Mantra 6
Rishi: Traditional: associated with Soma-ritual seers; in Śukla-Yajurveda praxis often transmitted under Yājñavalkya lineage
Devata: Vaiśvānara (Agni as universal fire)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence with prose-like upayāma appendage (yajus-formula ending)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तावा॑नं वैश्वान॒रमृ॒तस्य॒ ज्योति॑ष॒स्पति॑म् । अज॑स्रं घ॒र्ममी॑महे । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि वैश्वान॒राय॑ त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्वैश्वान॒राय॑ त्वा
Transliteration
ṛtā́vānaṃ vaiśvānarám ṛtásya jyótiṣas pátim | ajásraṃ gharmám īmahe | upayā́magṛhīto ’si vaiśvānaráya tvā́iṣá te yónir vaiśvānaráya tvā
Translation
మేము ఋతవంతుడైన వైశ్వానరుణ్ణి—ఋతస్య జ్యోతిష్పతిని—అజస్ర ఘర్మాన్ని ఉపాసనతో పూజిస్తాము. ఉపయామముతో గృహీతుడవు నీవు; వైశ్వానరునికై నిన్ను. ఇదే నీ యోని; వైశ్వానరునికై నిన్ను.
Padapatha (Word Analysis)
ऋ॒तावा॑नम् । वैश्वान॒रम् । ऋ॒तस्य॑ । ज्योति॑षः । पति॑म् । अज॑स्रम् । घ॒र्मम् । ई॑महे । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॑सि । वैश्वान॒राय॑ । त्वा । ए॒षः । ते॒ । योनि॑ः । वैश्वान॒राय॑ । त्वा
Word by Word
ऋतावानम्the ṛta-possessing (truth/order-abiding)
ऋतावानम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)
वैश्वानरम्Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरम्:
कर्म
TypeNoun (proper/epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
ज्योतिषःof light
ज्योतिषः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
पतिम्lord/master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
अजस्रम्unceasingly; continual
अजस्रम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootअजस्र (प्रातिपदिक)
घर्मम्Gharma (hot drink/oblation; heated offering)
घर्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
ईमहेwe seek/implore
ईमहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (धातु; आत्मनेपद, desiderative/precative usage in Vedic: ‘to seek/implore’)
उपयामगृहीतःtaken with the ‘upayāma’ (introductory taking-formula)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (सम्बोधन/विधेय)
TypeAdjective (ritual formulaic epithet)
Rootउपयाम-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह् ‘to take’ + उपयाम-)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वैश्वानरायfor Vaiśvānara
वैश्वानराय:
सम्प्रदान
TypeNoun (dative)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्ता/विधेय-निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb; source; place of origin
योनिः:
विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
वैश्वानरायfor Vaiśvānara
वैश्वानराय:
सम्प्रदान
TypeNoun (dative)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
V
Vaiśvānara (Agni)Ṛ
ṚtaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes