Shloka 11

Śravaṇa–Kīrtana–Manana: Definitions and Hierarchy of Śaiva Sādhanā (श्रवणकीर्तनमनन-निरूपणम्)

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । सत्यं वस्तु मुने दध्याः साक्षात्करणगोचरः । स शिवोथासहायोत्र तपश्चरसि किं कृते

Transliteration

sanatkumāra uvāca | satyaṃ vastu mune dadhyāḥ sākṣātkaraṇagocaraḥ | sa śivothāsahāyotra tapaścarasi kiṃ kṛte

Translation

సనత్కుమారుడు పలికెను— ఓ మునీ, సత్యవస్తువు సాక్షాత్కారానికి గోచరమైనదే. ఇక్కడ స్వయంగా శివుడు నీ సహాయకుడిగా ఉన్నాడు; మరి ఏ ప్రయోజనార్థం నీవు తపస్సు చేస్తున్నావు?

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—सनत् (विशेषण) + कुमार (प्रधान)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण ‘वस्तु’ इत्यस्य

• वस्तु: reality; thing
• वस्तु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/संबोधन), एकवचन

• दध्याः: should contemplate/meditate upon
• दध्याः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; अर्थः—‘ध्यायेत्/धारयेत्’ (should contemplate/hold)

• साक्षात्करणगोचरः: accessible to direct realization
• साक्षात्करणगोचरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साक्षात्करण + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—साक्षात्करणस्य गोचरः (within the range of direct realization)

• सः: he/that (one)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then/now
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• असहायः: without help; unaided
• असहायः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असहाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गयुक्त-विशेषण—सहाय-रहितः

• उत्र: here/there (in this matter/place)
• उत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चरसि’ इत्यस्य कर्म

• चरसि: you practice/perform
• चरसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• कृते: for the sake of; for what purpose
• कृते: Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; प्रयोजनार्थे—‘कृते’ = ‘for the sake of/for what purpose’

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Śiva is not merely a distant deity but the directly realizable Supreme Reality (Pati), attainable through immediate spiritual insight supported by His grace—so mere hardship without right realization is incomplete.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By affirming Śiva’s nearness as a “helper,” it supports Saguna worship (such as Liṅga-pūjā) as a practical doorway to direct realization, where the symbol leads the devotee to experiential knowledge of Śiva.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is to align tapas with Śiva-centered upāsanā—steady japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and meditative contemplation of Śiva as immediately present, rather than austerity pursued as an end in itself.