Adhyaya 12

Verse 1

व्यास उवाच । ततो देवैर्नृपश्रेष्ठ रक्षार्थं सत्यमंदिरम् । स्थापितं तत्तदाद्यैव सत्याभिख्या हि सा पुरी

వ్యాసుడు పలికెను—హే నృపశ్రేష్ఠా! అప్పుడు దేవతలు రక్షణార్థంగా ‘సత్యమందిరం’ను స్థాపించారు; ఆ క్షణం నుంచే ఆ నగరం ‘సత్యా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 2

पूर्वं धर्मेश्वरो देवो दक्षिणेन गणाधिपः । पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः

తూర్పున ధర్మేశ్వర దేవుడు, దక్షిణాన గణాధిపుడు (గణేశుడు), పడమరన భాను (సూర్యుడు), ఉత్తరాన స్వయంభువు స్థాపించబడ్డారు।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । गणेशः स्थापितः केन कस्मात्स्थापितवानसौ । किं नामासौ महाभाग तन्मे कथय मा चिरम्

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—గణేశుడిని ఎవరు స్థాపించారు? ఏ కారణంతో అతడు ఆయనను స్థాపించాడు? హే మహాభాగ! ఆయన నామం ఏమిటి? ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పండి।

Verse 4

व्यास उवाच । अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिकारणम्

వ్యాసుడు పలికెను—ఇప్పుడు నేను గణేశుని అవతరణ (ఉద్భవం) యొక్క కారణాన్ని వివరించెదను।

Verse 5

समये मिलिताः सर्वे देवता मातरस्तथा । धर्मारण्ये महाराज स्थापितश्चंडिकासुतः

ఆ సమయంలో సమస్త దేవతలును మాతృదేవతలును కూడి వచ్చిరి. ఓ మహారాజా, ధర్మారణ్యంలో చండికాసుతుడు ప్రతిష్ఠింపబడెను।

Verse 6

आदौ देवैर्नृपश्रेष्ठ भूमौ वै सत्ययोषिताम् । प्राकारश्चाभवत्तत्र पताकाध्वजशोभितः

హే నృపశ్రేష్ఠా, మొదట దేవతలు సత్యయోషితుల భూమిపై అక్కడ ప్రాకారమును నిర్మించిరి; అది పతాకా ధ్వజములతో శోభించెను।

Verse 7

ब्राह्मणायतने तत्र प्राकारमण्डलान्तरे । तन्मध्ये रचितं पीठमिष्टकाभिः सुशोभितम्

అక్కడ బ్రాహ్మణాయతనంలో, ప్రాకారమండలాంతరంలో, మధ్యలో ఇష్టకలతో సుశోభితమైన పీఠము నిర్మింపబడెను।

Verse 8

प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धा एव सतोरणाः । पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः

అక్కడ నాలుగు శుద్ధమైన ప్రతోలీలు (ద్వారములు) ఉండెను, ప్రతి దానికీ సుతోరణము. తూర్పున ధర్మేశ్వరదేవుడు, దక్షిణున గణనాయకుడు (గణేశుడు) ఉన్నాడు.

Verse 9

पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः

పడమట భానువు (సూర్యుడు) ప్రతిష్ఠింపబడెను, ఉత్తరాన స్వయంభువు. ధర్మేశ్వరుని ఉద్భవవృత్తాంతము నీ సమక్షమున చెప్పబడినది.

Verse 10

अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिहेतुकम् । कदाचित्पार्वती गात्रोद्वर्त्तनं कृतवत्यभूत्

ఇప్పుడు గణేశుని ఆవిర్భావానికి కారణాన్ని చెప్పుచున్నాను. ఒకసారి పార్వతీదేవి తన దేహమున ఉడ్వర్తనం చేసి శుద్ధి-లేపనం చేసెను.

Verse 11

मलं तज्जनितं दृष्ट्वा हस्ते धृत्वा स्वगात्रजम् । प्रतिमां च ततः कृत्वा सुरूपं च ददर्श ह

అందువల్ల పుట్టిన, తన దేహజ మలినాన్ని చూచి ఆమె దానిని చేతిలో పట్టుకుంది. తరువాత దానితో ఒక ప్రతిమను చేసి సుందరరూపాన్ని దర్శించింది.

Verse 12

जीवं तस्यां च संचार्य उदतिष्ठत्तदग्रतः । मातरं स तदोवाच कि करोमि तवाज्ञया

ఆ రూపంలో ప్రాణం ప్రవేశపెట్టి అతడు ఆమె ముందర లేచి నిలిచెను. అప్పుడు తల్లిని ఇలా అడిగెను—“నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 13

पार्वत्युवाच । यावत्स्नानं करिष्यामि तावत्त्वं द्वारि तिष्ठ मे । आयुधानि च सर्वाणि परश्वादीनि यानि तु

పార్వతీదేవి పలికెను—“నేను స్నానం చేయు వరకు నీవు నా ద్వారమున నిలుచుండుము. పరశువు మొదలైన సమస్త ఆయుధములను ధరించుము.”

Verse 14

त्वयि तिष्ठति मद्द्वारे कोऽपि विघ्नं करोतु न । एवमुक्तो महादेव्या द्वारेऽतिष्ठत्स सायुधः

“నీవు నా ద్వారమున నిలిచియుండగా ఎవడూ విఘ్నం కలిగించకూడదు.” మహాదేవి ఇలా చెప్పగా అతడు ఆయుధధారిగా ద్వారమున నిలిచెను.

Verse 16

द्वारस्थेन गणेशेन प्रवेशोदायि तस्य न । ततः क्रुद्धो महादेवः परस्परमयुध्यत

ద్వారమున నిలిచిన గణేశుడు అతనికి ప్రవేశం ఇవ్వలేదు. అప్పుడు క్రోధించిన మహాదేవుడు అతనితో పరస్పరం యుద్ధం చేసెను.

Verse 17

युद्धं कृत्वा ततश्चोभौ परस्परवधैषिणौ । परशुं जघ्निवान्देव ललाटे परमे शुभम्

యుద్ధం చేసిన తరువాత ఇద్దరూ పరస్పర వధను కోరిరి. అప్పుడు దేవుడు పరశుతో అతని లలాటమున ప్రహరించెను—ఫలితము ఘోరమైనా పరమ శుభమైంది.

Verse 18

ततो देवो महादेवः शूलमुद्यम्य चाहनत् । शिरश्चिच्छेद शूलेन तद्भूमौ निपपात ह

అనంతరం దేవుడు మహాదేవుడు త్రిశూలమును ఎత్తి ప్రహరించెను. త్రిశూలముతో శిరస్సును ఛేదించగా అది భూమిపై పడెను.

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे देवो महादेवो जगाम ह । आभ्यंतरे प्रवेष्टुं च मतिं दध्रे महेश्वरः

ఇంతలో దేవుడు మహాదేవుడు ముందుకు సాగెను. మహేశ్వరుడు అంతరంలో ప్రవేశించుటకు సంకల్పించెను.

Verse 20

पार्वतीं विकलां दृष्ट्वा देवदेवो महेश्वरः । चिंतयामास देवोऽपि किं कृतं वा मुधा मया

పార్వతిని వ్యాకులంగా చూచి దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు ఆలోచించెను—“నేను ఏమి చేసితిని? ఇది వ్యర్థంగా ఎందుకు చేసితిని?”

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र गजासुरमपश्यत । तं दृष्ट्वा च महादैत्यं सर्वलोकैकपूजितः

అదే సమయంలో అక్కడ ఆయన గజాసురుని చూచెను. ఆ మహాదైత్యుని చూచి, సమస్త లోకములచే పూజింపబడే భగవానుడు కార్యానికి సిద్ధమయ్యెను.

Verse 22

जघ्निवांस्तच्छिरो गृह्य पार्वत्या कृतमर्भकम् । उत्तस्थौ सगणस्तत्र महादेवस्य सन्निधौ

అతనిని సంహరించి అతని శిరస్సును తీసుకొని, పార్వతీ సృష్టించిన ఆ బాలుడు అక్కడ మహాదేవుని సన్నిధిలో గణులతో కూడి లేచెను.

Verse 23

ततो नाम चकारास्य गजानन इति स्फुटम् । सुराः सर्वे च संपृक्ता हर्षिता मुनयस्तथा

అనంతరం ఆయన స్పష్టంగా అతనికి ‘గజానన’ అనే నామం పెట్టెను. సమస్త దేవతలు సమవేతులై, మునులు కూడా హర్షించారు.

Verse 24

स्तुवंति स्तुतिभिः शश्वत्कुटुम्बकुशलंकरम् । विक्रीणाति कुटुम्बं यो मोदकार्थं समर्चके

వారు నిత్యం స్తోత్రాలతో కుటుంబ క్షేమకర్తను స్తుతిస్తారు. అయితే మోదకల కోసమని పూజలోనే తన కుటుంబాన్ని ‘అమ్మివేయు’ వాడు అధర్మం చేయుచున్నాడు.

Verse 25

दक्षिणस्यां प्रतोल्यां तमेकदंतं च पीवरम् । आर्चयच्च महादेवं स्वयंभूः सुरपूजितम्

దక్షిణ ద్వారమున ఆయన ఆ స్థూల ఏకదంతుని ఆరాధించెను; అలాగే దేవతలచే పూజింపబడే స్వయంభూ మహాదేవుని కూడా పూజించెను.

Verse 26

जटिलं वामनं चैव नागयज्ञोपवीतकम् । त्र्यक्षं चैव महाकायं करध्वजकुठारकम्

జటిలుడు, వామనాకారుడు, నాగయజ్ఞోపవీతధారి; త్రినేత్రుడు, మహాకాయుడు, చేతిలో ధ్వజమును కుఠారమును ధరించినవాడని ప్రభువు వర్ణింపబడెను।

Verse 27

दधानं कमलं हस्ते सर्वविप्रविनाशनम् । रक्षणाय च लोकानां नगराद्दक्षिणाश्रितम्

చేతిలో కమలమును ధరించి, విప్రులకు వినాశం కలిగించువాటిని నశింపజేసేవాడు; లోకాల రక్షణార్థం నగరానికి దక్షిణదిశలో ఆశ్రయించి విరాజిల్లుచున్నాడు।

Verse 28

सुप्रसन्नं गणाध्यक्षं सिद्धिबुद्धिनमस्कृतम् । सिंदूराभं सुरश्रेष्ठं तीव्रांकुशधरं शुभम्

అత్యంత ప్రసన్నుడైన గణాధ్యక్షుడు, సిద్ధి బుద్ధులు నమస్కరించువాడు; సిందూరవర్ణుడు, సురశ్రేష్ఠుడు, శుభుడు, తీక్ష్ణ అంకుశధారి।

Verse 29

शतपुष्पैः शुभैः पुष्पैरर्चितं ह्यमराधिपः । प्रणम्य च महाभक्त्या तुष्टुवु स्तं सुरास्ततः

అమరాధిపతి శుభమైన శతపుష్పాలతో ఆయనను అర్చించాడు. అనంతరం దేవతలు మహాభక్తితో ప్రణమించి ఆయనను స్తుతించిరి।

Verse 30

देवा ऊचुः । नमस्तेस्तु सुरेशाय गणानां पतये नमः । गजानन नमस्तुभ्यं महादेवाधिदैवत

దేవులు పలికిరి—హే సురేశా, నీకు నమస్కారం; హే గణపతే, నీకు నమస్కారం. హే గజాననా, నీకు నమస్కారం—నీవు మహాదేవుని అధిదైవతమైన పరమ దివ్యశక్తివి।

Verse 31

भक्तिप्रियाय देवाय गणाध्यक्ष नमोस्तु ते । इत्येतैश्च शुभैः स्तोत्रैः स्तूयमानो गणाधिपः । सुप्रीतश्च गणाध्यक्षः तदाऽसौ वाक्यमब्रवीत्

భక్తికి ప్రియమైన దేవా, హే గణాధ్యక్షా! నీకు నమస్కారం. ఈ శుభ స్తోత్రాలతో స్తుతింపబడిన గణాధిపుడు అత్యంత ప్రసన్నుడై, అప్పుడు గణాధ్యక్షుడు ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 32

गणाध्यक्ष उवाच । तुष्टोऽहं वो सुरा ब्रूत वांछितं च ददामि वः

గణాధ్యక్షుడు పలికెను—హే దేవతలారా! నేను మీపై తృప్తుడను. చెప్పండి, మీరు కోరినదంతా నేను మీకు ప్రసాదిస్తాను.

Verse 33

देवा ऊचुः । त्वमत्रस्थो महाभाग कुरु कार्यं च नः प्रभो । धर्मारण्ये च विप्राणां वणिग्जननिवासिनाम्

దేవతలు పలికిరి—హే మహాభాగ ప్రభూ! మీరు ఇక్కడ నివసించి మా కార్యాన్ని సిద్ధం చేయండి. ధర్మారణ్యంలో నివసించే బ్రాహ్మణులకును వాణిజ్యజనులకును కృపతో రక్షణ చేయండి.

Verse 34

ब्रह्मचर्यादियुक्तानां धार्मिकाणां गणेश्वर । वर्णाश्रमेतराणां च रक्षिता भव सर्वदा

హే గణేశ్వరా! బ్రహ్మచర్యాది నియమాలతో యుక్తులైన ధార్మికులకును, వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థకు వెలుపల ఉన్నవారికును కూడా, మీరు ఎల్లప్పుడూ రక్షకుడిగా ఉండండి.

Verse 35

त्वत्प्रसादान्महाभाग धनसौख्ययुता द्विजाः । भवंतु सर्वे सततं वणिजश्च महाबलाः

హే మహాభాగా! నీ ప్రసాదముచేత సమస్త ద్విజులు ఎల్లప్పుడూ ధనసౌఖ్యాలతో యుక్తులై ఉండుగాక; వాణిజ్యజనులు కూడా నిత్యం మహాబలవంతులై సమృద్ధిగా ఉండుగాక.

Verse 36

रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चंद्रार्कमेदिनी । एवमस्त्विति सोवादीद्गणनाथो महेश्वरः

హే దేవా! చంద్రసూర్యులతో కూడిన భూమి నిలిచినంతకాలం వీరిని నీవే రక్షించవలెను. అప్పుడు గణనాథ మహేశ్వరుడు—“ఏవమస్తు” అని అనుగ్రహించాడు.

Verse 37

देवाश्च हर्षमापन्नाः पूजयंति गणाधिपम् । ततो देवा मुदा युक्ताः पुष्पधूपादितर्पणैः

దేవతలు హర్షంతో గణాధిపుని పూజించారు. తరువాత ఆనందంతో పుష్పాలు, ధూపం మొదలైన తర్పణార్పణలు సమర్పించారు.

Verse 38

ये चान्ये मनुजा लोके निर्विघ्नार्थं च पूजयन्

మరియు ఈ లోకంలో విఘ్నరహితత్వం కోసం (ఆయనను) పూజించే ఇతర మనుష్యులు—

Verse 39

विवाहोत्सवयज्ञेषु पूर्वमाराधितो भवेत् । धर्मारण्योद्भवानां च प्रसन्नो भव सर्वदा

వివాహాలు, ఉత్సవాలు, యజ్ఞాలలో ముందుగా ఆయననే ఆరాధించవలెను. అలాగే ధర్మారణ్యలో జన్మించిన (లేదా దానికి చెందిన) వారిపై నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నుడవై ఉండుము.