Mantra 21

Rishi: Viśvakarman tradition (index-dependent)

Devata: Viśvakarman (with Prajāpati-theology in the background)

Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed)

Samhita Patha (Devanagari)

या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याऽव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधावः स्व॒यं य॑जस्व त॒न्वं॒ वृधा॒नः

Transliteration

yā́ te dhā́māni paramā́ṇi yā́’vamā́ yā́ madhyamā́ viśvakarman nutémā́ | śíkṣā sákhībhyo havíṣi svadhāvaḥ svayáṃ yajasva tanvàṃ vṛdhānáḥ ||

Translation

ఓ విశ్వకర్మన్! నీ ధామాలు—పరమమైనవి, అవమమైనవి, మధ్యమైనవి, ఇంకా ఇక్కడ ఉన్న ఇవీ—(అన్నీ) నీవే. ఓ స్వధావన్! హవిషిలో సఖులకు బోధించు; నీవే యజించు, నీ తనువును వృద్ధి చేసుకుంటూ.

Padapatha (Word Analysis)

या ते धामानि परमानि । या अवमा । या मध्यमाः । विश्वकर्मन् उत इमा । शिक्ष । सखिभ्यः । हविषि । स्वधावः । स्वयम् यजस्व । तन्वम् वर्धानः ।

Word by Word

• या: which
• या: विशेषणम् (धामानि इति) / सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धामानि: abodes, stations, powers
• धामानि: कर्तृ/विषय (उद्देश्य-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• परमाणि: highest
• परमाणि: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• या: which
• या: विशेषणम् (धामानि इति) / सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवमा: lowest
• अवमा: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अवम (प्रातिपदिक)

• या: which
• या: विशेषणम्
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मध्यमा: middle
• मध्यमा: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: मध्यम (प्रातिपदिक)

• विश्वकर्मन्: O Viśvakarman
• विश्वकर्मन्: सम्बोधनम्
• Type: Noun (vocative)
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)

• उत: and, also
• उत: समुच्चय/अन्वय
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• इमा: these
• इमा: विशेषणम् (धामानि इति) / विषय
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शिक्ष: teach, instruct
• शिक्ष: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शिक्ष् (धातु)

• सखिभ्यः: to (our) friends
• सखिभ्यः: सम्प्रदानम्
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• हविषि: in/with the oblation
• हविषि: अधिकरणम्
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• स्वधावः: O possessor of svadhā (inherent power)
• स्वधावः: सम्बोधन-विशेषणम्
• Type: Adjective (vocative)
• Root: स्वधावत् (प्रातिपदिक)

• स्वयम्: by yourself
• स्वयम्: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)

• यजस्व: sacrifice, worship
• यजस्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)

• तन्वम्: (your) body, self
• तन्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• वृधानः: growing, increasing
• वृधानः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle
• Root: वृध् (धातु) → वृधान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्)

Entities Mentioned

• Viśvakarman
• Prajāpati (theological background)
• Agni