Mantra 8
Rishi: Vena (as named seer within the mantra’s narrative frame)
Devata: Prajāpati / the all-pervading Brahman-like principle (as resolved by Brāhmaṇa exegesis)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वे॒नस्तत्प॑श्य॒न्निहि॑तं॒ गुहा॒ सद्यत्र॒ विश्वं॒ भव॒त्येक॑नीडम् । तस्मि॑न्नि॒दᳪ सं च॒ वि चै॑ति॒ सर्व॒ᳪ स ओत॒: प्रोत॑श्च वि॒भूः प्र॒जासु॑
Transliteration
vénaḥ tát paśyán nihítaṃ guhā́ sád yátra víśvaṃ bhávaty ékanīḍam | tásminn idáṃ sáṃ ca ví caíti sárvaṃ sá otáḥ prótaś ca vibhū́ḥ prajā́su
Translation
వేనుడు, గుహలో స్థితమైన ఆ నిహిత (గూఢ) తత్త్వాన్ని దర్శిస్తూ—అక్కడే సమస్తం ఒకే నీడగా (ఒకే ఆశ్రయంగా) అవుతుంది. అందులోనే ఈ సమస్తం కూడి, మళ్లీ విడిచి వ్యాపిస్తుంది; ఆయన ప్రజలలో ఓత‑ప్రోతగా (నేయబడి, అంతటా నేయబడి) ఉన్న సర్వవ్యాపి విభూః.
Padapatha (Word Analysis)
वेनः । तत् । पश्यन् । निहितम् । गुहा । सत् । यत्र । विश्वम् । भवति । एक-नीडम् । तस्मिन् । इदम् । सम् । च । वि । च । एति । सर्वम् । सः । ओतः । प्रोतः । च । विभूः । प्रजासु ।
Word by Word
वेनःVena (a seer); the knower
वेनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवेन (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पश्यन्seeing
पश्यन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootदृश् (धातु) → पश्यत् (वर्तमान-कृदन्त)
निहितम्placed, deposited, hidden
निहितम्:
कर्म
TypeAdjective (participle)
Rootनि-धा (धातु) → निहित (भूतकृदन्त)
गुहायाम्in the cave (secret place)
गुहायाम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
सत्the Being; the existent
सत्:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootअस् (धातु) → सत् (वर्तमान-कृदन्त)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
विश्वम्all; the whole universe
विश्वम्:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भवतिbecomes; comes to be
भवति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
एकनीडम्having one nest/abode; unified
एकनीडम्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootएक-नीड (प्रातिपदिक; समासः)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
संtogether; completely
सं:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
एतिgoes; moves
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
सर्वम्all
सर्वम्:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
सःhe; that one
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओतःwoven (in)
ओतः:
कर्तृ
TypeAdjective (PPP)
Rootओत (प्रातिपदिक; √वे/वा? → ओत ‘woven’ as PPP used adjectivally)
प्रोतःwoven (through/out)
प्रोतः:
कर्तृ
TypeAdjective (PPP)
Rootप्र-ओत (प्रातिपदिक; PPP ‘woven through’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
विभूःall-pervading; mighty one
विभूः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootवि-भू (धातु) → विभू (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
प्रजासुamong/in the creatures; in progeny
प्रजासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiB
Brahman (all-pervading principle)V
Vena (seer-figure)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes