Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 100
Rishi: Śukla-Yajurvedic ritual tradition
Devata: Oṣadhi/Soma as āyus
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like expansion (ritual verse; metrical assignment varies)
Samhita Patha (Devanagari)
दी॒र्घायु॑स्त ओषधे खनि॒ता यस्मै॑ च त्वा॒ खना॑म्य॒हम् । अथो॒ त्वं दी॒र्घायु॑र्भू॒त्वा श॒तव॑ल्शा॒ विरो॑हतात्
Transliteration
dīrghā́yus te oṣadhe khanitā́ yásmai ca tvā khánāmy ahám | átho tvaṃ dīrghā́yur bhūtvā śatá-valśā vírohatāt
Translation
ఓ ఓషధీ! నిన్ను తవ్వి తీసే ఖనితా (తవ్వేవాడు)—ఎవరి కోసం (నిన్ను తీస్తారో) అతడూ, నిన్ను తవ్వే నేనూ దీర్ఘాయుష్మంతులమగుదుము. నీవు కూడా దీర్ఘాయుష్మతిగా మారి, శతవల్షా (వంద మొగ్గలు/కొమ్మలు) కలిగి మొలిచి ఎదగుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
दीर्घायुः । ते । ओषधे । खनिता । यस्मै । च । त्वा । खनामि । अहम् । अथो इति । त्वम् । दीर्घायुः । भूत्वा । शत-वल्शाः । वि-रोहतात् ।
Word by Word
दीर्घायुःlong-lived
दीर्घायुः:
कर्तृ (भूत्वा इत्यस्य कर्ता) / विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदीर्घायु (प्रातिपदिक; दीर्घ + आयुस्)
तेfor you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ओषधेO herb/plant
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
खनिताthe digger (one who digs)
खनिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootखन् (धातु) → खनितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यस्मैto whom
यस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
खनामिI dig
खनामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अथोand then / moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ (निपात-संयोग)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
दीर्घायुःlong-lived
दीर्घायुः:
विधेय-विशेषणम् (त्वम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootदीर्घायु (प्रातिपदिक)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
— (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भूत्वा
शतवल्शाःhaving a hundred shoots/branches
शतवल्शाः:
विधेय-विशेषणम् (त्वम्/ओषधे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशतवल्श (प्रातिपदिक; शत + वल्श)
विरोहतात्may it grow forth / sprout up
विरोहतात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + रुह् (धातु)
Entities Mentioned
O
Oṣadhi (the Herb, as living divinity)Ā
Āyus (Long life, as a divine principle)S
Soma (as oṣadhi and life-sap, implied)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes