Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 30

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda redactional lineage)
Devata: Indra (with Hotṛ/paired divine functionaries invoked as assistants)
Chandas: Jagatī

होता॑ यक्ष॒त्प्रचे॑तसा दे॒वाना॑मुत्त॒मं यशो॒ होता॑रा दैव्या क॒वी स॒युजेन्द्रं॑ वयो॒धस॑म् । जग॑तीं॒ छन्द॑ इन्द्रि॒यम॑न॒ड्वाहं॒ गां वयो॒ दध॑द्वी॒तामाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

hótā yákṣat-prácetasā devā́nām uttamáṃ yáśo hótārā daivyā́ kavī́ sayújéndraṃ vayódhasam | jagátīṃ chánda indríyam anaḍvā́haṃ gā́ṃ váyo dádhad vītā́m ā́jyasya hótar yája

ప్రచేతస్ (సావధాన, ప్రాజ్ఞ) మనస్సుతో హోతా యజించుగాక—దేవులకు ఉత్తమమైన యశస్సు (మహిమ)ను సిద్ధింపజేస్తూ. దైవ హోతృలు ఇద్దరు—కవులు, సయుజంగా (యుక్తులై) ఉండి—ప్రాణబలాన్ని ధారించే ఇంద్రుని యజించుగాక. జగతీ ఛందస్సు; అనడ్వాన్ (వృషభుడు) వీర్యము; వారు ప్రాణశక్తిని దధించి గోవును పొందుగాక. హే హోతా, ఆజ్యంతో యజించు.

होता । यक्षत् । प्र-चेतसा । देवानाम् । उत्तमम् । यशः । होतारा । दैव्यौ । कवी । स-युजा । इन्द्रम् । वयः-धसम् । जगतीम् । छन्दः । इन्द्रियम् । अनड्वाहम् । गाम् । वयः । दधत् । वीताम् । आज्यस्य । होतः । यज ।

होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु)
यक्षत्let him worship/sacrifice
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यक्ष्)
प्रचेतसाwith foresight/with wise insight
प्रचेतसा:
करण
TypeAdjective
Rootप्रचेतस्
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव
उत्तमम्the highest
उत्तमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootउत्तम
यशःglory, renown
यशः:
कर्म
TypeNoun
Rootयशस्
होतारौthe two Hotṛs (invoking priests)
होतारौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु)
दैव्यौdivine
दैव्यौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदैव्य
कवीthe two seers/poets
कवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकवि
सयुजाyoked together, united
सयुजा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसयुज्
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र
वयोधसम्strength-giving, bestowing vigor
वयोधसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवयोधस्
जगतीम्the Jagatī (metre)
जगतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजगती
छन्दःmetre (chandas)
छन्दः:
कर्म
TypeNoun
Rootछन्दस्
इन्द्रियम्powerful, pertaining to Indra; vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय
अनड्वाहम्a draft-ox, bull
अनड्वाहम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअनड्वाह्
गाम्a cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो
वयःvigor, vital power
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस्
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√धा
वीताम्let the two come/approach
वीताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वी (वी-गत्यर्थ/प्राप्त्यर्थ) / √व्या (व्याति) (पाठभेदसम्भव)
आज्यस्यof ghee (clarified butter)
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य
होतरिin/at the Hotṛ (office/seat of the Hotṛ)
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज्
I
Indra
H
Hotṛ (human priest)
D
Divine Hotṛs (Hotārā daivyā, kavī)