Shloka 6

भैरवोत्पत्तिः ब्रह्मदर्पनिग्रहश्च

Origin of Bhairava and the Subduing of Brahmā’s Pride

Devanagari script

तावद्विधिं तात दिदृक्षुरच्युतः कृपालुरस्मत्पतिपादपल्लवम् । निषिच्य बाष्पैरवदत्कृतांजलिर्यथा शिशुः स्वं पितरं कलाक्षरम्

Transliteration

tāvadvidhiṃ tāta didṛkṣuracyutaḥ kṛpālurasmatpatipādapallavam | niṣicya bāṣpairavadatkṛtāṃjaliryathā śiśuḥ svaṃ pitaraṃ kalākṣaram

Translation

అప్పుడు దయామయుడైన అచ్యుతుడు (విష్ణువు) ఆ విధిని చూడాలనే కోరికతో మన ప్రభువు (శివుడు) యొక్క కోమల పాదపద్మాలను కన్నీళ్లతో తడిపి, చేతులు జోడించి ఒక పసిబిడ్డ తన తండ్రితో పలికే ముద్దు మాటల్లా పలికారు.

Word by Word

• तावत्: then/so long
• तावत्: Kāla (काल/temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: काल/परिमाणवाचक अव्यय (so long/then)

• विधिम्: Brahmā / the Creator
• विधिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तात: dear (sir)/father
• तात: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• दिदृक्षुः: wishing to see
• दिदृक्षुः: Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: सन्-इच्छार्थक कृदन्त (desiderative participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (one wishing to see)

• अच्युतः: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम

• कृपालुः: compassionate
• कृपालुः: Karta (कर्ता; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृपालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• अस्मत्-पति-पाद-पल्लवम्: the tender foot (like a sprout) of our Lord
• अस्मत्-पति-पाद-पल्लवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् + पति + पाद + पल्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (the tender shoot/lotus-like foot of our Lord)

• निषिच्य: having sprinkled
• निषिच्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि-सिच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया

• बाष्पैः: with tears
• बाष्पैः: Karaṇa (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अवदत्: said/spoke
• अवदत्: Kriyā (क्रिया/finite verb)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृत-अञ्जलिः: with folded hands
• कृत-अञ्जलिः: Karta (कर्ता; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृत-तत्पुरुष (one who has made joined palms)

• यथा: as/like
• यथा: Upamā (उपमा/Simile connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक अव्यय (as/like)

• शिशुः: a child
• शिशुः: Karta (कर्ता/Subject of implied comparison)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वम्: his own
• स्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक/सर्वनामसदृश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (own)

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कल-अक्षरम्: in gentle words
• कल-अक्षरम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; manner of speaking)
• Type: Adjective
• Root: कल + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (soft/gentle syllables); विशेषण (of speech)

Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights bhakti marked by humility: even Viṣṇu approaches Śiva as the supreme Pati, weeping in reverence—showing that grace arises from surrender, not status.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By focusing on Śiva’s lotus-feet and personal presence, the verse supports Saguna devotion—approaching Śiva in a form that receives love, prayer, and ritual homage (as in Liṅga worship).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice añjali (folded-hands prayer) with tearful, heartfelt japa—especially of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”—and cultivate childlike dependence on Śiva’s grace.