Mantra 23
Rishi: RV Soma hymn tradition (implicit)
Devata: Indra (as Soma-drinker)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like RV source; yajus form preserves much of the cadence
Samhita Patha (Devanagari)
तवा॒यᳪ सोम॒स्त्वमेह्य॒र्वाड् श॑श्वत्त॒मᳪ सु॒मना॑ अ॒स्य पा॑हि । अ॒स्मिन् य॒ज्ञे ब॒र्हिष्या नि॒षद्या॑ दधि॒ष्वेमं ज॒ठर॒ इन्दु॑मिन्द्र
Transliteration
tavā́yaṃ sómas tvám ehy arvā́k śaśvattamáṃ sumánā asyá pāhi | asmín yajñé barhíṣyā niṣádyā dadhíṣvemáṃ jaṭháre índum indra
Translation
ఈ సోమము నీకోసమే; ఇక్కడికి రా—శాశ్వతస్థిరుడా, సుమనస్కుడా. దీనిని పానము చేయి. ఈ యజ్ఞంలో బర్హిస్ (కుశ) పై కూర్చొని, హే ఇంద్రా, ఈ ఇందు-బిందువును నీ ఉదరంలో స్థాపించు.
Padapatha (Word Analysis)
तव । अ॒यम् । सोमः । त्वम् । ए॒हि । अ॒र्वाक् । श॑श्वत्त॒मम् । सु॒मनाः । अ॒स्य । पा॑हि । अ॒स्मिन् । य॒ज्ञे । ब॒र्हिष्या । नि॒षद्या॑ । दधि॒ष्व । इ॒मम् । ज॒ठरे । इन्दुम् । इन्द्र ।
Word by Word
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तव
अयम्this
अयम्:
कर्तृ (of implied ‘is’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ (of implied ‘is’)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एहिcome
एहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु) ‘to go’
अर्वाक्hither, towards us
अर्वाक्:
अधिकारण/दिशा (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय/दिक्शब्द) ‘towards here’
शश्वत्तमम्most constant / ever-lasting
शश्वत्तमम्:
कर्म (of ‘पा-’)
TypeAdjective
Rootशश्वत् (अव्यय/विशेषण) + तमप् (superlative) → शश्वत्तम
सुमनाःkindly-disposed
सुमनाः:
कर्तृ (qualifier of the addressed deity)
TypeAdjective
Rootसु-मनस् (प्रातिपदिक) ‘good-minded, gracious’
अस्यof this (rite/pressing)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
पाहिprotect / guard
पाहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘to protect, guard’
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्मिन्
यज्ञेsacrifice
यज्ञे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
बर्हिष्याwith/at the barhis (sacrificial grass-seat)
बर्हिष्या:
करण (means/attendant circumstance)
TypeAdjective
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक) + य (तद्धित) → बर्हिष्य ‘connected with the barhis/grass-seat’
निषद्यhaving sat down
निषद्य:
पूर्वकाल (prior action to main verb)
TypeVerbal indeclinable (absolutive)
Rootनि-√सद् (धातु) ‘to sit down’
दधिष्वplace / set
दधिष्व:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘to place, put’ (with prefix द-) → दधि- (2nd sg. impv. middle)
इमम्this
इमम्:
कर्म (of ‘दधिष्व’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → इमम्
जठरेin the belly
जठरे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
इन्दुम्the Soma-drop
इन्दुम्:
कर्म (of ‘दधिष्व’)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक) ‘drop; Soma’
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraS
Soma (Indu)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes