Mantra 60
Rishi: Traditionally attributed within the Agni/Vaiśvānara hymn-complex; specific ṛṣi assignment varies by anukramaṇī tradition
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh (probable; hymn-style cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
न॒हि स्पश॒मवि॑दन्न॒न्यम॒स्माद्वै॑श्वान॒रात्पु॑र ए॒तार॑म॒ग्नेः । एमे॑नमवृधन्न॒मृता॒ अम॑र्त्यं वैश्वान॒रं क्षै॑त्रजित्याय दे॒वाः
Transliteration
náhi spaśám ávidann anyám asmā́d vaiśvānará̄t púra etā́ram agnéḥ | émenam avṛdhan amṛ́tā amártyaṃ vaiśvānaráṃ kṣaítrajityāya devā́ḥ ||
Translation
నిజంగా, కాపలాదారులు/దర్శకులు అగ్నికి ముందుగా నడిచే (పుర-ఏతా) ఈ వైశ్వానరుని తప్ప మరెవ్వరినీ కనుగొనలేదు. అమృత దేవులు అతనినే వృద్ధి చేశారు—ఆ అమర్త్య, మరణరహిత వైశ్వానరుని—క్షేత్రజిత్యార్థం (భూమి/ప్రాంత విజయం) కోసం.
Padapatha (Word Analysis)
नहि । स्पशम् । अविदन् । अन्यम् । अस्मात् । वैश्वानरात् । पुरः-एतारम् । अग्नेः । आ । इमेनम् । अवृधन् । अमृताः । अमर्त्यम् । वैश्वानरम् । क्षैत्र-जित्याय । देवाः ।
Word by Word
नहिindeed not / surely not
नहि:
—
TypeIndeclinable
Rootनहि (न + हि)
स्पशम्a spy / scout
स्पशम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्पश (प्रातिपदिक)
अविदन्they found / they knew
अविदन्:
—
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
अन्यम्another
अन्यम्:
Karma
TypeAdjective (pronominal)
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अस्मात्from this (one)
अस्मात्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
वैश्वानरात्from Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरात्:
Apādāna
TypeNoun (proper epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
पुरःin front / before
पुरः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (adverbial accusative)
Rootपुरस् (प्रातिपदिक)
एतारम्the goer / leader
एतारम्:
Karma
TypeNoun (agent)
Rootएतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ ‘to go’)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
एमेthese (ones)
एमे:
Kartā
TypePronoun
Rootइम (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्/एनद् (सर्वनाम)
अवृधन्they increased / strengthened
अवृधन्:
—
TypeVerb
Root√वृध् (वृधँ वर्धने)
अमृताःthe immortals
अमृताः:
Kartā (apposition to एमे)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
अमर्त्यम्not subject to death
अमर्त्यम्:
Karma (qualifier of एनम्)
TypeAdjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक)
वैश्वानरम्Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरम्:
Karma (apposition to एनम्)
TypeNoun (epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
क्षैत्रजित्यायfor winning the field/territory
क्षैत्रजित्याय:
Sampradāna (purpose/benefit)
TypeNoun (purpose)
Rootक्षैत्रजित्य (प्रातिपदिक; क्षैत्र + जित्य)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni VaiśvānaraA
Amṛtāḥ Devāḥ (the Immortals/Gods)S
Spāśaḥ (watchers/guardians)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes