Mantra 12
Rishi: Ṛgvedic provenance (Agni-stuti tradition; seer to be fixed by RV source-identification)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type (to be confirmed by RV source match)
Samhita Patha (Devanagari)
यद्वाहि॑ष्ठं॒ तद॒ग्नये॑ बृ॒हद॑र्च विभावसो । महि॑षीव॒ त्वद्र॒यिस्त्वद्वाजा॒ उदी॑रते
Transliteration
yád vāhíṣṭhaṃ tád agnáye bṛhád arca vibhāvaso | mahíṣīva tvád rayís tvád vājā́ údīrate
Translation
హే విభావసు! వాహనశక్తిలో అత్యంత సమర్థమైన ఆ మహత్తర స్తుతిని అగ్నికై పాడు. మహిషి (సామ్రాజ్ఞి) వలె, నీ నుండే రయి (సమృద్ధి) ఉద్భవిస్తుంది; నీ నుండే వాజ (బల-బహుమతులు) ఉదయిస్తాయి.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । वाहिष्ठम् । तत् । अग्नये । बृहत् । अर्च । विभावसो इति । महिषी-इव । त्वत् । रयिः । त्वत् । वाजाः । उदीरते ।
Word by Word
यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाहिष्ठम्most conveying/most transporting (best carrier)
वाहिष्ठम्:
विशेषणम् (यत् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवाहिष्ठ (प्रातिपदिक; ‘वाह’/‘वह’ धातोः—वहति इति; श्रेष्ठार्थे इष्ठ-प्रत्ययः)
तत्that
तत्:
कर्म (अर्च इत्यस्य—‘that’ to be praised)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नयेto Agni
अग्नये:
सम्प्रदान (to/for Agni)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्मविशेषणम् (अर्च—‘greatly/a great [hymn]’)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
अर्चpraise (sing)
अर्च:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
विभावसोO radiant one (Agni)
विभावसो:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootविभावसु (प्रातिपदिक)
महिषीa queen/cow (buffalo-cow), a mighty female
महिषी:
उपमान/कर्तृ (इव-सम्बन्धेन)
TypeNoun
Rootमहिषी (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
त्वत्from you
त्वत्:
अपादान (from you)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रयिःwealth, bounty
रयिः:
कर्तृ (उदीरते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
त्वत्from you
त्वत्:
अपादान (from you)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजाःprizes, strengths, bounties
वाजाः:
कर्तृ (उदीरते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
उदीरतेarise, are set in motion, spring forth
उदीरते:
क्रिया
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (धातु; ‘उद्’ उपसर्गः + ईर्)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes