Mantra 15
Rishi: Yājñavalkya-tradition (VS liturgical redaction)
Devata: Agni (as newly installed fire)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
सीद॒ त्वं मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा॑न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मै॑नां॒ तप॑सा॒ मार्चिषा॒ऽभि शो॑चीर॒न्तर॑स्याᳪ शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि
Transliteration
sī́da tvaṃ mātúr asyā́ upásthe víśvāny agne vayúnāni vidvā́n | mā́ināṃ tápasā mā́rciṣā́ ’bhí śocīr antárasyāṃ śukrájyótir ví bhāhi ||
Translation
హే అగ్నీ, నీ తల్లి అయిన ఈమె ఉపస్థంలో కూర్చో; నీవు సమస్త వయున (విధి-నియమాలు) తెలిసినవాడవు. ఆమెను తాపంతో గాని నీ అర్చిషాతో గాని దహింపకుము; ఆమె అంతరంలో శుక్లజ్యోతిగా నిర్మల ప్రకాశంతో విభాసించు.
Padapatha (Word Analysis)
सीद । त्वम् । मातुः । अस्याः । उपस्थे । विश्वानि । अग्ने । वयुनानि । विद्वान् । मा । एनाम् । तपसा । मा । अर्चिषा । अभि । शोचीः । अन्तरस्याम् । शुक्रम् । ज्योतिः । वि । भाहि
Word by Word
सीदsit down; take seat
सीद:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (सीदति)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
मातुःof the mother
मातुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातृ
अस्याःof this (woman)
अस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: अस्या)
उपस्थेin the lap
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि
वयुनानिdevices; orderly workings; wise ordinances
वयुनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootवयुन
विद्वान्knowing; wise
विद्वान्:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootविद् (√विद्) → विद्वस्
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable (prohibitive particle)
Rootमा
एनाम्her
एनाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (एना-प्रातिपदिक)
तपसाwith heat; with austerity
तपसा:
करण
TypeNoun
Rootतपस्
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable (prohibitive particle)
Rootमा
अर्चिषाwith flame; with radiance
अर्चिषा:
करण
TypeNoun
Rootअर्चिस्
अभिtowards; upon
अभि:
(क्रियाविशेषण)
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
शोचीःburn; blaze
शोचीः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootशुच् (शोचति)
अन्तरस्याम्in the inner (one); within
अन्तरस्याम्:
अधिकरण
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्तर (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: अन्तरा)
शुक्रज्योतिःbright light; pure radiance
शुक्रज्योतिः:
कर्तृ
TypeCompound Noun (Tatpuruṣa/Karmadhāraya)
Rootशुक्र + ज्योतिस्
विapart; forth; widely
वि:
(क्रियाविशेषण)
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि
भाहिshine; illumine
भाहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (भाति)
Entities Mentioned
A
AgniP
Pṛthivī / Mother (altar as yoni)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes