Mantra 18
Rishi: Traditionally associated with Viśvakarman hymnic tradition (ṛṣi-attribution varies in ancillary indices; often treated as cosmogonic/architectonic speech rather than a single personal seer).
Devata: Viśvakarman
Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed by metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
किᳪस्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रम्भ॑णं कत॒मत्स्वि॑त्क॒थाऽऽसी॑त् । यतो॒ भूमिं॑ ज॒नय॑न् वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो॑न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः
Transliteration
kíṃ svíd āsīd adhiṣṭhā́nam ārambháṇaṃ katamátsvít kathā́ āsīt | yató bhū́miṃ janáyan viśvákarmā́ ví dyā́m aurṇon mahínā́ viśvácakṣāḥ ||
Translation
ఏది, ప్రార్థిస్తున్నాను, ఆ ఆధారం? ఏది పట్టుకునే ఆధారబిందువు? అది ఏ విధంగా జరిగింది?—అదినుంచి, భూమిని జనింపజేస్తూ, సర్వదర్శి విశ్వకర్మ తన మహిమచేత ఆకాశాన్ని వ్యాపింపజేశాడు.
Padapatha (Word Analysis)
किम् स्वित् आसीत् अधिष्ठानम् । आरम्भणम् कतमम् स्वित् कथा आसीत् । यतः भूमिम् जनयन् विश्वकर्मा । वि द्याम् और्णोत् महिना विश्व-चक्षाः ।
Word by Word
किम्what?
किम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? / I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अधिष्ठानम्support; base
अधिष्ठानम्:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिष्ठान (प्रातिपदिक)
आरम्भणम्starting-point; foundation
आरम्भणम्:
Kartā
TypeNoun
Rootआरम्भण (प्रातिपदिक)
कतमःwhich (one)?
कतमः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootकतम (प्रातिपदिक)
स्वित्indeed? / I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)
कथाhow? (in what manner?)
कथा:
Kartā
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यतःfrom which; whence
यतः:
Apādāna
TypePronoun
Rootयत् (प्रातिपदिक)
भूमिम्the earth
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
जनयन्generating; producing
जनयन्:
Kartā
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जनयत् (शतृ)
विश्वकर्माViśvakarman (the all-maker)
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्heaven; sky
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
और्णोत्covered; enveloped
और्णोत्:
—
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + अव-उपसर्ग → अवृणोत्/और्णोत्
महिनाby greatness; by might
महिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहि (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्षाःthe eye; the seer (as ‘one with vision’)
चक्षाः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
विश्वall; universal
विश्व:
—
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes