Shloka 66

Praṇava-Māhātmya and the Twofold Mantra (Sūkṣma–Sthūla) in Śaiva Sādhanā

Devanagari script

असत्यादिचतुष्पादः सर्वांशः कामरूपधृक् । नास्तिक्यलक्ष्मीर्दुःसंगो वेदबाह्यध्वनिः सदा

Transliteration

asatyādicatuṣpādaḥ sarvāṃśaḥ kāmarūpadhṛk | nāstikyalakṣmīrduḥsaṃgo vedabāhyadhvaniḥ sadā

Translation

అతడు అసత్యాది నాలుగు పాదాలపై నిలిచినవాడు; అధర్మతత్త్వపు సంపూర్ణ భాగమై, కోరిక చెప్పినట్లు రూపం ధరించేవాడు. అతనికి నాస్తిక్య ‘సంపద’ ఉంది, దుష్సంగం చేస్తాడు, ఎల్లప్పుడూ వేదప్రామాణ్యానికి వెలుపల మాటలాడుతాడు.

Word by Word

• असत्यादिचतुष्पादः: having four feet beginning with untruth
• असत्यादिचतुष्पादः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: a-satya + ādi + catuḥ + pāda (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘असत्यादयः चत्वारः पादाः यस्य सः’

• सर्वांशः: the whole portion; entirely
• सर्वांशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva + aṃśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘सर्वः अंशः’

• कामरूपधृक्: assuming forms at will
• कामरूपधृक्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: kāma + rūpa + dhṛk (√dhṛ, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः—‘कामरूपं धरति’ (धृक् = धारकः)

• नास्तिक्यलक्ष्मीः: the prosperity of atheism; atheistic fortune
• नास्तिक्यलक्ष्मीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nāstikya + lakṣmī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘नास्तिक्यस्य लक्ष्मीः’

• दुःसंगः: bad company
• दुःसंगः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dus + saṅga (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘दुः (दुष्टः) संगः’

• वेदबाह्यध्वनिः: non-Vedic utterance/sound
• वेदबाह्यध्वनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: veda + bāhya + dhvani (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—‘वेदात् बाह्यः ध्वनिः’ (non-Vedic sound/utterance)

• सदा: always
• सदा: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: sadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It identifies key signs of bondage (pāśa) in Shaiva terms: untruth, desire-driven identity, disbelief, and corrupt association—traits that turn the soul away from Shiva-oriented dharma and toward further karmic entanglement.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship presupposes śraddhā (reverent faith) and alignment with Vedic-Shiva conduct; the verse contrasts that path with nāstikya and veda-bāhya speech, which undermine devotion and the disciplines that make worship transformative.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Adopt satsanga (holy company) and satya (truthfulness), restrain desire-led speech, and stabilize daily japa of the Panchakshara—“Om Namaḥ Śivāya”—as an antidote to veda-bāhya tendencies.