Mantra 57
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Aditi; Agni (as garbha)
Chandas: Yajus (mixed; with a concluding identification formula)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒खां कृ॑णोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं यथो॒पस्थे॒ साऽग्निं बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ । म॒खस्य॒ शिरो॑ऽसि
Transliteration
ukhāṃ kṛṇotu śaktyā bāhubhyām aditir dhiyā | mātā putraṃ yathopasthe sā’gnim bibhartu garbhe ā | makhasya śiro’si ||
Translation
అదితి శక్తితో, తన బాహువులతో, ధీ (బుద్ధి) ప్రేరణతో ఉఖా-ను నిర్మించుగాక. తల్లి కుమారుని ఒడిలో ధరించునట్లు, ఆమె గర్భరూపంగా అగ్నిని ధరించుగాక. నీవు యజ్ఞశిరస్సు వు.
Padapatha (Word Analysis)
उखाम् । कृणोतु । शक्त्या । बाहुभ्याम् । अदितिः । धिया । माता । पुत्रम् । यथा । उपस्थे । सा । अग्निम् । बिभर्तु । गर्भे । आ । मखस्य । शिरः । असि
Word by Word
उखाम्the fire-pan (ukhā)
उखाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउखा (प्रातिपदिक)
कृणोतुlet (him/one) make
कृणोतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
शक्त्याwith power/ability
शक्त्या:
करण
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (both) arms
बाहुभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
अदितिःAditi
अदितिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
धियाwith thought/insight
धिया:
करण
TypeNoun
Rootधि/धी (प्रातिपदिक)
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
यथाas, just as
यथा:
(सम्बन्ध/उपमान-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
उपस्थेin the lap
उपस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
साshe
सा:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni, fire
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
बिभर्तुlet (her) bear/hold
बिभर्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
गर्भः(as) an embryo; the wombed one
गर्भः:
कर्तृ (वाक्यांश-विशेषण/उपपद)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
आtowards; in; indeed (intensifier)
आ:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
मखस्यof the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
शिरःhead
शिरः:
प्रथमा (विशेष्य/विधेय)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Entities Mentioned
A
AditiA
Agni (garbha)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes