Mantra 10

Rishi: Traditionally ascribed within the Vājasaneyin transmission (often linked to Yājñavalkya’s school-lineage rather than a single ṛṣi-name for these late ritual formulas).

Devata: General auspicious transition; implicitly Prajāpati/Agni as the rite’s carrier; no single devatā explicitly named.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed/ritual prose-verse; to be metrically verified per pada-count).

Samhita Patha (Devanagari)

अश्म॑न्वती रीयते॒ सᳪ र॑भध्व॒मुत्ति॑ष्ठत॒ प्र त॑रता॒ सखा॑यः । अत्रा॑ जही॒मोऽशि॑वा॒ ये अस॑ञ्छि॒वान्व॒यमुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्

Transliteration

aśmánvatī rīyate sám rabhadhvam uttíṣṭhata prá taratā sákhāyaḥ | átrā jahī́mo’śívā yé ásañ chivā́n vayám uttáremā́bhi vā́jān

Translation

రాళ్లతో నిండిన (ప్రవాహం) వేగంగా దూసుకుపోతుంది—మీరు అందరూ కలిసి దృఢంగా పట్టుకోండి; లేచి, ముందుకు సాగి దాటండి, ఓ సఖులారా. ఇక్కడ ఉన్న అశివ (అమంగళం) అన్నిటిని వెనుక వదిలేద్దాం; శివ (మంగళం) వైపు దాటి, వాజాలు (విజయ-బహుమతులు) పొందుదాం.

Padapatha (Word Analysis)

अश्म॑न्-वती । रीयते । सम् । रभध्वम् । उत्-तिष्ठत । प्र । तरत । सखायः । अत्र । जहीमः । अशिवाः । ये । असन् । शिवान् । वयम् । उत्-तरेम । अभि । वाजान्

Word by Word

• अश्मन्वती: stone-bearing, having stones
• अश्मन्वती: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अश्मन्वत् (प्रातिपदिक; अश्मन् + वत्)

• रीयते: flows/moves
• रीयते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √री (रीङ्/री; ‘to flow, move, run’)

• सम्: together, completely
• सम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• रभध्वम्: take hold (all of you), grasp
• रभध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रभ् (रभँ; ‘to seize, take hold, undertake’) + ध्वम्

• उत्: up, forth
• उत्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: उत् (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठत: stand up (you all)
• तिष्ठत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठ; ‘to stand’)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• तरत: cross (you all)
• तरत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √तॄ (तॄ; ‘to cross’)

• सखायः: friends, companions
• सखायः: कर्तृ/सम्बोधनार्थ (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• जहीमः: we leave/abandon
• जहीमः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हा (जहा; ‘to leave, abandon’)

• अशिवाः: inauspicious, harmful
• अशिवाः: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अशिव (प्रातिपदिक; नञ्-तत्पुरुष ‘not-auspicious’)

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ (उपवाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• असञ्छिवान्: not-kindly, not-auspicious
• असञ्छिवान्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: असञ्छिव (प्रातिपदिक; a- + सञ्छिव ‘friendly/auspicious/beneficial’, here ‘not-beneficial’)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्तरेम: may we cross over/up
• उत्तरेम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उत् + √तॄ (तॄ; ‘to cross’)

• अभि: towards, unto
• अभि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• वाजान्: prizes, gains, strengths (booty/food/wealth)
• वाजान्: कर्म/प्राप्तव्य (गत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Agni
• Prajāpati
• Vāja (as a sacral goal)