Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 23

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin)
Devata: Indra (principal); Agni/Hotṛ and Vanaspati as operative divine agencies
Chandas: Extended yajus/prose narrative formula

अ॒ग्निम॒द्य होता॑रमवृणीता॒यं यज॑मान॒: पच॒न्पक्ती॒: पच॑न्पुरो॒डाशं॑ ब॒ध्नन्निन्द्रा॑य॒ छाग॑म् । सू॒प॒स्था अ॒द्य दे॒वो वन॒स्पति॑रभव॒दिन्द्रा॑य॒ छागे॑न । अघ॒त्तं मे॑द॒स्तः प्रति॑ पच॒ताग्र॑भी॒दवी॑वृधत्पुरो॒डाशे॑न । त्वाम॒द्य ऋ॑षे

agním adyá hotā́ram avṛṇītāyáṃ yájamānaḥ pácan paktī́ḥ pácan puroḍā́śaṃ bádhnann índrāya chā́gam | sūpasthā́ adyá dēvó vanaspátir abhavad índrāya chā́gena | agháttam médastaḥ práti pacatágrabhīd ávīvṛdhat puroḍā́śena | tvā́m adyá ṛ́ṣe

ఈ రోజు హోతాగా అగ్నిని ఎన్నుకున్నారు; ఈ యజమాని పక్తీలు (వండిన భాగాలు) వండుతూ, పురోడాశం (యజ్ఞ కేక్) వండుతూ, ఇంద్రునికి ఒక ఛాగం (మేక) కట్టుతున్నాడు. ఈ రోజు దేవ వనస్పతి దృఢాసనుడై నిలిచాడు—ఇంద్రునికి ఆ ఛాగంతో. వారు మేదస్ (కొవ్వు) తిన్నారు; మీరు ప్రతిగా వండండి. అతడు పట్టుకున్నాడు; పురోడాశంతో (ఇంద్రుణ్ణి) వృద్ధి చేశాడు. ఈ రోజు, ఓ ఋషే, నిన్ను…

अ॒ग्निम् । अ॒द्य । होता॑रम् । अ-वृणीता । अ॒यम् । यज॑मानः । पच॒न् । पक्ती॒ः । पच॒न् । पुरो॒डाश॑म् । ब॒ध्नन् । इन्द्रा॑य । छाग॑म् । सू॒प॒स्था । अ॒द्य । दे॒वः । वन॒स्पतिः । अ॒भवत् । इन्द्रा॑य । छागे॑न । अघ॒त्तम् । मे॒द॒स्तः । प्रति॑ । पच॒त । अ॒ग्र॒भीत् । अ-वी॑वृधत् । पुरो॒डाशे॑न । त्वाम् । अ॒द्य । ऋ॑षे

अग्निम्Agni (as object)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अद्यtoday / now
अद्य:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
होतारम्the Hotṛ-priest
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक)
अवृणीतchose / selected
अवृणीत:
Kartā
TypeVerb
Rootवृ (वृञ्)
अयम्this
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
यजमानःthe sacrificer
यजमानः:
Kartā
TypeNoun
Rootयजमान- (प्रातिपदिक)
पचन्cooking
पचन्:
Kartā
TypeVerb
Rootपच्
पक्तीःcooked portions / boilings
पक्तीः:
कर्म
TypeNoun
Rootपक्ति- (प्रातिपदिक)
पचन्cooking
पचन्:
Kartā
TypeVerb
Rootपच्
पुरोडाशम्the puroḍāśa (sacrificial cake)
पुरोडाशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरोडाश- (प्रातिपदिक)
बध्नन्binding / tying
बध्नन्:
Kartā
TypeVerb
Rootबन्ध्
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
छागम्a goat
छागम्:
कर्म
TypeNoun
Rootछाग- (प्रातिपदिक)
सूपस्थाwell-seated / well-based
सूपस्था:
Kartā
TypeAdjective
Rootसूपस्थ- (प्रातिपदिक)
अद्यtoday / now
अद्य:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
वनस्पतिःVanaspati (lord of the forest; sacred tree/wood)
वनस्पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootवनस्पति- (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
Kartā
TypeVerb
Rootभू
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
छागेनwith a goat
छागेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootछाग- (प्रातिपदिक)
अघत्तम्you two struck / slew
अघत्तम्:
Kartā
TypeVerb
Rootहन् (घ्ना/हिंसा-अर्थे; वैदिक रूप)
मेदःfat
मेदः:
कर्म
TypeNoun
Rootमेदस्- (प्रातिपदिक)
तःof him / his
तः:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
प्रतिtowards / in return
प्रति:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
पचतcook (you all)!
पचत:
Kartā
TypeVerb
Rootपच्
अग्रभीत्seized / took
अग्रभीत्:
Kartā
TypeVerb
Rootग्रह्
अवीवृधत्has greatly increased / strengthened
अवीवृधत्:
Kartā
TypeVerb
Rootवृध्
पुरोडाशेनwith the puroḍāśa
पुरोडाशेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपुरोडाश- (प्रातिपदिक)
त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अद्यtoday / now
अद्य:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
ऋषेO seer
ऋषे:
Sambodhana
TypeNoun
Rootऋषि- (प्रातिपदिक)
I
Indra
A
Agni (Hotṛ)
V
Vanaspati