शक्त्यादिसृष्टिनिरूपणम् / The Account of Creation Beginning with Śakti

Verse 1

मुनय ऊचुः । कथं जगदिदं कृत्स्नं विधाय च निधाय च । आज्ञया परमां क्रीडां करोति परमेश्वरः

మునులు అన్నారు—ఈ సమస్త జగత్తును సృష్టించి మళ్లీ లయింపజేసి, పరమేశ్వరుడు తన స్వాధీన ఆజ్ఞతో పరమ దివ్య క్రీడను ఎలా నిర్వహిస్తాడు?

Verse 2

किं तत्प्रथमसंभूतं केनेदमखिलं ततम् । केना वा पुनरेवेदं ग्रस्यते पृथुकुक्षिणा

మొదటగా ఏది ఉద్భవించింది? ఎవరి ద్వారా ఈ సమస్తం వ్యాపించబడింది? మరియు ఎవరి విశాల గర్భంలో ఇది మళ్లీ గ్రసింపబడి లయమవుతుంది?

Verse 3

वायुरुवाच । शक्तिः प्रथमसम्भूता शांत्यतीतपदोत्तरा । ततो माया ततो ऽव्यक्तं शिवाच्छक्तिमतः प्रभोः

వాయువు అన్నాడు—మొదట శక్తి ఉద్భవించింది; అది శాంతి అనే పరమపదాన్నికూడా అతిక్రమించినది. ఆపై ఆమె నుండి మాయ, ఆపై అవ్యక్తం పుట్టింది—శక్తిమంతుడైన ప్రభు శివుని నుండి।

Verse 4

शान्त्यतीतपदं शक्तेस्ततः शान्तिपदक्रमात् । ततो विद्यापदं तस्मात्प्रतिष्ठापदसंभवः

శక్తి నుండి శాంతికి అతీతమైన పదం ఉద్భవిస్తుంది; ఆపై శాంతి-పదాన్ని క్రమంగా అధిరోహించగా విద్యా-పదం లభిస్తుంది. ఆ విద్యా-పదం నుంచే ‘ప్రతిష్ఠా’ అనే పదం ప్రాకట్యమవుతుంది.

Verse 5

निवृत्तिपदमुत्पन्नं प्रतिष्ठापदतः क्रमात् । एवमुक्ता समासेन सृष्टिरीश्वरचोदिता

ప్రతిష్ఠా-పదం నుండి క్రమంగా ‘నివృత్తి’ అనే పదం ఉద్భవించింది. ఈ విధంగా సంక్షేపంగా—ఈ సృష్టి ఈశ్వరుని ప్రేరణా-పాలనచేత నడుస్తుందని ప్రకటించబడింది.

Verse 6

आनुलोम्यात्तथैतेषां प्रतिलोम्येन संहृतिः । अस्मात्पञ्चपदोद्दिष्टात्परस्स्रष्टा समिष्यते

ఆనులోమ క్రమంలో వీటి ప్రకటన జరుగుతుంది; ప్రతిలోమ క్రమంలో లయం జరుగుతుంది. ఈ పంచపద ఉపదేశం ద్వారా పరమ స్రష్టను గ్రహించాలి।

Verse 7

कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तं तस्माद्विश्वमिदं जगत् । अव्यक्तं कारणं यत्तदात्मना समनुष्ठितम्

కాబట్టి ఈ సమస్త జగత్తు పంచకలలతో వ్యాపించి ఉంది; అవ్యక్త కారణమై ఉన్నది ఆత్మ—అంతర్యామి ప్రభువు—ద్వారా స్థాపింపబడి నియంత్రింపబడుతుంది।

Verse 8

महदादिविशेषांतं सृजतीत्यपि संमतम् । किं तु तत्रापि कर्तृत्वं नाव्यक्तस्य न चात्मनः

మహత్ మొదలుకొని విశేష తత్త్వాల వరకు సృష్టి వికాసం జరుగుతుందని అంగీకారం ఉంది; అయినా అక్కడ కర్తృత్వం అవ్యక్త (ప్రకృతి)కీ కాదు, ఆత్మకీ కాదు।

Verse 9

अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरुषस्य च । प्रधानपरमाण्वादि यावत्किञ्चिदचेतनम्

ప్రకృతి జడమైనది, బద్ధ పురుషుడూ యథార్థ జ్ఞానరహితుడు; అందువల్ల ప్రధానము మొదలుకొని పరమాణువుల వరకు ఉన్నదంతా స్వతహాగా అచేతనమే అని గ్రహించాలి।

Verse 10

तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना । जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः

ఈ (క్రమబద్ధమైన) జగత్తు కర్తచేతనే ఏర్పడినదని ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తుంది; బుద్ధిమంతమైన కారణం లేకుండా ఇది ఉండదు. ఎందుకంటే విశ్వం అవయవాలతో కూడిన కార్యం, కాబట్టి కర్తపై ఆధారపడుతుంది।

Verse 11

तस्माच्छक्तस्स्वतन्त्रो यः सर्वशक्तिश्च सर्ववित् । अनादिनिधनश्चायं महदैश्वर्यसंयुतः

అందుచేత ఆయన సమర్థుడు, సంపూర్ణ స్వతంత్రుడు—సర్వశక్తులతో యుక్తుడు, సర్వజ్ఞుడు. ఈ ప్రభువు ఆద్యంతరహితుడు, మహా ఐశ్వర్యసంపన్నుడు।

Verse 12

स एव जगतः कर्ता महादेवो महेश्वराः । पाता हर्ता च सर्वस्य ततः पृथगनन्वयः

ఆయనే జగత్తు కర్త—మహాదేవుడు, మహేశ్వరుడు. ఆయనే సమస్తాన్ని రక్షించువాడు, సమస్తాన్ని లయమునకు తీసుకువెళ్లువాడు; అందుచేత ఆయన సర్వమునకు భిన్నుడు, సమానరహితుడు।

Verse 13

परिणामः प्रधानस्य प्रवृत्तिः पुरुषस्य च । सर्वं सत्यव्रतस्यैव शासनेन प्रवर्तते

ప్రధానమునకు పరిణామము, పురుషునకు ప్రవృత్తి—ఇది సమస్తమూ సత్యవ్రతుడు (శివుడు) యొక్క శాసనముచేతనే జరుగుచున్నది।

Verse 14

इतीयं शाश्वती निष्ठा सतां मनसि वर्तते । न चैनं पक्षमाश्रित्य वर्तते स्वल्पचेतनः

ఈ శాశ్వత నిష్ఠ సత్పురుషుల మనస్సులో నిత్యం నిలిచి ఉంటుంది. కానీ అల్పబుద్ధి గలవాడు ఆ సత్యపక్షాన్ని ఆశ్రయించి నడవడు.

Verse 15

यावदादिसमारंभो यावद्यः प्रलयो महान् । तावदप्येति सकलं ब्रह्मणः शारदां शतम्

సృష్టి ఆది ఆరంభం నుండి మహాప్రళయం వరకు ఎంత కాలమో, అంతకాలమే సమస్త జగత్‌చక్రం ప్రవహిస్తుంది—అది బ్రహ్మదేవుని శరదృతువుల వంద సంవత్సరాల పరిమాణం.

Verse 16

परमित्यायुषो नाम ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । तत्पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिधीयते

అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్ముని ఆయుష్షుకు ‘పరమ’ అనే నామం. ఆ కాలమానంలో ‘పరా’ అని ప్రసిద్ధమైన భాగమూ, దాని అర్ధభాగమూ ‘పరార్ధ’మని చెప్పబడును.

Verse 17

परार्धद्वयकालांते प्रलये समुपस्थिते । अव्यक्तमात्मनः कार्यमादायात्मनि तिष्ठति

రెండు పరార్ధకాలాంతంలో ప్రళయం సముపస్థితమైనప్పుడు, అవ్యక్తము తన కార్యరూపాన్ని తనలోనే లయింపజేసుకొని స్వాత్మలో నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 18

आत्मन्यवस्थिते ऽव्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते । साधर्म्येणाधितिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ

అవ్యక్తము ఆత్మలో స్థితమై, సమస్త వికారాలు ప్రతిసంహృతమైనప్పుడు, సాధర్మ్యవశాత్తు ప్రధానమూ పురుషుడూ—ఇద్దరూ ఆ స్థితిలోనే స్థాపితులై ఉన్నట్లు ఉంటారు.

Verse 19

तमः सत्त्वगुणावेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ । अनुद्रिक्तावनन्तौ तावोतप्रोतौ परस्परम्

తమస్సు మరియు సత్త్వం—ఈ రెండు గుణాలు సమత్వంలో స్థితమై ఉంటాయి. అవ్యాకులమై, అనాదిగా, అవి పరస్పరం తానా-బానాలవలె ఓతప్రోతమై ఉంటాయి.

Verse 20

गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभागे तमोदये । शांतवातैकनीरे च न प्राज्ञायत किंचन

అప్పుడు ఆ గుణసామ్యస్థితిలో—విభాగం లేని చోట, తమస్సు ప్రబలినప్పుడు—గాలులు కూడా శాంతించి, అంతా ఒకే అవిభక్త విస్తారంగా ఉన్నప్పుడు—ఏదీ గ్రహించబడలేదు.

Verse 21

अप्रज्ञाते जगत्यस्मिन्नेक एव महेश्वरः । उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं ततः

ఈ జగత్తు అవ్యక్తమై అజ్ఞాతంగా ఉన్నప్పుడు ఏకైక మహేశ్వరుడే ఉన్నాడు. అనంతరం సంపూర్ణ రాత్రి పరమ మాహేశ్వరీ తత్త్వాన్ని ఉపాసించి తదుపరి దివ్య వికాసం జరిగింది.

Verse 22

प्रभातायां तु शर्वर्यां प्रधानपुरुषावुभौ । प्रविश्य क्षोभयामास मायायोगान्महेश्वरः

ప్రభాత సమయంలో మహాదేవుడు తన మాయాయోగ శక్తిచే ప్రధానం మరియు పురుషం రెండింటిలో ప్రవేశించి వాటిని కదిలించి క్రియాశీలం చేశాడు.

Verse 23

ततः पुनरशेषाणां भूतानां प्रभवाप्ययात् । अव्यक्तादभवत्सृष्टिराज्ञया परमेष्ठिनः

ఆపై సమస్త భూతాల ఉద్భవ-లయ కారణంగా, అవ్యక్తం నుండి సృష్టి పరమేష్ఠి ప్రభువు ఆజ్ఞచే మళ్లీ ప్రవహించింది.

Verse 24

विश्वोत्तरोत्तरविचित्रमनोरथस्य यस्यैकशक्तिशकले सकलस्समाप्तः । आत्मानमध्वपतिमध्वविदो वदंति तस्मै नमः सकललोकविलक्षणाय

విశ్వాతీతుడైన ఆ ప్రభువుకు నమస్కారం; ఆయన అద్భుతమైన, నిరంతరం అతీతమయ్యే సంకల్పంలో సమస్తం సమావిష్టమై ఉంది. ఆయన శక్తి యొక్క ఒక అంసంలోనే సర్వ సత్తా సంపూర్ణమవుతుంది. మార్గవిదులు ఆయనను ఆత్మగా, అధ్వపతిగా వర్ణిస్తారు—సర్వ లోకాలకన్నా విశిష్టుడు.