Adhyaya 12

Verse 1

श्रीसूत उवाच । सीताकुण्डे महापुण्ये नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततस्तु मंगलं तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

శ్రీ సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా, మహాపుణ్యమైన సీతాకుండంలో స్నానం చేసి, ఆపై సమాహితచిత్తంతో ‘మంగళతీర్థం’ అనే తీర్థానికి వెళ్లవలెను.

Verse 2

सन्निधत्ते सदा यत्र कमला विष्णुवल्लभा । अलक्ष्मीपरिहाराय यस्मिन्सरसि वै सुराः

విష్ణుప్రియ అయిన కమలా ఎల్లప్పుడూ సన్నిధిగా నివసించే చోట, ఆ సరస్సుకు దేవతలు అలక్ష్మీ నివారణార్థం వచ్చుచుంటారు।

Verse 3

शतक्रतुमुखाः सर्वे समागच्छंति नित्यशः । तदेतत्तीर्थमुद्दिश्य ऋषयो लोकपावनम्

శతక్రతు (ఇంద్రుడు) నాయకత్వంలో సమస్త దేవతలు నిత్యం అక్కడ సమాగమిస్తారు; లోకపావనమైన ఆ తీర్థాన్ని లక్ష్యంగా ఋషులు కూడా వస్తారు।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । पुरा मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः

పుణ్యకరమై పాపనాశకమైన ఈ ఇతిహాసాన్ని నేను వివరిస్తాను. పూర్వం సోమవంశంలో జన్మించిన మనోజవ అనే రాజు ఉండెను।

Verse 5

पालयामास धर्मेण धरां सागरमेखलाम् । अयष्ट स सुरान्यज्ञै र्ब्राह्मणानन्नसंचयैः

అతడు ధర్మమార్గంలో సముద్రమేఖలమైన భూమిని పాలించెను. యజ్ఞములచే దేవతలను ఆరాధించి, అన్నసంచయములతో బ్రాహ్మణులను పోషించెను।

Verse 6

तर्पयामास कव्येन प्रत्यब्दं पितृदेवताः । त्रयीमध्यैष्ट सततमपाठीच्छास्त्रमर्थवत्

అతడు ప్రతి సంవత్సరము కవ్యార్పణచే పితృదేవతలను తర్పించెను. వేదత్రయాధారిత కర్మలను నిరంతరం ఆచరించి, అర్థసహితంగా శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేసెను।

Verse 7

व्यजेष्ट शत्रून्वीर्येण प्राणं सीदीशकेशवौ । अरंस्त नीतिशास्त्रेषु तथापाठीन्महामनून्

అతడు తన వీర్యంతో శత్రువులను జయించి, ఈశుడిని కేశవుడిని ప్రాణసమానంగా భక్తితో ఆరాధించాడు. నीतిశాస్త్రాలలో స్థిరపడి, మహామనువుల ధర్మవిధానాలను కూడా అధ్యయనం చేశాడు.

Verse 8

एवं स धर्मतो राजा पालयामास मेदिनीम् । रक्षतस्तस्य राज्ञोऽभूद्राज्यं निहत कंटकम्

ఇలా ఆ రాజు ధర్మానుసారంగా భూమిని పాలించాడు. అతడు రక్షించుచుండగా, అతని రాజ్యం కంటకరహితమై—అన్ని ఉపద్రవాలు, అణచివేతలు నశించాయి.

Verse 9

अहंकारोऽभवत्तस्य पुत्रसंपद्विनाशनः । अहंकारो भवेद्यत्र तत्र लोभो मदस्तथा

అతనిలో అహంకారం పుట్టి, కుమారసంపదలను నాశనం చేసింది. ఎక్కడ అహంకారం ఉంటుందో అక్కడ లోభం, మదగర్వం కూడా కలుగుతాయి.

Verse 10

कामः क्रोधश्च हिंसा च तथाऽसूया विमोहिनी । भवंत्येतानि विप्रेंद्राः संपदां नाशहेतवः

కామం, క్రోధం, హింస, అలాగే మోహాన్ని కలిగించే అసూయ—ఓ విప్రేంద్రా—ఇవన్నీ సంపద నాశనానికి కారణమవుతాయి.

Verse 11

एतानि यत्र विद्यंते पुरुषे स विनश्यति । क्षणेन पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धं चाखिलसंपदा

ఈ దోషాలు ఎవరిలో ఉంటాయో, ఆ పురుషుడు క్షణంలోనే కుమారులు, మనవలతో పాటు సమస్త సంపదతో కూడ నశిస్తాడు.

Verse 12

बभूव तस्यासूया च जनविद्वेषिणी सदा । असूयाकुलचित्तस्य वृथाहंकारिणस्तथा

అతనిలో సదా జనద్వేషిణియైన అసూయ పుట్టింది. అసూయతో అతని చిత్తం కలతచెంది, వ్యర్థ అహంకారంలో మునిగిపోయాడు.

Verse 13

लुब्धस्य कामदुष्टस्य मतिरेवं बभूव ह । विप्रग्रामे करादानं करिष्यामीति निश्चितः

లోభి, కామదుష్టుడైన అతనికి అప్పుడు ఇలాంటి బుద్ధి కలిగింది—“బ్రాహ్మణుల గ్రామంపై పన్ను విధిస్తాను” అని నిర్ణయించాడు.

Verse 14

अकरोच्च तथा राजा निश्चित्य मनसा तदा । धनं धान्यं च विप्राणां जहार किल लोभतः

ఆ రాజు మనసులో నిర్ణయించుకొని అలాగే చేశాడు. లోభంతో నిజంగా బ్రాహ్మణుల ధనం, ధాన్యాన్ని అపహరించాడు.

Verse 15

शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तान्यादत्त रागतः । शिवविष्ण्वादिदेवानां विप्राणां च महात्मनाम्

రాగవశంగా అతడు శివ, విష్ణు మొదలైన దేవతల పూజా నిధులను కూడా తీసుకున్నాడు; అలాగే ఆ దేవతలకు భక్తులైన మహాత్మ బ్రాహ్మణుల ధనాన్ని కూడా హరించాడు.

Verse 16

क्षेत्राण्यपजहारायमहंकार विमूढधीः । एवमन्याययुक्तस्य देवद्विजविरोधिनः

అహంకారంతో మోహితమైన బుద్ధితో అతడు భూమి క్షేత్రాలనూ అపహరించాడు. ఇలా అన్యాయంతో కూడి, దేవద్విజవిరోధిగా మారి వినాశ మార్గంలో నడిచాడు.

Verse 17

दुष्कर्मपरिपाकेन क्रूरेण द्विजपुंगवाः । पुरं रुरोध बलवान्परदेशाधिपो रिपुः

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! క్రూర దుష్కర్మఫల పరిపాకంతో పరదేశాధిపతి అయిన బలవంతుడైన శత్రువు నగరాన్ని ముట్టడించాడు।

Verse 19

गोलभोनाम विप्रेंद्राश्चतुरंगबलैर्युतः । षण्मासं युद्धमभवद्गोलभेन दुरात्मनः

హే విప్రేంద్రులారా! గోలభ అనే వాడు చతురంగ సైన్యంతో యుక్తుడై ఉండెను; ఆ దురాత్మ గోలభ కారణంగా ఆరు నెలలు యుద్ధం సాగింది।

Verse 20

वनं सपुत्रदारः सन्प्रपेदे स मनोजवः । गोलभः पालयन्नास्ते मनोजवपुरे चिरम्

మనోజవుడు భార్యా-పుత్రులతో కలిసి అరణ్యానికి వెళ్లెను; గోలభుడు మనోజవపురంలో దీర్ఘకాలం పాలిస్తూ ఉండెను।

Verse 21

चतुरंगबलोपेतस्तमुद्वास्य रणे बली । मनोजवोपि विप्रेंद्राः शोचन्स्त्रीपुत्रसंयुतः

చతురంగ సైన్యంతో కూడిన ఆ బలవంతుడు యుద్ధంలో అతనిని తరిమివేశాడు; మనోజవుడూ, హే విప్రేంద్రులారా, భార్యా-పుత్రులతో శోకిస్తూ బయలుదేరెను।

Verse 22

क्षुत्क्षामः प्रस्खलञ्छश्वत्प्रविवेश महावनम् । झिल्लिकागणसंघुष्टं व्याघ्रश्वापद भीषणम्

ఆకలితో క్షీణించి, పదేపదే తడబడుతూ అతడు మహావనంలో ప్రవేశించాడు—చిల్లర పురుగుల గుంపుల శబ్దంతో మార్మోగే, పులులు తదితర క్రూర మృగాలతో భయంకరమైనది।

Verse 23

व्याप्तद्विरदचीत्कारं वराहमहिषाकुलम् । तस्मिन्वने महाघोरे क्षुधया परिपीडितः

ఏనుగుల కేకలతో నిండిన, వరాహాలు మరియు మహిషాలతో కిటకిటలాడే ఆ మహాఘోర అరణ్యంలో అతడు ఆకలిచేత తీవ్రంగా బాధపడెను।

Verse 24

अयाचतान्नं पितरं मनोजवसुतः शिशुः । अंब मेन्नं प्रयच्छ त्वं क्षुधा मां बाधते भृशम्

మనోజవుని కుమారుడైన ఆ శిశువు తండ్రిని అన్నం అడిగెను; తల్లిని కూడా వేడుకొని—“అమ్మా, నాకు భోజనం ఇవ్వు; ఆకలి నన్ను బాగా బాధిస్తోంది” అన్నాడు।

Verse 25

एवं स्वजननीं चापि प्रार्थयामास बालकः । तन्मातापितरौ तत्र श्रुत्वा पुत्रस्य भाषितम्

ఇలా ఆ బాలుడు తన జననిని కూడా ప్రార్థించెను. అక్కడ కుమారుని మాటలు విని తల్లిదండ్రులు (అంతరంగంలో తీవ్రంగా కలత చెందిరి)।

Verse 26

शोकाभिभूतौ सहसा मोहं समुपजग्मतुः । भार्यामथाब्रवीद्राजा सुमित्रानाम नामतः

శోకంతో కుంగిపోయిన ఆ ఇద్దరూ అకస్మాత్తుగా మోహంలో పడిరి. అప్పుడు రాజు సుమిత్రా అనే తన భార్యతో పలికెను।

Verse 27

मुह्यमानश्च स मुहुः शुष्ककंठौष्ठतालुकः । सुमित्रे किं करिष्यामि कुत्र यास्यामि का गतिः

అతడు మళ్లీ మళ్లీ మోహంలో పడుచుండెను; అతని గొంతు, పెదవులు, తాలువు ఎండిపోయెను. అతడు అన్నాడు—“సుమిత్రా, నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు ఏ ఆశ్రయం?”

Verse 28

मरिष्यत्यचिरादेष सुतो मे क्षुधयार्दितः । किमर्थं ससृजे वेधा दुर्भाग्यं मां वृथा प्रिये

అతి త్వరలోనే ఆకలితో బాధపడుతున్న నా ఈ కుమారుడు ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. ప్రియమా, విధాత ఎందుకు నన్ను వ్యర్థంగా దుర్భాగ్యపాత్రునిగా సృష్టించాడు?

Verse 29

को वा मोचयिता दुःखमेतद्दुष्कर्मजं मम । न पूजितो मया शंभुर्हरिर्वा पूर्वजन्मसु

నా దుష్కర్మాల వల్ల పుట్టిన ఈ దుఃఖం నుండి నన్నెవరు విముక్తి చేస్తారు? పూర్వజన్మల్లో నేను శంభువుని కూడా, హరినీ కూడా పూజించలేదు.

Verse 30

तथान्या देवताः सूर्यविभावसुमुखाः प्रिये । तेन पापेन चाद्याहमस्मिञ्जन्मनि शोभने

ప్రియమా, సూర్యుడు మరియు విభావసు (అగ్ని) మొదలైన ఇతర దేవతలను కూడా నేను ఆరాధించలేదు. సుందరీ, ఆ పాపం వల్లనే ఈ జన్మలోనే నేడు ఈ దశకు వచ్చాను.

Verse 31

अहंकाराभिभूतोऽस्मि विप्रक्षेत्राण्यपाहरम् । शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तं चापहृतं मया

అహంకారంతో మత్తుడనై నేను బ్రాహ్మణుల భూములను అపహరించాను; అలాగే శివ, విష్ణు మొదలైన దేవతలకు అంకితమైన ధనాన్ని కూడా నేను దోచుకున్నాను.

Verse 32

एवं दुष्कर्मबाहुल्याद्गोलभेन पराजितः । वनं यातोस्मि विजनं त्वया सह सुतेन च

ఈ విధంగా దుష్కర్మాల అధిక్యంతో నేను గోలభ చేత పరాజితుడనయ్యాను; అందుకే నిన్ను మరియు కుమారుణ్ణి వెంటబెట్టుకొని ఈ నిర్జన అరణ్యానికి వచ్చాను.

Verse 33

निरन्नो निर्धनो दुःखी क्षुधितो ऽहं पिपासितः । कथमन्नं प्रदास्यामि क्षुधिताय सुताय मे

నేను అన్నములేని వాడను, ధనములేని వాడను, దుఃఖంతో నిండినవాడను—ఆకలితో, దాహంతో ఉన్నాను. ఆకలితో ఉన్న నా కుమారునికి నేను అన్నం ఎలా ఇవ్వగలను?

Verse 34

न मयान्नानि दत्तानि ब्राह्मणेभ्यः शुचिस्मिते । न मया पूजितः शंभुर्विष्णुर्वा देवतांतरम्

ఓ శుచిస్మితే! నేను బ్రాహ్మణులకు అన్నదానం చేయలేదు; శంభువు (శివుడు), విష్ణువు గాని, ఇతర దేవతలెవరినీ గాని పూజించలేదు.

Verse 35

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मयाग्नौ हुतं पूर्वं न तीर्थमपि सेवितम्

ఆ పాపఫలమే నేడు ఈ దుఃఖంగా నాకు వచ్చి చేరింది. గతంలో నేను అగ్నిలో హోమం చేయలేదు; తీర్థసేవ (దర్శనం) కూడా చేయలేదు.

Verse 36

मातृश्राद्धं पितृश्राद्धं मृताह दिवसे तयोः । नैकोद्दिष्टविधानेन पार्वणेनापि वै प्रिये

ఓ ప్రియే! వారి మరణతిథి రోజున నేను మాతృశ్రాద్ధం, పితృశ్రాద్ధం చేయలేదు—ఏకోద్దిష్ట విధానంతోనూ కాదు, పార్వణ విధానంతోనూ కాదు.

Verse 37

कृतं न हि मया भद्रे भूरिभोजनमेव वा । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ఓ భద్రే! నేను ఎప్పుడూ భూరిభోజనం—అనేకులకు అన్నభోజనం/అన్నదానం—చేయించలేదు. ఆ పాపఫలమే నేడు ఈ దుఃఖంగా నాకు వచ్చింది.

Verse 38

चैत्रमासे प्रिये चित्रानक्षत्रे पानकं मया । पनसानां फलं स्वादु कदलीफलमेव वा

ప్రియమా, చైత్ర మాసంలో చిత్రా నక్షత్ర దినాన నేను శీతల పానకం సమర్పించలేదు; తీయని పనసపండు కూడా ఇవ్వలేదు, అరటిపండు కూడా ఇవ్వలేదు।

Verse 39

तथा छत्रं सदंडं च रम्यं पादुकयोर्द्वयम् । तांबूलानि च पुष्पाणि चंदनं चानुलेपनम्

అలాగే దండంతో కూడిన అందమైన ఛత్రాన్ని ఇవ్వలేదు, మనోహరమైన పాదుకల జంటను కూడా ఇవ్వలేదు; తాంబూలాలు, పుష్పాలు, చందన లేపనమూ ఇవ్వలేదు।

Verse 40

न दत्तं वेदविद्भ्यस्तु चित्रगुप्तस्य तुष्टये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

చిత్రగుప్తుని తృప్తి కోసం నేను వేదవిద్వాంసులకు దానం చేయలేదు; ఆ పాపం వల్లనే నేడు ఈ దుఃఖం నాకు కలిగింది।

Verse 41

नाश्वत्थश्चूतवृक्षो वा न्यग्रोधस्तिंतिणी तथा । पिचुमंदः कपित्थो वा तथैवामलकीतरुः

నేను అశ్వత్థ (రావి) చెట్టును నాటలేదు, మామిడి చెట్టును కూడా కాదు, మర్రి చెట్టును కూడా కాదు, చింత చెట్టును కూడా కాదు; వేప, కపిత్థ (విల్వ/కైథ) మరియు ఉసిరి చెట్టును కూడా నాటలేదు।

Verse 42

नारिकेलतरुर्वापि स्थापितोऽध्वगशांतये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ప్రయాణికుల శాంతి-విశ్రాంతి కోసం నేను కొబ్బరి చెట్టును కూడా నాటలేదు; ఆ పాపం వల్లనే నేడు ఈ దుఃఖం నాకు కలిగింది।

Verse 43

सम्मार्जनं च न कृतं शिवविष्ण्वालये मया । न खानितं तटाकं च न कूपोपि ह्रदोऽपिवा

నేను శివ-విష్ణు ఆలయాలలో ఊడ్చి శుభ్రం చేయలేదు. చెరువును తవ్వించలేదు; బావి గానీ, హ్రదము/సరోవరము గానీ చేయించలేదు.

Verse 44

न रोपितं पुष्पवनं तथैव तुलसीवनम् । शिवविष्ण्वालयौ वापि निर्मितो न मया प्रिये

ప్రియే, నేను పుష్పవనమును గానీ తులసీవనమును గానీ నాటలేదు. శివ-విష్ణు ఆలయాలను కూడా నేను నిర్మించలేదు.

Verse 45

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मया पैतृके मासि पितॄनुद्दिश्य शोभने । महालयं कृतं श्राद्धमष्टकाश्राद्धमेव वा

ఆ పాపఫలముచేతనే నేడు ఈ దుఃఖము నాకు కలిగింది. సుందరీ, పితృమాసంలో పితృదేవతలను ఉద్దేశించి నేను శ్రాద్ధం చేయలేదు—మహాలయమూ కాదు, అష్టకా శ్రాద్ధమూ కాదు.

Verse 46

नित्यश्राद्धं तथा काम्यं श्राद्धं नैमित्तिकं प्रिये । न कृताः क्रतवश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ప్రియే, నేను నిత్యశ్రాద్ధమును చేయలేదు; అలాగే కామ్యశ్రాద్ధమును, నైమిత్తికశ్రాద్ధమును కూడా చేయలేదు. విధివిధానంగా విరివిగా దక్షిణలతో యజ్ఞక్రతువులను కూడా నిర్వహించలేదు.

Verse 47

मासोपवासो न कृतः एकादश्यामुपोषणम् । धनुर्मासेप्युषःकाले शंभुविष्ण्वादिदेवताः

నేను మాసోపవాసములు చేయలేదు; ఏకాదశి ఉపవాసమును కూడా పాటించలేదు. ధనుర్మాసంలో కూడా ఉషఃకాలంలో శంభు, విష్ణు మొదలైన దేవతలను పూజించలేదు.

Verse 48

संपूज्य विधिवद्भद्रे नैवेद्यं न कृतं मया । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समा गतम्

హే భద్రే! నేను విధివిధానంగా పూజ చేసినప్పటికీ నైవేద్యాన్ని సమర్పించలేదు. ఆ పాపఫలంగా నేడు ఈ దుఃఖం నాకు కలిగింది.

Verse 49

हरिशंकरयोर्नाम्नां कीर्तनं न मया कृतम् । उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च जाबालोक्तैश्च सप्तभिः

నేను హరి, శంకరుల నామకీర్తన చేయలేదు. జాబాల సంప్రదాయంలో చెప్పిన ఏడు ఉచ్చారణలతో భస్మోద్ధూలనం, త్రిపుండ్రధారణ కూడా చేయలేదు.

Verse 50

न धृतं भस्मना भद्रे रुद्राक्षं न धृतं मया । जपश्च रुद्रसूक्तानां पंचाक्षरजपस्तथा

హే భద్రే! నేను భస్మాన్ని ధరించలేదు, రుద్రాక్షమాలను కూడా ధరించలేదు. రుద్రసూక్తాల జపం చేయలేదు; అలాగే పంచాక్షర మంత్రజపం కూడా చేయలేదు.

Verse 51

तथा पुरुषसूक्तस्य जपोऽप्यष्टाक्षरस्य च । नैवकारि मया भद्रे नैवान्यो धर्मसंचयः

అలాగే నేను పురుషసూక్త జపం కూడా చేయలేదు; అష్టాక్షర మంత్రజపం కూడా చేయలేదు. హే భద్రే! ఇవేవీ నేను చేయలేదు; ఇతర ధర్మసంచయం కూడా లేదు.

Verse 52

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । एवं स विलपन्राजा भार्यामाभाष्य खिन्नधीः

ఆ పాపం వల్లనే నేడు ఈ దుఃఖం నాకు కలిగింది. ఇలా విలపిస్తూ, మనసు ఖిన్నమైన ఆ రాజు తన భార్యతో పలికెను.

Verse 53

मूर्च्छामुपाययौ विप्राः पपात च धरातले । सुमित्रा पतितं दृष्ट्वा भार्या सा पतिमंगना

హే విప్రులారా, అతడు మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయెను. భర్త పడిపోయినదాన్ని చూచి పతివ్రత సుమిత్రా శోకాకులురాలైంది.

Verse 54

आलिंग्य विललापाथ सपुत्रा भृशदुःखिता । मम नाथ महाराज सोमान्वयधुरंधर

అతనిని ఆలింగనం చేసుకొని ఆమె కుమారునితో కూడి ఘోరదుఃఖంతో విలపించింది— “నా నాథా! మహారాజా! సోమవంశ ధురంధరా!”

Verse 55

मां विहाय क्व यातोऽसि सपुत्रां विजने वने । अनाथां त्वामनुगतां सिंहत्रस्तां मृगीमिव

“నన్ను కుమారునితో విడిచి ఈ నిర్జన వనంలో నీవెక్కడికి వెళ్లితివి? సింహభయంతో వణికే జింకలా అనాథగా నేను నిన్ను అనుసరించాను।”

Verse 56

मृतोऽसि यदि राजेंद्र तर्हि त्वामहमप्यरम् । अनुव्रजामि विधवा न स्थास्ये क्षणमप्युत

“నీవు మరణించి ఉంటే, హే రాజేంద్రా, నేనూ వెంటనే నిన్ను అనుసరిస్తాను. విధవగా నేను క్షణమాత్రమూ నిలువను।”

Verse 57

पितरं पश्य पतितं चन्द्रकांत सुत क्षितौ । इत्युक्तश्चंद्रकांतोऽपि सुतो राज्ञः क्षुधार्दितः

“చూడుము, చంద్రకాంతా! నీ తండ్రి నేలపై పడిపోయెను!” అని చెప్పగానే రాజకుమారుడు చంద్రకాంతుడు కూడా ఆకలితో బాధపడుతూ కలత చెందెను.

Verse 58

पितरं परिरभ्याथ निःशब्दं प्ररुरोद सः । एतस्मिन्नंतरे विप्रा जटावल्कलसंवृतः

తండ్రిని ఆలింగనం చేసుకొని అతడు నిశ్శబ్దంగా విలపించాడు. అదే సమయంలో, ఓ బ్రాహ్మణులారా, జటలు మరియు వల్కలవస్త్రంతో ఆవృతుడైన ఒక ముని ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 59

भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः । रुद्राक्षमालाभरणः सितयज्ञोपवीतवान्

ఆయన సర్వాంగమూ పవిత్ర భస్మంతో ధూళిపట్టినది; శిరస్సుపై త్రిపుండ్ర చిహ్నం మెరిసింది. రుద్రాక్షమాల ధరించి, ప్రకాశమైన శ్వేత యజ్ఞోపవీతంతో అలంకృతుడయ్యాడు.

Verse 60

पराशरोनाम मुनिराजगाम यदृच्छया । तं शब्दमभिलक्ष्यासौ साधुसज्जनसंमतः

పరాశరుడనే ముని యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చాడు. ఆ శబ్దాన్ని గమనించిన, సద్గుణులచే సమ్మతుడైన ఆ పూజ్యుడు జరిగినదాన్ని తెలుసుకున్నాడు.

Verse 61

ततः सुमित्रा तं दृष्ट्वा पराशरमुपागतम् । ववंदे चरणौ तस्य सपुत्रा सा पतिव्रता

అప్పుడు సుమిత్ర పరాశరుడు వచ్చినట్లు చూసి, తన కుమారునితో కలిసి ఆ పతివ్రత ఆయన పాదాలకు నమస్కరించింది.

Verse 62

ततः पराशरेणेयं सुमित्रा परिसांत्विता । आश्वासिता च मुनिना मा शोचस्वेति भामिनि । ततः सुमित्रां पप्रच्छ शक्तिपुत्रो महामुनिः

అనంతరం పరాశరుడు సుమిత్రను సాంత్వనపరచి, ముని ఆమెను ధైర్యపరచి—“ఓ భామిని, శోకించకు” అని అన్నాడు. తరువాత శక్తిపుత్రుడైన ఆ మహాముని సుమిత్రను ప్రశ్నించాడు.

Verse 63

पराशर उवाच । का त्वं सुश्रोणि कश्चासौ यश्चायं पतितोऽग्रतः

పరాశరుడు పలికెను—హే సుశ్రోణీ! నీవెవరు? మరియు మన ముందర ఇక్కడ పడిపోయి ఉన్న ఈ వ్యక్తి ఎవరు?

Verse 64

अयं शिशुश्च कस्ते स्याद्वद तत्त्वेन मे शुभे । पृष्टैवं मुनिना साध्वी तमुवाच महामुनिम्

మరియు ఈ శిశువు నీకు ఎవరు? హే శుభే, నిజాన్ని చెప్పు. ముని ఇలా ప్రశ్నించగా, ఆ సాధ్వి ఆ మహామునితో పలికింది.

Verse 65

सुमित्रोवाच । पतिर्ममायमस्याहं भार्या वै मुनिसत्तम । आवाभ्यां जनितश्चायं चंद्रकांताभिधः सुतः

సుమిత్ర పలికెను—హే మునిశ్రేష్ఠా! ఇతడు నా భర్త, నేనూ ఇతని భార్యనే. మా ఇద్దరివలన జన్మించిన ఈ కుమారుని పేరు చంద్రకాంతుడు.

Verse 66

अयं मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः । विक्रमाढ्यस्य तनयः शौर्ये विष्णुसमो बली

ఇతడు ‘మనోజవ’ అనే రాజు, సోమకులంలో జన్మించినవాడు. ఇతడు విక్రమాఢ్యుని కుమారుడు—బలవంతుడు, శౌర్యంలో విష్ణుసముడు.

Verse 67

सुमित्रा नाम तस्याहं भार्या पतिमनुव्रता । युद्धे विनिर्जितो राजा गोलभेन मनोजवः

నేను అతని భార్యను, నా పేరు సుమిత్ర; నేను పతివ్రతను. యుద్ధంలో రాజు మనోజవుడు గోలభ చేత పరాజితుడయ్యాడు.

Verse 68

राज्याद्भ्रष्टो निरालंबो मया पुत्रेण चान्वितः । वनं विवेश ब्रह्मर्षे क्रूरसत्त्वभयानकम्

హే బ్రహ్మర్షీ! రాజ్యభ్రష్టుడై ఆధారంలేని రాజు—నన్ను మరియు తన కుమారుని వెంటబెట్టుకొని—క్రూరమైన, భయంకరమైన సత్త్వాలతో నిండిన అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 69

क्षुधया पीडितः पुत्रो ह्यावामन्नमयाचत । निरन्नो विधुरो राजा दृष्ट्वा पुत्रं क्षुधार्दितम्

ఆకలితో బాధపడుతున్న కుమారుడు మమ్మల్ని ఇద్దరినీ అన్నం అడిగాడు. కానీ అన్నం లేని, విధురుడైన రాజు తన బిడ్డ ఆకలితో తల్లడిల్లుట చూచి…

Verse 70

शोकाकुलमना ब्रह्मन्मूर्च्छितः पतितो भुवि । इति तद्वचनं श्रुत्वा शोकपर्याकुलाक्षरम्

హే బ్రాహ్మణా! శోకంతో వ్యాకులమైన మనస్సుతో అతడు మూర్ఛించి భూమిపై పడిపోయాడు. శోకంతో కంపించే అక్షరాలతో కూడిన ఆ మాటలను విని—

Verse 71

शक्तिपुत्रो मुनिः प्राह सुमित्रां तां पतिव्रताम् । मनोजवस्य नृपतेर्भार्यामग्निशिखोपमाम्

శక్తిపుత్రుడైన ముని సుమిత్రను ఉద్దేశించి పలికాడు—ఆమె పతివ్రత, నృపతి మనోజవుని భార్య, అగ్నిశిఖ వలె దీప్తిమంతురాలు.

Verse 72

पराशर उवाच । मनोजवस्य भार्ये ते मा भीर्भूयात्कथंचन । युष्माकमशुभं सत्यमचिरान्नाशमेष्यति

పరాశరుడు పలికెను—హే మనోజవుని భార్యా! ఏ విధంగానూ భయపడకుము. మీ అశుభం నిజముగా అచిరంలోనే నశించును.

Verse 73

मूर्च्छां विहाय ते भद्रे क्षणादुत्थास्यते पतिः । ततः पराशरो विप्रः पाणिना तं नराधिपम्

హే భద్రే, మూర్ఛను విడిచిన వెంటనే నీ భర్త క్షణంలోనే లేచివస్తాడు. ఆపై బ్రాహ్మణుడు పరాశరుడు తన చేతితో ఆ నరాధిపతిని స్పర్శించాడు.

Verse 74

पस्पर्श मंत्रं प्रजपन्ध्यात्वा देवं त्रियंबकम् । ततो मनोजवो राजा करस्पृष्टो महामुनेः

మంత్రాన్ని జపిస్తూ త్ర్యంబక దేవుని ధ్యానించి ఆయన అతనిని స్పర్శించాడు. అప్పుడు మహాముని చేతి స్పర్శ పొందిన రాజు మనోజవుడు—

Verse 75

उत्थितः सहसा तत्र त्यक्त्वा मूर्च्छां तमोमयीम् । ततः पराशरमुनिं प्रणम्य जगतीपतिः । उवाच परमप्रीतः प्रांजलिर्विप्रसत्तमम्

అతడు అక్కడే వెంటనే ఆ తమోమయమైన మూర్ఛను విడిచి లేచాడు. తరువాత భూపతి పరాశరమునికి నమస్కరించి, పరమానందంతో అంజలి ఘటించి శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునితో పలికాడు.

Verse 76

मनोजव उवाच । पराशरमुने त्वद्य त्वत्पादाब्जनिषेवणात्

మనోజవుడు అన్నాడు— హే పరాశరమునీ, నేడు మీ పాదపద్మ సేవ వలన—

Verse 77

मूर्च्छा मे विगता सद्यः पातकं चैव नाशितम् । त्वद्दर्शनमपुण्यानां नैव सिध्येत्कदाचन

నా మూర్ఛ వెంటనే తొలగిపోయింది; నా పాతకం కూడా నశించింది. పుణ్యహీనులకు మీ దర్శనం ఎప్పటికీ సిద్ధించదు.

Verse 78

रक्ष मां करुणादृष्ट्या च्यावितं शत्रुभिः पुरात् । इत्युक्तः स मुनिः प्राह राजानं तं मनोजवम्

“కరుణాదృష్టితో నన్ను రక్షించండి; శత్రువులు నన్ను చాలా కాలం క్రితమే నా నగరంనుండి తరిమివేశారు.” అని చెప్పగా, ఆ ముని మనోజవ రాజుతో పలికెను.

Verse 79

पराशर उवाच । उपायं ते प्रवक्ष्यामि राजञ्च्छत्रुजयाय वै । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

పరాశరుడు పలికెను—“ఓ రాజా, శత్రుజయానికి ఉపాయాన్ని నీకు చెప్పుదును; మహాపుణ్యమైన రామసేతువద్ద, గంధమాదన పర్వతంలో.”

Verse 80

विद्यते मंगलं तीर्थं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् । सर्वलोकोपकाराय तस्मिन्सरसि राघवः

సర్వైశ్వర్యప్రదమైన ‘మంగళ తీర్థం’ అక్కడ ఉంది. సమస్త లోకాల ఉపకారార్థం ఆ సరస్సులో రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) సన్నిహితుడై ఉన్నాడు.

Verse 81

सन्निधत्ते सदा लक्ष्म्या सीतया राजसत्तम । सपुत्रभार्यस्त्वं तत्र गत्वा स्नात्वा सभक्तिकम्

ఓ రాజశ్రేష్ఠా, అక్కడ ఆయన లక్ష్మీస్వరూపిణి సీతతో కలిసి సదా సన్నిధానంగా ఉంటాడు. కనుక నీవు కుమారుడు, భార్యతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లి భక్తితో స్నానం చేయుము.

Verse 83

वैभवात्तस्य तीर्थस्य नाशं यास्यत्यसंशयम् । मंगलानि च सर्वाणि प्राप्स्यसे न चिरान्नृप

ఆ తీర్థ మహిమవల్ల నీ నాశం నిశ్చయంగా నశించును; ఓ నృపా, ఎక్కువ కాలం కాకముందే నీవు సమస్త మంగళాలను పొందుదువు.

Verse 84

विजित्य शत्रूंश्च रणे पुनर्भूमिं प्रपत्स्यसे । अतस्त्वं भार्यया सार्द्धं पुत्रेण च मनोजव

యుద్ధంలో శత్రువులను జయించి నీవు మళ్లీ నీ భూమిని పొందుతావు. కావున, ఓ మనోజవా, భార్యా పుత్రులతో కలిసి వెళ్లుము।

Verse 85

गच्छ मंगलतीर्थं तद्गन्धमादनपर्वते । अहमप्यागमिष्यामि तवानुग्रहकाम्यया

గంధమాదన పర్వతంలోని ఆ మంగళతీర్థానికి వెళ్లుము. నీపై అనుగ్రహం ప్రసాదించాలనే కోరికతో నేనూ అక్కడికి వస్తాను।

Verse 86

पराशरस्त्वेवमुक्त्वा राजमुख्यैस्त्रिभिः सह । प्रायात्सेतुं समुद्दिश्य स्नातुं मंगलतीर्थके

ఇట్లు పలికి పరాశరుడు మూడు ప్రధాన రాజులతో కలిసి సేతువును లక్ష్యంగా బయలుదేరెను—మంగళతీర్థంలో స్నానం చేయుటకై।

Verse 87

राजादिभिः सह मुनिर्विलंघ्य विविधं वनम् । वनप्रदेशदेशांश्च दस्युग्रामाननेकशः

రాజు మొదలైనవారితో కలిసి ముని అనేక విధాల వనాలను దాటి వెళ్లెను—వనప్రాంతాలు, దేశభాగాలు దాటుతూ, అనేక దస్యుగ్రామాల పక్కనుగా।

Verse 88

प्रययौ मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तत्र संकल्प्य विधिवत्सस्नौ स मुनिपुंगवः

అతడు గంధమాదన పర్వతంలోని మంగళతీర్థానికి చేరెను. అక్కడ విధివిధానంగా సంకల్పం చేసి, ఆ మునిపుంగవుడు స్నానం చేసెను।

Verse 89

तानपि स्नापयामास राजादीन्विधिपूर्वकम् । तत्र श्राद्धं च भूपालश्चकार पितृतृप्तये

అతడు రాజుని మొదలైన వారిని విధిపూర్వకంగా అక్కడే స్నానింపజేశాడు. అదే చోట భూపాలుడు పితృతృప్తికై శ్రాద్ధమును కూడా ఆచరించాడు.

Verse 90

तत्र मासत्रयं सस्नौ राजा पत्नीसुतस्तथा । ततः पराशरमुनिः सस्नौ नियमपूर्वकम्

అక్కడ రాజు భార్యా కుమారులతో కలిసి మూడు నెలలు స్నానం చేశాడు. ఆ తరువాత పరాశరముని కూడా నియమపూర్వకంగా స్నానమాచరించాడు.

Verse 91

एवं मासत्रयं सस्नौ तैः साकं मुनिपुंगवः । मंगलाख्ये महापुण्ये सर्वामंगलनाशने

ఇలా వారితో కలిసి మునిపుంగవుడు మూడు నెలలు స్నానం చేశాడు—‘మంగళా’ అనే మహాపుణ్య తీర్థంలో, అది సమస్త అమంగళాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 92

क्षेत्रश्राद्धादिकं चापि तत्तीरे कुरु भूपते । एवं कृते त्वया राजन्नलक्ष्मीः क्लेशकारिणी

హే భూపతే! ఆ తీరంలోనే క్షేత్ర-శ్రాద్ధాది కర్మలను కూడా చేయుము. హే రాజా! నీవు ఇలా చేసినచో కష్టకారిణి అలక్ష్మి (దురదృష్టం) తొలగిపోతుంది.

Verse 93

चत्वारिंशद्दिनं तत्र मंत्रमेकाक्षरं नृपः । तत्र तीर्थे जजापासौ मुन्युक्तेनैव वर्त्मना

అక్కడ రాజు నలభై రోజులు ఏకాక్షర మంత్రాన్ని జపించాడు. మరియు ఆ తీర్థంలో ముని ఉపదేశించిన విధానానుసారమే జపక్రియను నిర్వహించాడు.

Verse 94

एवमभ्यसतस्तस्य मंत्रमेकाक्षरं द्विजाः । मुनिप्रसादात्पुरतो धनुः प्रादुरभूद्दृढम्

హే ద్విజులారా, అతడు ఈ విధంగా ఏకాక్షర మంత్రాన్ని నిరంతరం అభ్యసించుచుండగా, ముని ప్రసాదముచేత అతని ముందర దృఢమైన ధనుస్సు ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 95

अक्षयाविषुधी चापि खड्गौ च कनकत्सरू । एकं चर्म गदा चैका तथैको मुसलोत्तमः

అక్షయమైన తూణీరం కూడా ప్రత్యక్షమైంది; అలాగే ఖడ్గాలు మరియు కనకబాణాలు; ఇంకా ఒక కవచఫలకం (ఢాలు), ఒక గద, అలాగే ఒక ఉత్తమ ముసలం కూడా.

Verse 96

एकः शंखो महानादो वाजियुक्तो रथस्तथा । ससारथिः पताका च तीर्थादुत्तस्थुरग्रतः

మహానాదముగల ఒక శంఖం ప్రత్యక్షమైంది; అలాగే అశ్వయుక్తమైన రథం కూడా; సారథితో కూడిన పతాకా సహితంగా—అతని ముందర ఆ తీర్థం నుండి ఉద్భవించాయి.

Verse 97

कवचं कांचनमयं वैश्वानरसमप्रभम् । प्रादुर्बभूव तत्तीर्थात्प्रसादेन मुनेस्तथा

సువర్ణమయమైన, వైశ్వానరాగ్ని సమాన ప్రభ కలిగిన కవచం కూడా, ముని ప్రసాదముచేత ఆ తీర్థం నుండి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 98

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषणम् । तीर्थानां प्रवरात्तस्मादुत्थितं नृपतेः पुरः

హారము, కేయూరము, మకుటము, కటకములు మొదలైన ఆభరణములు—తీర్థములలో శ్రేష్ఠమైన ఆ తీర్థం నుండి ఉద్భవించి రాజు ముందర ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 99

दिव्यांबरसहस्रं च तीर्थात्प्रादुरभूत्तदा । माला च वैजयंत्याख्या स्वर्णपंकजशोभिता

అప్పుడు ఆ తీర్థం నుండి వెయ్యి దివ్యాంబరాలు ప్రాదుర్భవించాయి; అలాగే స్వర్ణపద్మశోభితమైన ‘వైజయంతీ’ అనే మాల కూడా వెలసింది।

Verse 100

एतत्सर्वं समालोक्य मुनयेऽसौ न्यवेदयत् । ततः पराशरमुनिर्जलमादाय तीर्थतः

ఇదంతా చూచి అతడు మునికి తెలియజేశాడు. ఆపై పరాశరముని ఆ తీర్థం నుండి జలాన్ని తీసుకున్నాడు.

Verse 101

अभ्यषिंचन्नरपतिं मंत्रपूतेनवारिणा । ततोऽभिषिक्तो नृपतिर्मुनिना परिशोभितः

మంత్రపూతమైన జలంతో ఆయన రాజును అభిషేకించాడు. అప్పుడు ముని చేత అభిషిక్తుడైన ఆ నృపతి మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించాడు.

Verse 102

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः

ఆ యువరాజు సన్నద్ధుడై కవచధారిగా, ఖడ్గధారిగా, ధనుస్సు-బాణాలు ధరించి ఉండెను; హారం, కేయూరాలు, మకుటం, కటకాలు మొదలైన ఆభరణాలతో అలంకృతుడయ్యెను.

Verse 103

दिव्यांबरधरश्चापि वाजियुक्त रथस्थितः । शुशुभेऽतीव नृपतिर्मध्याह्न इव भास्करः

దివ్యాంబరాలు ధరించి, అశ్వయుక్త రథంపై నిలిచిన ఆ రాజు అత్యంత ప్రకాశించాడు—మధ్యాహ్న సూర్యునివలె.

Verse 104

तस्मै नृपतये तत्र ब्रह्माद्यस्त्रं महामुनिः । सांगं च सरहस्यं च सोत्सर्गं सोप संहृति

అక్కడ మహాముని ఆ రాజునకు బ్రహ్మాది దివ్యాస్త్రాలను—అంగోపాంగాలతో, గూఢరహస్యాలతో, ప్రయోగవిధి మరియు ఉపసంహారవిధితో కూడ—సమ్యకుగా ఉపదేశించాడు।

Verse 105

उपादिशच्छक्तिपुत्रः सुमित्राजानये तदा । मनोजवोऽथ मुनिना ह्याशीर्वादपुरःसरम्

అప్పుడు శక్తిపుత్రుడు పరాశరుడు సుమిత్రాజాన రాజుకు ఉపదేశించాడు. అనంతరం ముని ఆశీర్వాదాన్ని ముందుగా ధరించి మనోజవుడు తన కార్యానికి బయలుదేరాడు।

Verse 106

प्रेरितो रथमास्थाय प्रणम्य मुनिपुंगवम् । प्रदक्षिणीकृत्य तदाभ्यनुज्ञातो महर्षिणा

ప్రేరితుడై అతడు రథమెక్కి, మునిపుంగవునకు నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేసి, ఆపై మహర్షి అనుమతిని పొందాడు।

Verse 107

सार्द्धं पत्न्या च पुत्रेण प्रययौ विजयाय सः । स गत्वा स्वपुरं राजा प्रदध्मौ जलजं तदा

అతడు భార్యా పుత్రులతో కలిసి విజయార్థం బయలుదేరాడు. తన నగరానికి చేరి ఆ రాజు అప్పుడు జలజ శంఖాన్ని ఊదాడు।

Verse 108

ततः शंखरवं श्रुत्वा गोलभस्तु ससैनिकः । युद्धाय निर्ययौ तूर्णं मनोजवनृपेण सः

అప్పుడు శంఖనాదం విని గోలభస్తు తన సైన్యంతో కలిసి మనోజవ రాజుతో యుద్ధానికి వేగంగా బయలుదేరాడు।

Verse 109

दिनत्रयं रणं जज्ञे गोलभेन नृपस्य वै । ततश्चतुर्थे दिवसे गोलभं तु ससैनिकम्

మూడు దినములు రాజునకు గోలభునితో ఘోర యుద్ధము జరిగింది. ఆపై నాలుగవ దినమున రాజు అతని సైన్యముతో కూడ గోలభుని జయించాడు.

Verse 110

मनोजवो नृपो युद्धे ब्रह्मास्त्रेण व्यनाशयत् । ततः सपुत्र भार्योऽयं पुरं प्राप्य निजं नृपः

యుద్ధములో మనోజవ రాజు బ్రహ్మాస్త్రముతో శత్రువును నాశనం చేసెను. అనంతరం అతడు భార్యా పుత్రులతో కూడ తన నగరమునకు చేరెను.

Verse 111

पालयन्पृथिवीं सर्वां बुभुजे भार्यया सह । तदाप्रभृति राजासौ नाहंकारं चकार वै

సర్వ భూమండలమును పాలించుచు ఆ రాజు రాణితో కూడ సమృద్ధిని అనుభవించెను. ఆ కాలమునుండి అతడు అహంకారమును చేయలేదు.

Verse 112

असूयादींस्तथा दोषान्वर्जयामास भूपतिः । अहिंसानिरतो दांतः सदा धर्मपरोऽभवत्

ఆ భూపతి అసూయ మొదలైన దోషములను విడిచెను. అహింసానిరతుడై, దమముతో, సదా ధర్మపరుడై నిలిచెను.

Verse 113

सहस्रं वत्सरानेवं ररक्ष स महीपतिः । ततो विरक्तो राजेन्द्रः पुत्रे राज्यं निधाय तु

ఇట్లు ఆ భూపతి సహస్ర సంవత్సరములు రాజ్యమును రక్షించెను. తరువాత విరక్తుడైన రాజేంద్రుడు రాజ్యమును పుత్రునికి అప్పగించెను.

Verse 114

जगाम मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तपश्चचार तत्रासौ ध्यायन्हृदि सदाशिवम्

అతడు గంధమాదన పర్వతంపై ఉన్న మంగళమనే శుభ తీర్థానికి వెళ్లాడు. అక్కడ తపస్సు చేసి హృదయంలో సదాశివుని ధ్యానించాడు.

Verse 115

ततोऽचिरेण कालेन त्यक्त्वा देहं मनोजवः । शिवलोकं ययौ राजा तस्य तीर्थस्य वैभवात्

తర్వాత కొద్ది కాలంలోనే మనోజవుడు దేహాన్ని విడిచాడు; ఆ తీర్థ మహిమవల్ల ఆ రాజు శివలోకానికి వెళ్లాడు.

Verse 116

तस्य भार्या सुमित्रापि तस्यालिंग्य तनुं तदा । अन्वारूढा चितां विप्राः प्राप तल्लोकमेव सा

ఓ బ్రాహ్మణులారా, అతని భార్య సుమిత్ర కూడా ఆ సమయంలో అతని దేహాన్ని ఆలింగనం చేసి చితిపై ఎక్కింది; ఆమె కూడా అదే లోకాన్ని పొందింది.

Verse 117

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्तीर्थं श्रीमन्मंगलनामकम् । मनोजवो नृपो यत्र स्नात्वा तीर्थे महत्तरे

శ్రీ సూతుడు పలికెను—శ్రీమాన్ ‘మంగళ’ అనే ఆ తీర్థానికి ఇలాంటి మహిమ ఉంది. ఆ మహాతీర్థంలో స్నానం చేసి రాజు మనోజవుడు (ఇలా) ఫలాన్ని పొందెను.

Verse 118

शत्रून्विजित्य देहांते शिवलोकं ययौ स्त्रिया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यं मंगलतीर्थकम्

శత్రువులను జయించి, జీవితాంతంలో అతడు భార్యతో కలిసి శివలోకానికి వెళ్లాడు. కాబట్టి మంగళ తీర్థాన్ని సమస్త ప్రయత్నంతో సేవించి దర్శించాలి.

Verse 119

तीर्थमेतदतिशोभनं शिवं भुक्तिमुक्तिफलदं नृणां सदा । पापराशितृणतूलपावकं सेवत द्विजवरा विमुक्तये

ఈ తీర్థం అత్యంత శోభనమూ శివమయమూ; ఇది మనుష్యులకు నిత్యం భోగమోక్ష ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది. తృణమూ పత్తి తూళ్లవలె పాపరాశిని దహించే అగ్నిస్వరూపమైందని, హే ద్విజశ్రేష్ఠా, సంపూర్ణ విముక్తికై దీనిని ఆశ్రయించండి।