Mantra 78
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic transmission; specific ṛṣi attribution not explicit in the given excerpt)
Devata: Viśvakarman (and, secondarily, the Devas as ṛtavṛdh)
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (yajus; not a fixed ṛgvedic meter)
Samhita Patha (Devanagari)
चित्तिं॑ जुहोमि॒ मन॑सा घृ॒तेन॒ यथा॑ दे॒वा इ॒हागम॑न्वी॒तिहो॑त्रा ऋता॒वृध॑: । पत्ये॒ विश्व॑स्य॒ भूम॑नो जु॒होमि॑ वि॒श्वक॑र्मणे वि॒श्वाहाऽदा॑भ्यᳪ ह॒वि:
Transliteration
cittíṃ juhomi manásā ghṛténa yáthā devā ihā́gaman vītí-hotṛā ṛtā-vṛ́dhaḥ | pátye víśvasya bhū́mano juhómi víśvakarmaṇe víśvāhā ’dā́bhyaṃ havíḥ
Translation
నేను నెయ్యితో మనస్సు ద్వారా ‘చిత్తి’ని హోమంగా అర్పిస్తున్నాను; ఋతాన్ని వృద్ధి చేసే దేవతలు హవికి యథావిధిగా ఆహ్వానింపబడి ఇక్కడికి రాగాక. సమస్త వైభవానికి అధిపతి—విశ్వకర్మ—కై నేను ‘విశ్వాహా’ (ప్రతి ఆహ్వానంలో) అచ్యుతమైన, అజేయమైన హవిని అర్పిస్తున్నాను.
Padapatha (Word Analysis)
चित्तिम् । जुहोमि । मनसा । घृतेन । यथा । देवाः । इह । आगमन् । वीतिः-होत्राः । ऋत-वृधः । पत्ये । विश्वस्य । भूमनः । जुहोमि । विश्वकर्मणे । विश्वाहा । अदाभ्यम् । हविः
Word by Word
चित्तिम्thought; intention (as oblation)
चित्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootचित्ति (प्रातिपदिक; √चित्/√चि ‘to perceive/collect’ से व्युत्पन्न)
जुहोमिI offer (into the fire); I pour as oblation
जुहोमि:
Kartā
TypeVerb
Root√हु (जुहोति)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस्
घृतेनwith ghee
घृतेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootघृत
यथाso that; just as
यथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयथा
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह
आगमन्came; arrived
आगमन्:
Kartā
TypeVerb
Root√गम् (आ + √गम्)
वीतिहोत्राःhaving the oblation/Hotṛ-invocation duly performed; ‘with the offering duly carried’
वीतिहोत्राः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवीतिहोत्र (प्रातिपदिक; ‘वीति’ + ‘होत्र’)
ऋतावृधःincreasers of ṛta (cosmic order); upholders of truth
ऋतावृधः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootऋतावृध (प्रातिपदिक; ‘ऋत’ + ‘वृध’)
पत्येto the lord
पत्ये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपति
विश्वस्यof all; of the whole
विश्वस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootविश्व
भूमनःof greatness; of abundance/expanse
भूमनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootभूमान्/भूमन् (प्रातिपदिक)
जुहोमिI offer
जुहोमि:
Kartā
TypeVerb
Root√हु (जुहोति)
विश्वकर्मणेto Viśvakarman (the all-maker)
विश्वकर्मणे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
विश्वाहाऽदाभ्यम्(as) an invincible (offering) for all days
विश्वाहाऽदाभ्यम्:
Sampradāna
TypeAdjective (compound)
Rootविश्वाह + अदाभ्य (प्रातिपदिक; ‘अ’ + √दभ् ‘to harm/deceive’ → ‘unharmed, invincible’)
हविःoblation; offering
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस्
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanD
Devas (as ṛtavṛdh)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes