Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself)
Devata: Indra (as recipient of the bhāga); Viṣṇu (as protector/guardian invoked)
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict Ṛgvedic sense)
Samhita Patha (Devanagari)
सा वि॒श्वायु॒: सा वि॒श्वक॑र्मा॒ सा वि॒श्वधा॑याः । इन्द्र॑स्य त्वा भा॒गᳪ सोमे॒नात॑नच्मि॒ विष्णो॑ ह॒व्यᳪ र॑क्ष ॥
Transliteration
sā viśvā́yuḥ sā viśvá-karmā sā viśvá-dhāyāḥ | índrasya tvā bhāgáṃ sómenā́tanacmi víṣṇo havyáṃ rakṣa ||
Translation
ఆమె సర్వాయువు; ఆమె విశ్వకర్మ; ఆమె సమస్తాన్ని ధారించేది. ఇంద్రుని భాగమైన నిన్ను, సోమంతో నేను విస్తరింపజేస్తున్నాను; హే విష్ణో, హవ్యాన్ని రక్షించు.
Padapatha (Word Analysis)
सा । वि॒श्वायु॒ः । सा । वि॒श्वक॑र्मा । सा । वि॒श्वधा॑याः । इन्द्र॑स्य । त्वा । भा॒गम् । सोमे॒न । आ॒-त॑नच्मि । विष्णो॑ इति । ह॒व्यम् । र॑क्ष ।
Word by Word
साshe/that (fem.)
सा:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → सा
विश्वायुःall-life/long-lived, of universal life
विश्वायुः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वायु (प्रातिपदिक; विश्व + आयुस्) प्रत्ययान्त
साshe/that (fem.)
सा:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → सा
विश्वकर्माViśvakarman, the all-maker
विश्वकर्मा:
Kartā
TypeNoun (epithet/title)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक; विश्व + कर्मन्) → विश्वकर्मा
साshe/that (fem.)
सा:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → सा
विश्वधायाःall-sustaining/holding all (fem. pl.)
विश्वधायाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्वधाय (प्रातिपदिक; विश्व + धाय ‘placing/holding’)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou (acc.)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → त्वा
भागम्share/portion
भागम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
सोमेनwith Soma
सोमेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
तनच्मिI stretch/extend (offer/lay out)
तनच्मि:
Kartā
TypeVerb
Root√तन् (तनू) + (वेदिक) -च्मि
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
Sampradāna
TypeNoun (vocative)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
हव्यम्oblation, offering
हव्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’ से)
रक्षprotect!
रक्ष:
Kartā
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने)
Entities Mentioned
I
IndraV
ViṣṇuS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes