Mantra 18
Rishi: To be verified by anukramaṇī (RV provenance likely Indra hymn-cycle)
Devata: Indra (with Vāyu as comparative figure)
Chandas: Triṣṭubh (to be confirmed)
Samhita Patha (Devanagari)
आप॑श्चित्पिप्यु स्त॒र्यो न गावो॒ नक्ष॑न्नृ॒तं ज॑रि॒तार॑स्त इन्द्र । या॒हि वा॒युर्न नि॒युतो॑ नो॒ अच्छा॒ त्वᳪ हि धी॒भिर्दय॑से॒ वि वाजा॑न्
Transliteration
ā́paś cit pipyu staryò ná gā́vo nákṣann ṛtáṃ jaritā́ras te indra | yā́hi vāyúr ná niyúto no ácchā tváṃ hí dhībhír dayase ví vājā́n
Translation
విస్తారమైన జలాలు నిండినట్లుగా, గోవులు తమ గోశాలలను (స్తర్య) నింపినట్లుగా, ఓ ఇంద్రా, నీ స్తోత్రకారులు ఋతాన్ని పొందారు. వాయువులాగా, నియుత్ (యుక్తమైన బృందాలు/వాహనాలు) తో మా వద్దకు రా; ఎందుకంటే నీవే ధీలతో (ప్రేరిత బుద్ధులతో) వాజాలు/బహుమతులను విభజించి ఇస్తావు.
Padapatha (Word Analysis)
आपः । चित् । पिप्युः । स्त॒र्यः । न । गावः । नक्ष॑न् । ऋ॒तम् । ज॑रि॒तारः । ते । इन्द्र । या॒हि । वा॒युः । न । नि॒युतः । नः । अ॒च्छ । त्वम् । हि । धी॒भिः । दय॑से । वि । वाजा॑न्
Word by Word
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → आप्
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय) अथवा चिद्
पिप्युःhave filled, have swollen
पिप्युः:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्यै (प्याय्) ‘वर्धने/पूरणे’
स्तर्यःspreading, flowing
स्तर्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootस्तरि/स्तर्य (प्रातिपदिक; ‘स्तरणशील/प्रसरणशील’)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
गावःcows
गावः:
उपमान (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
नक्षन्they reached
नक्षन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश् ‘प्रापणे’
ऋतम्ṛta, cosmic order/truth
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
जरितारःpraisers, singers
जरितारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √जृ ‘स्तुतौ’ से)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
याहिcome, go
याहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√या ‘गत्यर्थे’
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
नlike
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नियुतःyoked (one), with a team
नियुतः:
उपमान/विशेषण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अच्छtowards
अच्छ:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छ (अव्यय)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
धीभिःwith thoughts/prayers
धीभिः:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
दयसेyou give, you bestow
दयसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√दा/√दय् (छान्दस; ‘दान/अनुकम्पा/प्रदान’)
विapart, forth, abundantly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वाजान्prizes, strengths, boons
वाजान्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraV
VāyuĀ
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes