Mantra 83
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution).
Devata: Marutaḥ / Marut-gaṇa (collective).
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (non-R̥gvedic metre; yajus cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒त॒जिच्च॑ सत्य॒जिच्च॑ सेन॒जिच्च॑ सु॒षेण॑श्च । अन्ति॑मित्रश्च दू॒रे अ॑मित्रश्च ग॒णः
Transliteration
ṛta-jíc ca satyá-jíc ca senā́-jíc ca su-ṣéṇaś ca | ánti-mitraś ca dūré ámitraś ca gaṇáḥ ||
Translation
ఋతం ద్వారా జయించువాడు, సత్యం ద్వారా జయించువాడు, సేనను జయించువాడు, సుసేన (సుశ్రేణి/సువ్యవస్థిత దళం) కలవాడు; సమీపంలో మిత్రుడు, దూరంలో అమిత్రుడు—ఇదే ఈ గణం (దళం).
Padapatha (Word Analysis)
ऋत-जित् च । सत्य-जित् च । सेना-जित् च । सु-षेणः च । अन्ति-मित्रः च । दूरे अमित्रः च । गणः ।
Word by Word
ऋतजित्victorious through ṛta (cosmic order)
ऋतजित्:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत-जित् (प्रातिपदिक; √जि ‘जय’ से ‘जित्’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सत्यजित्victorious through truth
सत्यजित्:
Kartā
TypeAdjective
Rootसत्य-जित् (प्रातिपदिक; √जि ‘जय’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सेनाजित्conqueror of armies
सेनाजित्:
Kartā
TypeAdjective
Rootसेना-जित् (प्रातिपदिक; √जि ‘जय’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
सुषेणःhaving a good army; well-armed
सुषेणः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु-सेन (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
अन्तिnear; in proximity
अन्ति:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्ति
मित्रःa friend
मित्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
दूरेfar away
दूरे:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (frozen locative)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
अमित्रःa non-friend; enemy
अमित्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootअ-मित्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
गणःa troop; host; group
गणः:
Kartā
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
M
Marutaḥ (Marut-gaṇa)Ṛ
Ṛta (Cosmic Order)S
Satya (Truth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes