Mantra 3
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda transmission)
Devata: Ādityas (Āditya as addressed; collective dedication to Ādityas)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like prose-verse (Yajus-formula with ṛc-style cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
क॒दा च॒न प्र यु॑च्छस्यु॒भे नि पा॑सि॒ जन्म॑नी । तुरी॑यादित्य॒ सव॑नं त इन्द्रि॒यमात॑स्थाव॒मृतं॑ दि॒व्या॒दि॒त्येभ्य॑स्त्वा
Transliteration
kadā cana prá yúcchasy ubhé ní pāsi jánmanī | turī́yāditya sávanam ta indríyam ā́tasthāv amṛ́taṃ divyā́dityébhyas tvā
Translation
నీవు ఎప్పుడూ విఫలమవవు; ద్వివిధ జన్మలను దృఢంగా కాపాడుతావు. హే ఆదిత్యా, నాల్గవ సవనం—అందులోనే నీ అధిపత్యమయిన ఇంద్రియ-వీర్యం స్థాపితమైంది; అదే దివ్య అమృతత్వం; ఆదిత్యుల కొరకు నిన్ను (అర్పిస్తున్నాము).
Padapatha (Word Analysis)
कदा । चन । प्र । युच्छसि । उभे इति । नि । पासि । जन्मनी इति । तुरीय । आदित्य । सवनम् । ते । इन्द्रियम् । आ-तस्थौ । अमृतम् । दिव्य । आदित्येभ्यः । त्वा ।
Word by Word
कदाwhen?
कदा:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootकदा (प्रश्नाव्यय)
चनever; at all
चन:
—
TypeIndeclinable
Rootचन (निपात)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
युच्छसिyou yoke / you join
युच्छसि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु; युनक्ति/युञ्जते) अथवा युच्छ् (वैदिक-रूप)
उभेboth
उभे:
Karma (युच्छसि—योजयसि किम्?)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘उभ’)
निdown; in (prefix)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
पासिyou protect; you guard
पासि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु; पिबति/पाति—‘to protect’ वैदिक)
जन्मनीthe two births
जन्मनी:
Karma (पासि—किम्?)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
तुरीयthe fourth
तुरीय:
Karma/Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootतुरीय (विशेषण-प्रातिपदिक)
आदित्यO Āditya
आदित्य:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootआदित्य (सम्बोधन-प्रातिपदिक)
सवनम्pressing; Soma-pressing (rite)
सवनम्:
Karma (आतस्थौ—किम्?)
TypeNoun
Rootसवन (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
इन्द्रियम्power; vigor
इन्द्रियम्:
Karma (आतस्थौ—किम्?)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
आतस्थौhas stood upon; has attained
आतस्थौ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + आ (उपसर्ग)
अमृतम्immortality; the immortal (state)
अमृतम्:
Karma/Viśeṣaṇa
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
दिव्यfrom the divine
दिव्य:
Apādāna (—भ्यः)
TypeAdjective
Rootदिव्य (विशेषण-प्रातिपदिक)
आदित्येभ्यःfrom the Ādityas
आदित्येभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
Ā
Āditya (collective Ādityas)I
Indra (as indriya ‘lordly vigor’ implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes