Mantra 3
Rishi: Viśvāmitra (traditional for the Sāvitrī/Gāyatrī)
Devata: Savitṛ
Chandas: Gāyatrī (with prefixed vyāhṛtis)
Samhita Patha (Devanagari)
भूर्भुव॒: स्व॒: तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त्
Transliteration
bhū́r bhuváḥ sváḥ | tát savitúr váreṇyaṃ bhárgo devásya dhīmahi | dhíyo yó naḥ pracodáyāt ||
Translation
భూః భువః స్వః—ఆ దేవ సవితృ యొక్క వరేణ్యమైన ‘భర్గ’ (దివ్య తేజస్సు) ను మేము ధ్యానిస్తాము; ఆయన మా ‘ధియః’ (బుద్ధులు/చింతనలు) ను ప్రేరేపించుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
भूः । भुवः । स्वः । तत् । सवितुः । वरेण्यम् । भर्गः । देवस्य । धीमहि । धियः । यः । नः । प्रचोदयात् ।
Word by Word
भूःearth; the terrestrial realm
भूः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
भुवःmid-region/atmosphere
भुवः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
स्वःheaven; the celestial realm
स्वः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
तत्that (holy light/that deity as object of meditation)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ (the impeller/Sun-deity)
सवितुः:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वरेण्यम्most excellent; worthy of choice
वरेण्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘to choose’ से ‘वरणीय/वरेण्य’)
भर्गःradiance; splendor
भर्गः:
Karma
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
धीमहिwe meditate (upon); we hold in mind
धीमहि:
Kartā (अस्मद्-समूहः ‘वयम्’)
TypeVerb
Root√धा (धातु; ‘to place/hold’, वेदेषु ‘to meditate’)
धियःthoughts; intellects
धियः:
Karma
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
यःwho (he/that one)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
Sampradāna (beneficiary) / Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रचोदयात्may (he) impel; may (he) inspire
प्रचोदयात्:
Kartā (यः = सविता/देवः)
TypeVerb
Rootप्र√चुद् (धातु; ‘to impel/urge’)
Entities Mentioned
S
SavitṛG
Gāyatrī (as the mantra/chandas)V
Vyāhṛtis (Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes