Mantra 44
Rishi: Vedic tradition attributes these Agni-lauds to Ṛṣi lineages of the Ṛgvedic Agni hymns (not uniquely fixed in VS transmission).
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length; approximate)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॒ तम॒द्याश्वं॒ न स्तोमै॒ः क्रतुं॒ न भ॒द्रᳪ हृ॑दि॒स्पृश॑म् । ऋ॒ध्यामा॑ त॒ ओहै॑ः
Transliteration
ágne tám adyā́śvaṃ na stomáiḥ krátum na bhadráṃ hṛ́di-spṛ́śam | ṛdhyā́mā te óhaiḥ ||
Translation
హే అగ్నీ, నేడు ఆ (దివ్య తేజస్సు)ను—అశ్వంలా—స్తోత్రాలతో, హృదయాన్ని తాకే శుభ సంకల్పంలా, మేము పొందుదుము; నీ ‘ఓహ’ (సహాయాలు/శక్తి-ప్రేరణలు) వలన మేము వర్ధిల్లుదుము.
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने । तम् । अद्य । अश्वम्-न । स्तोमैः । क्रतुम्-न । भद्रम् । हृदि-स्पृशम् । ऋध्याम । ते । ओहैः ।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday / now
अद्य:
अधिकारण (काल) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
अश्वम्horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक)
नlike / as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
स्तोमैःwith praises / by hymns
स्तोमैः:
करण
TypeNoun
Rootस्तोम- (प्रातिपदिक)
क्रतुम्power of will / resolve / rite-power
क्रतुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्रतु- (प्रातिपदिक)
नlike / as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
भद्रम्auspicious / good
भद्रम्:
कर्म (विशेष्य-समन्वय) / विधेयविशेषण
TypeAdjective
Rootभद्र- (प्रातिपदिक)
हृदिस्पृशम्touching the heart / heart-reaching
हृदिस्पृशम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (Participle)
Rootहृदि- + स्पृश् (धातु) → स्पृश्- (कृदन्त-प्रातिपदिक); समासः: हृदि- (अधिकरण) + स्पृश (स्पर्शक)
ऋध्यामmay I prosper / may I succeed
ऋध्याम:
कर्तृ (वक्ता) / क्रिया
TypeVerb
Rootऋध् (धातु) ‘समृद्धौ/सिद्धौ’
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओहैःwith your helps / with your aids
ओहैः:
करण
TypeNoun
Rootओह- (प्रातिपदिक) ‘सहाय/बल/उपाय’ (वैदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes