Mantra 57

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Agni (as the integrative principle); seasonal powers (ṛtavaḥ); cosmic dyāvāpṛthivī; waters; plants; fires collectively

Chandas: Mixed (extended ritual verse with prose-like expansions)

Samhita Patha (Devanagari)

तप॑श्च तप॒स्य॒श्च शैशि॒रावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे| शै॒शि॒रावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वे सी॑दतम्

Transliteration

tápaś ca tapasyáś ca śaiśiráu ṛtū́ agnér antaḥ śléṣo ’si kálpetāṃ dyā́vā-pṛthivī́ kálpantām ā́pa óṣadhayaḥ kálpantām agnáyaḥ pṛtháṅ mama jyáiṣṭhyāya savrátāḥ | yé agnáyaḥ sámanaso ’ntarā́ dyā́vā-pṛthivī́ imé | śaiśiráu ṛtū́ abhikálpamānā indrám iva devā́ abhisaṃvíśantu táyā devátayā ’ṅgirasvád dhrúve sī́datam

Translation

తపస్సు మరియు తపస్య—ఈ రెండు (శైశిరం, హేమంతం అనే) శీత ఋతువులు—నీవు అగ్నియొక్క అంతః-శ్లేషము (అంతర్గత సంయోగం/బంధం) వి. ద్యావా-పృథివీ సక్రమంగా ఏర్పడుగాక; ఆపః (జలము) సక్రమంగా ఏర్పడుగాక; ఓషధులు సక్రమంగా ఏర్పడుగాక; అగ్నయః—ప్రతి ఒక్కటి వేరువేరుగా, ఏకవ్రతముతో—నా జ్యైష్ఠ్య (శ్రేష్ఠత్వం) కొరకు సక్రమంగా ఏర్పడుగాక. ద్యావా-పృథివీ మధ్య ఏకమనస్సుతో ఉన్న ఆ అగ్నయః, శైశిర ఋతువులకు అనుగుణంగా అభికల్పమానమై, దేవులు ఇంద్రుని యెదుట సమవేతమై ప్రవేశించునట్లు (మన యజ్ఞంలో) అభిసంవిశంతు. ఆ దేవతతో కూడి, అంగిరస్-సదృశమైన (అగ్ని-శక్తీ), హే ధ్రువా, స్థిరంగా కూర్చుండుము.

Padapatha (Word Analysis)

तपः॑ । च॒ । तप॒स्यः॑ । च॒ । शै॒शि॒रौ । ऋ॒तू इति॑ । अ॒ग्नेः । अ॒न्तः । श्ले॒षः । अ॒सि॒ । कल्पे॑ताम् । द्यावा॑-पृथि॒वी इति॑ । कल्प॑न्ताम् । आपः॑ । ओष॑धयः । कल्प॑न्ताम् । अ॒ग्नयः॑ । पृथ॑क् । मम॑ । ज्यैष्ठ्या॑य । स-व्र॑ताः । ये । अ॒ग्नयः॑ । सम॑नसः । अ॒न्त॒रा । द्यावा॑-पृथि॒वी इति॑ । इ॒मे । शै॒शि॒रौ । ऋ॒तू इति॑ । अ॒भि॒-कल्प॑मानाः । इन्द्र॑म्-इव । दे॒वाः । अ॒भि॒-सम्-वि॑शन्तु । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वे । सी॑दतम्

Entities Mentioned

• Agni
• Ṛtavaḥ (Tapas & Tapasya; the two cold seasons, Śaiśira)
• Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
• Āpaḥ (Waters)
• Oṣadhayaḥ (Plants)
• Agnayaḥ (the Fires, collectively)
• Indra
• Aṅgirasaḥ (Angiras-like powers)