Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Chandas (metres) as stabilising powers; Prajāpati/Viśvakarman as architectonic deities
Chandas: Yajus (catalogue-style prose with chandas-names embedded)

मू॒र्धा वय॑: प्र॒जाप॑ति॒श्छन्द॑: क्ष॒त्रं वयो॒ मय॑न्दं॒ छन्दो॑ विष्ट॒म्भो वयोऽधि॑पति॒श्छन्दो॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ वय॑: परमे॒ष्ठी छन्दो॑ ब॒स्तो वयो॑ विव॒लं छन्दो॒ वृष्णि॒र्वयो॑ विशा॒लं छन्द॒: पुरु॑षो॒ वय॑स्त॒न्द्रं छन्दो॑ व्या॒घ्रो वयोऽना॑धृष्टं॒ छन्द॑: सि॒ᳪहो वय॑श्छ॒दिश्छन्द॑: पष्ठ॒वाड्वयो॑ बृह॒ती छन्द॑ उ॒क्षा वय॑: क॒कुप् छन्द॑ ऋष॒भो वय॑: स॒तोबृ॑हती॒ छन्द॑:

mū́rdhā váyaḥ prajā́patiś chándaḥ | kṣatráṃ váyo máyandaṃ chándo viṣṭámbho váyo 'dhipátiś chándo viśvákarmā váyaḥ parameṣṭhī́ chándo | básto váyo vivaláṃ chándo vṛ́ṣṇir váyo viśāláṃ chándaḥ | púruṣo váyas tándraṃ chándo vyā́ghro váyo 'nādhṛṣṭaṃ chándaḥ | síṃho váyaś chadíś chándaḥ | paṣṭhavā́ḍ váyo bṛhatī́ chándaḥ | ukṣā́ váyaḥ kakúp chándaḥ | ṛṣabhó váyaḥ satóbṛhatī́ chándaḥ

మూర్ధా (శిరస్సు) వయః (తేజస్సు/బలం); ప్రజాపతి ఛందస్. క్షత్రం (రాజశక్తి) వయః; మయందం ఛందస్. విష్టంభం (ఆధారం/స్థంభనం) వయః; అధిపతి ఛందస్. విశ్వకర్మ వయః; పరమేష్ఠీ ఛందస్. బస్త (మేక) వయః; వివలం ఛందస్. వృష్ణిర్ (వృషభం/ఎద్దు) వయః; విశాలం ఛందస్. పురుషో వయః; తంద్రం (ఆలస్యం) ఛందస్. వ్యాఘ్రో వయః; అనాధృష్టం (అపరాజితం) ఛందస్. సింహో వయః; ఛది (ఆవరణం/ఛత్రం) ఛందస్. పష్ఠవాడ్ వయః; బృహతీ ఛందస్. ఉక్షా వయః; కకుప్ ఛందస్. ఋషభో వయః; సతోబృహతీ ఛందస్.

मू॒र्धा । वयः॑ । प्र॒जाप॑तिः । छन्दः॑ । क्ष॒त्रम् । वयः॑ । मय॑न्दम् । छन्दः॑ । वि॒ष्ट॒म्भः । वयः॑ । अधि॑पतिः । छन्दः॑ । वि॒श्वक॑र्मा । वयः॑ । परमे॒ष्ठी । छन्दः॑ । ब॒स्तः । वयः॑ । वि॒व॒लम् । छन्दः॑ । वृष्णिः॑ । वयः॑ । वि॒शा॒लम् । छन्दः॑ । पुरु॑षः । वयः॑ । त॒न्द्रम् । छन्दः॑ । व्या॒घ्रः । वयः॑ । अना॑धृष्टम् । छन्दः॑ । सि॒ᳪहः । वयः॑ । छ॒दिः । छन्दः॑ । पष्ठ॒वाट् । वयः॑ । बृह॒ती । छन्दः॑ । उ॒क्षाः । वयः॑ । क॒कुप् । छन्दः॑ । ऋष॒भः । वयः॑ । स॒तोबृ॑हती । छन्दः॑

मूर्धाhead, summit
मूर्धा:
Kartā
TypeNoun
Rootमूर्धन्
वयःvital power/strength (vigour)
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजापति
छन्दःmetre; sacred chant
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
क्षत्रम्kṣatra; ruling power
क्षत्रम्:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षत्र
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
मयन्दम्delighting, gladdening
मयन्दम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमयन्द
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
विष्टम्भःsupport, prop
विष्टम्भः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्टम्भ
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
अधिपतिःoverlord, superintendent
अधिपतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअधिपति
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
विश्वकर्माViśvakarman
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
परमेष्ठीParamesthin (highest one)
परमेष्ठी:
Kartā
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन्
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
बस्तःhe-goat
बस्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootबस्त
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
विवलम्wide, spacious
विवलम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविवल
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
वृष्णिःram (male sheep)
वृष्णिः:
Kartā
TypeNoun
Rootवृष्णि
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
विशालम्broad, vast
विशालम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविशाल
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
पुरुषःman; Puruṣa
पुरुषः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुरुष
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
तन्द्रम्drowsy; languid
तन्द्रम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootतन्द्र
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
व्याघ्रःtiger
व्याघ्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootव्याघ्र
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
अनाधृष्टम्unassailed, unconquered
अनाधृष्टम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनाधृष्ट
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
सिंहःlion
सिंहः:
Kartā
TypeNoun
Rootसिंह
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
छदिःcovering; roof
छदिः:
Kartā
TypeNoun
Rootछदि
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
पष्ठवाट्back-bearer; pack-animal (lit. bearing on the back)
पष्ठवाट्:
Kartā
TypeNoun
Rootपष्ठवाट्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
बृहतीBṛhatī (metre)
बृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहती
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
उक्षाbull
उक्षा:
Kartā
TypeNoun
Rootउक्षन्
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
ककुप्summit; hump; peak
ककुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootककुप्
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
ऋषभःbull; chief
ऋषभः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषभ
वयःvital power/strength
वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootवयस्
सतोबृहतीSatobṛhatī (metre)
सतोबृहती:
Kartā
TypeNoun
Rootसतोबृहती
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस्
C
Chandas (Vedic metres)
P
Prajāpati
V
Viśvakarman
P
Parameṣṭhin