Mantra 38
Rishi: RV solar hymn tradition (not explicitly specified in VS line)
Devata: Sūrya under Mitra-Varuṇa’s ordinance
Chandas: Triṣṭubh (to be metrically verified)
Samhita Patha (Devanagari)
तन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्याभि॒चक्षे॒ सूर्यो॑ रू॒पं कृ॑णुते॒ द्योरु॒पस्थे॑ । अ॒न॒न्तम॒न्यद्रुश॑दस्य॒ पाज॑: कृ॒ष्णम॒न्यद्ध॒रित॒: सं भ॑रन्ति
Transliteration
tán mitrásya váruṇasyābhicákṣe sū́ryo rū́paṃ kṛṇute dyór upásthe | anántam anyád rúśad asya pā́jaḥ kṛ́ṣṇam anyád dharítaḥ sáṃ bharanti
Translation
మిత్ర-వరుణుల అభిచక్షే (జాగ్రత్త దృష్టి) క్రింద సూర్యుడు ద్యోరుపస్థే (ఆకాశ ఒడిలో) తన రూపాన్ని నిర్మించుకుంటాడు. అతని ఒక తేజస్సు అనంతమై ప్రకాశిస్తుంది; మరొకటి కృష్ణం (అంధకారమయం)—ఈ రెండింటినీ హరిత అశ్వాలు కలిసి మోస్తాయి.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । मि॒त्रस्य॑ । वरु॑णस्य । अ॒भि-चक्षे॑ । सूर्यः । रू॒पम् । कृ॒णु॒ते । द्योः । उ॒पस्थे॑ । अ॒न॒न्तम् । अ॒न्यत् । रुश॑त् । अ॒स्य॒ । पाजः । कृ॒ष्णम् । अ॒न्यत् । ह॒रित॑ः । सम् । भ॒र॒न्ति
Word by Word
तत्that (it)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रस्यof Mitra
मित्रस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
अभिचक्षेI behold / I look upon
अभिचक्षे:
Kartā
TypeVerb
Rootअभि-चक्ष् (धातु; चक्ष् = to see)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
कृणुतेmakes / fashions (for himself)
कृणुते:
Kartā
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
द्यौःheaven / sky
द्यौः:
Adhikaraṇa (locative sense via compound below)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap / in the bosom
उपस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
अनन्तम्endless, boundless
अनन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
रुशत्shining, bright
रुशत्:
Karma
TypeAdjective
Rootरुशत् (प्रातिपदिक; present participial adjective from √रुश्/√रुच् ‘to shine’ in Vedic usage)
अस्यof him/it (of the Sun)
अस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाजःsplendour, radiance
पाजः:
Karma
TypeNoun
Rootपाजस् (प्रातिपदिक)
कृष्णम्black, dark
कृष्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अन्यत्another (one)
अन्यत्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
हरितःthe tawny ones (sun’s horses/rays)
हरितः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootहरित् (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
भरन्तिthey bear / they bring
भरन्ति:
Kartā
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Entities Mentioned
S
SūryaM
MitraV
VaruṇaH
Haritaḥ (the tawny steeds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes