Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 45

Rishi: Śukla-Yajurvedic Soma tradition (ṛṣi not specified in the excerpt).
Devata: Vācaspati / Viśvakarman (with dedicatory linkage to Indra).
Chandas: Ṛc-like (triṣṭubh-ish cadence), embedded in yajus usage.

वा॒चस्पतिं॑ वि॒श्वक॑र्माणमू॒तये॑ मनो॒जुवं॒ वाजे॑ अ॒द्या हु॑वेम । स नो॒ विश्वा॑नि॒ हव॑नानि जोषद्वि॒श्वश॑म्भू॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा वि॒श्वक॑र्मणे ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा वि॒श्वक॑र्मणे

vācáspatiṃ viśvákarmāṇam ūtáye manojúvaṃ vā́je adyá huvema | sá no víśvāni hávanāni joṣad viśváśambhū́r ávase sā́dhukarmā | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā viśvákarmāṇe eṣá te yóniḥ índrāya tvā viśvákarmāṇe

ఈ రోజు బల-సాధన (వాజ)లో సహాయార్థం, మనోజువం (మనస్సువలె వేగవంతుడు) వాచస్పతి—విశ్వకర్మను—మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము. ఆయన—విశ్వశంభూ (సర్వమంగళకరుడు), అవసే (రక్ష/సహాయం) కొరకు, సాధుకర్మా (సత్కర్మకర్త/సుశిల్పి)—మా సమస్త హవనాలు (ఆహ్వానాలు) స్వీకరించుగాక. ఉపయామ-గృహీత నీవు—ఇంద్రునికై, విశ్వకర్మతో; ఇదే నీ యోని—ఇంద్రునికై, విశ్వకర్మతో।

वाचः-पतिम् । विश्व-कर्माणम् । ऊतये । मनः-जुवम् । वाजे । अद्य । हुवेम । सः । नः । विश्वानि । हवनानि । जोषत् । विश्व-शम्भूः । अवसे । साधु-कर्मा । उपयाम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । विश्व-कर्मणे । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । विश्व-कर्मणे ।

वाचस्पतिम्Vācaspati (lord of speech)
वाचस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाचस्-पति (प्रातिपदिक)
विश्वकर्माणम्Viśvakarman (all-maker)
विश्वकर्माणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
ऊतयेfor help/aid
ऊतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
मनोजुवम्swift as thought
मनोजुवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootमनस्-जु (प्रातिपदिक) / मनोजुव (विशेषण)
वाजेin the contest/for the prize (vāja)
वाजे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअद्य
हुवेमmay we invoke
हुवेम:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/आह्वयति)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःfor us/our
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
हवनानिinvocations/oblations (acts of calling)
हवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootहवन (प्रातिपदिक)
जोषत्may he accept/be pleased with
जोषत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जुष्
विश्वशम्भूःall-auspicious one
विश्वशम्भूः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश्व-शम्भु (प्रातिपदिक)
अवसेfor protection/help
अवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
साधुकर्माhe whose work is good/right
साधुकर्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसाधु-कर्मन् (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula
उपयामगृहीतः:
कर्तृ (वाक्ये विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootउपयाम-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह्, क्त)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस्
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विश्वकर्मणेfor Viśvakarman
विश्वकर्मणे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb/source/seat
योनिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विश्वकर्मणेfor Viśvakarman
विश्वकर्मणे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
V
Vācaspati
V
Viśvakarman
I
Indra