Mantra 28
Rishi: Traditionally connected with the Agnicayana seers (ṛṣayaḥ pūrve); in Vājasaneyin transmission often subsumed under Yājñavalkya’s redactional authority
Devata: Cosmic ordering powers; implicitly Prajāpati/Agni as the ordered totality
Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
त आऽय॑जन्त॒ द्रवि॑ण॒ᳪ सम॑स्मा॒ ऋष॑य॒: पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना । अ॒सूर्ते॒ सूर्ते॒ रज॑सि निष॒त्ते ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑
Transliteration
tá ā́yajanta dráviṇaṃ sámasmā ṛ́ṣayaḥ pū́rve jaritā́ro ná bhū́nā | asū́rte sū́rte rájasi niṣatté yé bhūtā́ni samákṛṇvann imā́ni
Translation
ఆయన కొరకు ధనసంపదతో వారు యజ్ఞం చేశారు—పూర్వ ఋషులు, పురాతన స్తోత్రులు; వారు సంపదలో కొరతగలవారు కాదు. అసూర్తం మరియు సూర్తం—రెండింటిలోనూ, రజస్సులో నిషణ్ణులై, ఈ భూతాలను సమీకరించి ఒకటిగా చేసిన వారు.
Padapatha (Word Analysis)
ते । आऽयजन्त । द्रविणम् । सम् । अस्मै । ऋषयः । पूर्वे । जरितारः । न । भूना । असूर्ते । सूर्ते । रजसि । निषत्ते । ये । भूतानि । सम्-अकृण्वन् । इमानि
Word by Word
तेthey
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
अयजन्तthey worshipped / they performed sacrifice
अयजन्त:
—
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
द्रविणम्wealth; treasure
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अस्मैto this (one)
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
पूर्वेformer; earlier
पूर्वे:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
जरितारःpraisers; singers
जरितारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √जृ/जर् ‘स्तु’ इत्यर्थे—स्तोतृ)
नnot / like
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
भूनाmuch; greatly
भूना:
—
TypeIndeclinable
Rootभूना (अव्यय/निपात; ‘बहुना’ इत्यर्थे वैदिकरूपम्)
असूर्तेin the unformed / unimpelled (state)
असूर्ते:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootअ-सूर्त (प्रातिपदिक; ‘न सूर्त’)
सूर्तेin the formed / impelled (state)
सूर्ते:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootसूर्त (प्रातिपदिक)
रजसिin the region/space; in the atmosphere
रजसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
निषत्तेwhen seated/settled
निषत्ते:
अधिकरण
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Rootनि-षद् (धातु) → निषत्त (कृदन्त)
येwho
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूतानिbeings; created entities
भूतानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अकृण्वन्they made; they fashioned
अकृण्वन्:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
इमानिthese
इमानि:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiA
AgniṚ
Ṛṣayaḥ pūrve (Ancient Seers)Ṛ
Ṛta / Cosmic ordering powersRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes