Mantra 36

Rishi: Tradition attributes such Agni-protection formulas to the Yājñavalkya transmission within the Vājasaneyin school

Devata: Agni (as protector of the dāśuṣ, the giver)

Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (late Saṃhitā liturgical prose-verse hybrid)

Samhita Patha (Devanagari)

परि॑ ते दू॒डभो॒ रथो॒ऽस्माँ२ अ॑श्नोतु वि॒श्वत॑: । येन॒ रक्ष॑सि दा॒शुष॑:

Transliteration

pári te dūḍábhó rathó ’smā́m̐ aśnotu viśvátas | yéna rákṣasi dā́śuṣaḥ ||

Translation

హే (దేవా)! నీ అజేయ రథము మమ్మల్ని అన్ని దిక్కుల నుండీ చుట్టుముట్టి కాపాడుగాక—ఆ (రథం) ద్వారానే నీవు దానశీల యజమానుని రక్షిస్తావు.

Padapatha (Word Analysis)

परि । ते । दूडभः । रथः । अस्मान् । अश्नोतु । विश्वतः । येन । रक्षसि । दाशुषः ।

Word by Word

• परि: around; all around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• ते: of you / for you
• ते: सम्बन्ध (genitive relation) / सम्भाव्य-सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक)

• दूडभः: invulnerable; hard to injure
• दूडभः: विशेषण (रथस्य)
• Type: Adjective
• Root: दूडभ (प्रातिपदिक; ‘दु-डभ’ = difficult to harm/overcome)

• रथः: chariot
• रथः: कर्तृ (अश्नोतु इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)

• अश्नोतु: may (it) reach; may (it) attain
• अश्नोतु: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु; अश्नुते/अश्नोति = to reach, attain)

• विश्वतः: from all sides; on every side
• विश्वतः: अधिकारण (दिशा/पर्याय-स्थानवाचक) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव)

• येन: by which; with which
• येन: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)

• रक्षसि: you protect
• रक्षसि: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)

• दाशुषः: of the worshipper/giver (patron)
• दाशुषः: सम्बन्ध (रक्षसि—कस्य? दाशुषः)
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा ‘to give’ → दाश्वस्/दाशुष् = giver, worshipper)

Entities Mentioned

• Agni
• Rakṣas (as adversarial force)