Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 64

Rishi: Traditional attribution within the Vājasaneyin transmission (often linked to Yājñavalkya lineage for the Saṃhitā corpus).
Devata: Prajāpati/Paramēṣṭhin; Sūrya as protective overseer; prāṇas as functional deities (devatā-bandhu).
Chandas: Mixed/prose-formulaic yajus (non-metrical sacrificial formula with embedded rhythmic segments).

प॒र॒मे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ दिवं॑ यच्छ॒ दिवं॑ दृᳪह॒ दिवं॒ मा हि॑ᳪसीः । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । सूर्य॑स्त्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

paramēṣṭhī tvā̄ sādāyatu divás-pṛṣṭhé vyácasvatīṃ práthasvatīṃ dívaṃ yaccha dívaṃ dṛṃha dívaṃ mā́ hiṃsīḥ | víśvasmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́yodānā́ya pratiṣṭhā́yai carítrāya | sū́ryas tvā̄’bhí pātu mahyā́ svastyā́ chárdiṣā śántamena táyā devátayā’ṅgirasvád dhruvé sī́datam

పరమేష్ఠీ (ప్రజాపతి) నిన్ను దివస్పృష్ఠే ఆసీనుడిగా చేయుగాక—నీవు వ్యాపకుడవై, దూరవరకు విస్తరించుగాక. దివాన్ని ధారించు; దివాన్ని దృఢం చేయు; దివాన్ని హింసించకు. సమస్త విశ్వార్థం—ప్రాణ, అపాన, వ్యాన, ఉదానల కొరకు; ప్రతిష్ఠ కొరకు మరియు చరిత్రాయ (నియమిత గమనం/వ్యవస్థ) కొరకు. సూర్యుడు నిన్ను మహ్యా స్వస్త్యా, శాంతతమేన ఛర్దిషా (ఆశ్రయ/ఆవరణ)తో అభిరక్షించుగాక. ఆ దేవతతో కలిసి—అంగిరస్-వత్—ధ్రువస్థానంలో ఆసీనుడవు.

परमेष्ठी । त्वा । सादयतु । दिवः-पृष्ठे । व्यचस्वतीम् । प्रथस्वतीम् । दिवम् । यच्छ । दिवम् । दृंह । दिवम् । मा । हिंसीः । विश्वस्मै । प्राणाय । अपानाय । व्यानाय । उदानाय । प्रतिष्ठायै । चरित्राय । सूर्यः । त्वा । अभि । पातु । मह्या । स्वस्त्या । छर्दिषा । शन्तमेन । तया । देवतया । अङ्गिरस्वत् । ध्रुवे । सीदतम्

परमेष्ठीthe Supreme Lord (Paramesthin)
परमेष्ठी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सादयतुmay (he) seat / cause to sit
सादयतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसादय् (णिजन्तः; √सद्)
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
व्यचस्वतीम्abounding in expanse/spread
व्यचस्वतीम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootव्यचस्-वत् (प्रातिपदिक)
प्रथस्वतीम्abounding in breadth/extension
प्रथस्वतीम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रथस्-वत् (प्रातिपदिक)
दिवम्heaven
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
यच्छrestrain / hold
यच्छ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (√यम्)
दिवम्heaven
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
दृंहmake firm / strengthen
दृंह:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootदृंह् (√दृंह्)
दिवम्heaven
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
हिंसीःinjure
हिंसीः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootहिंस् (√हिंस्)
विश्वस्मैfor the all (for everyone/for the universe)
विश्वस्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्राणायfor the in-breath / vital breath
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानायfor the out-breath
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायfor the pervading breath
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
उदानायfor the upward breath
उदानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठायैfor stability / foundation
प्रतिष्ठायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
and
:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चरित्रायfor movement/going; for conduct
चरित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचरित्र (प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिtowards; over
अभि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
पातुmay (he) protect
पातु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (√पा रक्षणे)
मह्याwith/through the great (earth); by the mighty one
मह्या:
करण
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
स्वस्त्याwith well-being
स्वस्त्या:
करण
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
छर्दिषाwith shelter/covering
छर्दिषा:
करण
TypeNoun
Rootछर्दिस् (प्रातिपदिक)
शन्तमेनwith the most peaceful
शन्तमेन:
करण (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशन्तम (प्रातिपदिक; शम्-तम)
तयाby that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवतयाby that deity
देवतया:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्in the manner of the Aṅgirases; Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
(क्रियाविशेषण/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत् (प्रातिपदिक)
ध्रुवेin the firm/steady (place)
ध्रुवे:
अधिकरण
TypeAdjective (used substantively)
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदतम्sit down (you two)
सीदतम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (√सद्)
P
Paramēṣṭhin (Prajāpati)
S
Sūrya
P
Prāṇa
A
Apāna
V
Vyāna
U
Udāna
P
Pratiṣṭhā
C
Charitra