయస్కరం; ఎందుకంటే ఏకైక వారసుడు ఎల్లప్పుడూ నాశభయానికి లోనవుతాడు, అందువల్ల అపుత్రత్వమే మేలని. ఓ విప్రులారా, ఇది ఆలోచించి నేను వంద భార్యలను స్వీకరించాను.
Verse 37
वयश्च समतिक्रांतं सपत्नीकस्य मे द्विजाः । प्राणा मम च भार्याणामस्मिन्पुत्रे व्यवस्थिताः
హే ద్విజులారా! నా వయస్సు, నా రాణుల వయస్సు కూడా దాటిపోయింది; నా ప్రాణమూ నా భార్యల ప్రాణమూ ఈ కుమారునిలోనే నిలిచివున్నాయి।
Verse 38
तन्नाशे मम भार्याणां सर्वासां च मृतिर्ध्रुवा । ममापि प्राणनाशः स्यादेकपुत्रस्य मारणे
అతడు నశిస్తే నా భార్యలందరికీ మరణం నిశ్చితం; ఏకైక కుమారుడు హతుడైతే నా ప్రాణమూ నశిస్తుంది।
Verse 39
अतो मे बहुपुत्रत्वं केनोपायेन वै भवेत् । तमुपायं मम ब्रूत ब्राह्मणा वेदवि त्तमाः
అందువల్ల ఏ ఉపాయంతో నేను నిజంగా బహుపుత్రుడనగుదును? హే వేదవిద్యలో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా, ఆ ఉపాయాన్ని నాకు చెప్పండి।
Verse 40
एकैकः शतभार्यासु पुत्रो मे स्याद्यथा गुणी । तत्कर्म व्रत यूयं तु शास्त्रमालोक्य धर्मतः
నా వంద మంది భార్యలలో ప్రతి ఒక్కరిలోనూ నాకు ఒకో గుణవంతుడైన కుమారుడు కలగునట్లు—మీరు శాస్త్రాలను పరిశీలించి ధర్మానుసారంగా ఆ కర్మను, వ్రతాన్ని విధించండి।
Verse 41
महता लघुना वापि कर्मणा दुष्करेण वा । फलं यद्यपि तत्साध्यं करिष्येऽहं न संशयः
మహత్తర కర్మతో గానీ, లఘు కర్మతో గానీ, లేదా దుష్కర సాధనతో గానీ—ఆ ఫలం సాధ్యమైతే, నేను నిస్సందేహంగా దాన్ని చేస్తాను।
Verse 42
युष्माभिरुदितं कर्म करिष्यामि न संशयः । कृतमेव हि तद्वित्त शपेऽहं सुकृतैर्मम
మీరు చెప్పిన ఆ కర్మను నేను నిస్సందేహంగా చేస్తాను. అది ఇప్పటికే సిద్ధమైనదిగా తెలుసుకోండి; నా స్వపుణ్యబలంపై శపథం చేసి చెబుతున్నాను।
Verse 43
अस्ति चेदीदृशं कर्म येन पुत्रशतं भवेत् । तत्कर्म कुत्र कर्तव्यं मयेति वदताधुना
శతమంది కుమారులు కలిగేలా చేసే అటువంటి కర్మ ఏదైనా ఉంటే, ఇప్పుడు చెప్పండి—ఆ కర్మను నేను ఎక్కడ చేయాలి?
Verse 44
इति पृष्टास्तदा राज्ञा ऋत्विजः सपुरोहिताः । संभूय सर्वे राजानमिदमूचुः सुनिश्चितम्
రాజు ఇలా అడగగా, ఋత్వికులు పురోహితునితో కలిసి అందరూ సమవేతమై, నిశ్చయంగా రాజుతో ఇలా పలికారు।
Verse 45
ऋत्विज ऊचुः । अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामो येन पुत्रशतं तव । भवेद्धर्मेण महता शतभार्यासु कैकय
ఋత్వికులు అన్నారు—ఓ రాజా, మహాధర్మం ద్వారా నీకు శతపుత్రులు కలిగే ఉపాయాన్ని మేము చెబుతాము; ఓ కైకయ, నీ శత భార్యలలో (ప్రతి ఒక్కరిలో ఒక్కొక్కరు).
Verse 46
अस्ति कश्चिन्महापुण्यो गन्धमादनपर्वतः । दक्षिणांबुधिमध्ये यः सेतुरूपेण वर्तते
దక్షిణ సముద్ర మధ్యలో గంధమాదనమనే మహాపుణ్య పర్వతం ఒకటి ఉంది; అది సేతురూపంగా నిలిచి ఉంది।
Verse 47
सिद्धचारणगंधर्वदेवर्षिगणसंकुलः । दर्शनात्स्पर्शनान्नृणां महापातकनाशनः
ఆ క్షేత్రం సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవర్షుల గణాలతో నిండివుంది; దానిని దర్శించడమో స్పర్శించడమో మాత్రమేగానీ మనుష్యుల మహాపాతకాలు నశిస్తాయి।
Verse 48
तत्रास्ति हनुमत्कुंडमिति लोकेषु विश्रुतम् । महादुःखप्रशमनं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्
అక్కడ ‘హనుమత్కుండం’ అని లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన ఒక కుండం ఉంది; అది మహాదుఃఖాన్ని శమింపజేసి స్వర్గమోక్ష ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।
Verse 49
नरकक्लेशशमनं तथा दारिद्र्यमोचनम् । पुत्रप्रदमपुत्राणामस्त्रीणां स्त्रीपदं नृणाम्
ఇది నరకక్లేశాలను శమింపజేసి దారిద్ర్యాన్ని తొలగిస్తుంది; సంతానం లేనివారికి పుత్రప్రదం, భార్యలేనివారికి భార్యప్రాప్తిని కలిగిస్తుంది।
Verse 50
तत्र त्वं प्रयतः स्नात्वा सर्वाभीष्टप्रदायिनीम् । पुत्रीयेष्टिं च तत्तीरे कुरुष्व सुसमाहितः
అక్కడ నీవు పవిత్రభావంతో వెళ్లి, సర్వాభీష్టప్రదాయినైన ఆ పవిత్ర జలంలో స్నానం చేయుము; ఆ తీరంలో మనస్సు సమాహితంగా ఉంచి పుత్రీయేష్టి యాగం నిర్వహించుము।
Verse 51
तेन ते शतभार्यासु प्रत्येकं तनयो नृप । एकैकस्तु भवेच्छीघ्रं मा कुरु ष्वात्र संशयम्
ఆ అనుష్ఠానంతో, ఓ నృపా, నీ వంద మంది భార్యలలో ప్రతి ఒక్కరిలో ఒక కుమారుడు జన్మిస్తాడు; ఒక్కొక్కరు త్వరలోనే కలుగుతారు—ఇందులో సందేహం పెట్టుకోకు।
Verse 52
तथोक्तो नृपतिर्विप्रैऋत्विक्भिः सपुरोहितैः । तत्क्षणेनैव ऋत्विक्भिर्भार्याभिश्च पुरोधसा
బ్రాహ్మణులు—ఋత్వికులు మరియు కులపురోహితుడుతో కూడి—ఇలా ఉపదేశించగా, రాజు తక్షణమే ఋత్వికులు, వారి భార్యలు మరియు పురోహితుడితో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 53
वृतोमात्यैश्च भृत्यैश्च यज्ञसंभारसंयुतः । प्रययौ दक्षिणांभोधौ गन्धमादनपर्वतम्
మంత్రులు, సేవకులతో చుట్టుముట్టబడి, యజ్ఞసామగ్రితో కూడి, అతడు దక్షిణ సముద్రం వైపు—గంధమాదన పర్వత దిశగా—ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 54
हनुमत्कुंडमासाद्य तत्र सस्नौ ससैनिकः । मासमात्रं स तत्तीरे न्यवस त्स्नानमाचरन्
హనుమత్కుండానికి చేరి, సైన్యంతో కలిసి అక్కడ స్నానం చేశాడు; ఆ తీరంలో పూర్తి ఒక నెల నివసిస్తూ నిత్యం పవిత్ర స్నానాచారం చేశాడు।
Verse 55
ततो वसंते संप्राप्ते चैत्रमासि नृपोत्तमः । इष्टिमारब्धवांस्तत्र पुत्रीयां सपुरोहितः
తర్వాత వసంతం వచ్చినప్పుడు, చైత్ర మాసంలో, ఉత్తమ రాజు పురోహితుడితో కలిసి అక్కడ సంతానప్రాప్తి కోసం ‘పుత్రీయ ఇష్టి’ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు।
Verse 56
सम्यक्कर्माणि चक्रुस्ते ऋत्विजः सपुरोधसः । सपत्नीकस्य राजर्षेस्तथाधर्मसखस्य तु
ఆ ఋత్వికులు పురోహితుడితో కలిసి, రాణులతో కూడిన ఆ రాజర్షికి మరియు ధర్మసఖునికీ సమస్త కర్మకాండలను విధివిధానంగా నిర్వహించారు।
Verse 57
इष्टौ तस्य समाप्तायां हनूमत्कुंडतीरतः । पुरोहितो हुतोच्छिष्टं प्राश यद्राजयोषितः
హనూమత్కుండ తీరమున అతని యజ్ఞము సమాప్తమైనప్పుడు పురోహితుడు రాజమహిషీలకు యజ్ఞహవిష్యపు పవిత్ర హుతోచ్ఛిష్టము (ప్రసాదశేషము) ప్రాశింపజేశెను।
Verse 58
ततो धर्मसखो राजा हनूमत्कुंडवारिषु । सम्यक्चकारावभृथस्नानं भार्याशतान्वितः
ఆపై ధర్మసఖ రాజు శత భార్యలతో కూడి హనూమత్కుండ జలములలో విధివిధానముగా అవభృథస్నానము నిర్వహించెను।
Verse 59
ऋत्विक्भ्यो दक्षिणाः प्रादादसंख्यातास्तु भूरिशः । ग्रामांश्च प्रददौ राजा बाह्मणेभ्यो द्विजोत्तमाः
అతడు ఋత్వికులకు అపారమైన, అసంఖ్యాత దక్షిణలను ప్రసాదించెను; అలాగే రాజు ద్విజోత్తమ బ్రాహ్మణులకు గ్రామములను దానముగా ఇచ్చెను।
Verse 60
सामात्यः सपरीवारः सपत्नीकः स धार्म्मिकः । राजा ततो निववृते पुरीं स्वां प्रति नंदितः
అప్పుడు ఆ ధార్మిక రాజు మంత్రులు, పరివారం మరియు రాణులతో కూడి ఆనందముతో తన నగరమునకు తిరిగి వెళ్లెను।
Verse 61
ततः कतिपये काले गते दशममामि वै । शतं भार्याः शतं पुत्रान्सुषुवुर्गुणवत्तरान्
తరువాత కొంత కాలము గడిచినపుడు—నిజముగా దశమ మాసమున—అతని శత భార్యలు ఉత్తమ గుణములు కలిగిన శత పుత్రులను ప్రసవించిరి।
Verse 62
अथ प्रीतमना राजा वीरो धर्मसखो महान् । स्नातः शुद्धश्च संकल्प्य जातकर्माकरोत्तदा
అప్పుడు ఆనందచిత్తుడైన వీరుడు, మహారాజు ధర్మసఖుడు స్నానముచేసి శుద్ధుడై, దృఢసంకల్పంతో తత్సమయమున జాతకర్మ సంస్కారమును నిర్వహించెను।
Verse 63
गोभूतिलहिरण्यादि ब्राह्मणेभ्यो ददौ बहु । द्वौ पुत्रौ ज्येष्ठभार्यायाः पूर्वजोऽवरजस्तदा
అతడు బ్రాహ్మణులకు గోవులు, భూమి, స్వర్ణము మొదలైనవి విరివిగా దానమిచ్చెను. ఆ సమయంలో అతని జ్యేష్ఠ రాణికి ఇద్దరు కుమారులు పుట్టిరి—ఒకడు పెద్దవాడు, మరొకడు చిన్నవాడు।
Verse 64
सर्वे ववृधिरे पुत्रा एकाधिकशतं द्विजाः । प्रौढेषु तेषु राजासौ तेभ्यो राज्यं विभज्य तु
హే ద్విజులారా, అతని కుమారులందరూ పెరిగి నూరుకంటే ఎక్కువయ్యారు. వారు ప్రౌఢులైనప్పుడు ఆ రాజు వారికి రాజ్యాన్ని విభజించి ఇచ్చెను।
Verse 65
दत्त्वा च प्रययौ सेतुं सभार्यो गन्धमादनम् । हनुमत्कुंडमासाद्य तपोऽतप्यत तत्तटे
దానములు ఇచ్చి అతడు భార్యతో కలిసి సేతువుకు, గంధమాదనానికి ప్రయాణమయ్యెను. హనుమత్కుండమును చేరి దాని తీరమున తపస్సు చేసెను।
Verse 66
महान्कालो व्यतीयाय राज्ञ स्तस्य तपस्यतः । राज्ञो धर्मसखस्यास्य ध्यायमानस्य शूलिनम्
ఆ రాజు తపస్సు చేస్తుండగా దీర్ఘకాలము గడిచిపోయెను. రాజు ధర్మసఖుడు త్రిశూలధారి శూలినునే ధ్యానించుచుండెను।
Verse 67
ततो बहुतिथे काले गते धर्मसखो नृपः । कालधर्मं ययौ तत्र धार्म्मिकश्शांतमानसः
అనంతరం చాలా కాలం గడిచిన తరువాత ధర్మసఖుడు అనే ధర్మనిష్ఠుడు, శాంతమనస్కుడైన రాజు అక్కడే కాలధర్మాన్ని పొందెను, అనగా దేహత్యాగం చేసెను।
Verse 68
पत्न्योपि तस्य राजर्षेरनुजग्मुः पतिं तदा । ज्येष्ठपुत्रः सुचन्द्रोपि संस्कृत्य पितरं ततः
అప్పుడు ఆ రాజర్షి భార్యలూ తమ భర్తను అనుసరించి వెళ్లిరి। అనంతరం జ్యేష్ఠపుత్రుడు సుచంద్రుడు తండ్రికి విధివిధానంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించెను।
Verse 69
अकरोच्छ्राद्ध पर्यंतं कर्माणि श्रद्धया सह । राजा सभार्यो वैकुंठं मरणादत्र जग्मिवान्
అతడు శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం వరకు అన్ని కర్మలను నిర్వహించెను. ఇక్కడ మరణానంతరం ఆ రాజు భార్యతో కూడి వైకుంఠానికి వెళ్లెను।
Verse 70
सुचन्द्रमुख्यास्ते सर्वे राजपुत्रा महौजसः । स्वस्वराज्यं बुभुजिरे भ्रातरस्त्यक्तमत्सराः
సుచంద్రుని నాయకత్వంలో ఆ మహావీరులైన రాజపుత్రులందరూ, అసూయను విడిచి, అన్నదమ్ములుగా తమ తమ రాజ్యాలను అనుభవించిరి।
Verse 71
एवं वः कथितं विप्रा हनूमत्कुंडवैभवम् । राज्ञो धर्मसखस्यापि चरित्रं परमाद्भुतम्
హే విప్రులారా! ఈ విధంగా మీకు హనూమత్కుండ మహిమను, అలాగే రాజు ధర్మసఖుని పరమాద్భుత చరిత్రను వివరించితిని।
Verse 72
तत्सर्वं कामसि द्ध्यर्थं स्नायात्कुंडे हनृमतः
సర్వ కోరికల సిద్ధి కోసం హనుమంతుని పవిత్ర కుండంలో స్నానం చేయవలెను।
Verse 73
अध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा यः सुसमाहितो द्विजाः । सोऽनंतमाप्नोति सुखं परत्र क्रीडेत सार्द्धं दिवि देववृन्दैः
హే ద్విజులారా! ఏ మనిషి సమాహితచిత్తంతో ఈ అధ్యాయాన్ని చదువుతాడో లేదా వింటాడో, అతడు పరలోకంలో అనంత సుఖాన్ని పొందుతూ స్వర్గంలో దేవగణాలతో కలిసి విహరిస్తాడు।