Mantra 10
Rishi: Traditionally connected with the Soma-yājyā corpus; transmitted under the Adhvaryu/Hotṛ liturgical lineage (often left unspecified in Saṃhitā rubrics).
Devata: Vanaspati; Indra (by epithet śatakratu and indriya).
Chandas: Mixed/prose-yajus with ṛgvedic cadence; functional yājyā style (not a strict single chandas).
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्ष॒द्वन॒स्पति॑ᳪ शमि॒तार॑ᳪ श॒तक्र॑तुं धि॒यो जो॒ष्टार॑मिन्द्रि॒यम् । मध्वा॑ सम॒ञ्जन्प॒थिभि॑: सु॒गेभि॒: स्वदा॑ति य॒ज्ञं मधु॑ना घृ॒तेन॒ वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yakṣad vanaspátiṃ śamitā́raṃ śatákratuṃ dhiyó jóṣṭāram indriyám | mádhvā samañján pathíbhiḥ sugébhiḥ svádāti yajñáṃ mádhunā ghṛténa vétv ā́jyasya hótar yája
Translation
హోతా వనస్పతిని యజించుగాక—శమితా, శతక్రతు, ధీయులను ప్రీతిపరచువాడు, ఇంద్రియసమ బలముగలవాడు. మధువుతో సమ్యక్ అభ్యంజనం చేసి, సుగమ మార్గాల ద్వారా, అతడు యజ్ఞాన్ని మధువుతోను ఘృతంతోను రసవంతం చేస్తాడు; అది ఆజ్యాన్ని పొందుగాక. హే హోతః, యజించు!
Padapatha (Word Analysis)
होता । यक्षत् । वनस्पतिम् । शमितारम् । शतक्रतुम् । धियः । जोष्टारम् । इन्द्रियम् । मध्वा । समञ्जन् । पथिभिः । सुगेभिः । स्वदाति । यज्ञम् । मधुना । घृतेन । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज ।
Word by Word
होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ
यक्षत्let (him) worship / offer
यक्षत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootयज्
वनस्पतिम्the lord of the forest (sacrificial wood)
वनस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवनस्पति
शमितारम्the appeaser / pacifier
शमितारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशमितृ
शतक्रतुम्Śatakratu (Indra, of a hundred powers/rites)
शतक्रतुम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootशतक्रतु
धियःthoughts / prayers
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधि
जोष्टारम्the enjoyer / one who is pleased (with them)
जोष्टारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजोष्टृ (from √जुष्)
इन्द्रियम्vigour / power
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootइन्द्रिय
मध्वाwith sweetness / with honey
मध्वा:
करण
TypeNoun
Rootमधु
समञ्जन्he anoints / he smears
समञ्जन्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootसम्+अञ्ज्
पथिभिःby paths
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथि (पथिन्)
सुगेभिःeasy / good-going
सुगेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootसुग (सु+ग)
स्वदातिmakes pleasant / sweetens
स्वदाति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootस्वद्
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ
मधुनाwith honey / sweetness
मधुना:
करण
TypeNoun
Rootमधु
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत
वेतुlet (him) obtain / attain
वेतु:
कर्तृ
TypeVerb
Rootविद् (वेदने/लाभे; वैदिक ‘वेतु’ = ‘let him obtain/attain’)
आज्यस्यof the ghee-offering
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य
होतरीin/at the Hotṛ (i.e., with the Hotṛ-priest)
होतरी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ
यजworship! / offer!
यज:
कर्तृ
TypeVerb
Rootयज्
Entities Mentioned
V
VanaspatiI
Indra (Śatakratu/Indriya)A
Agni (implicit via Hotṛ-yaj and offering context)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes