कालतत्त्वनिर्णयः / Doctrine of Kāla (Time) and Its Subordination to Śiva

Verse 1

मुनय ऊचुः । कालादुत्पद्यते सर्वं कालदेव विपद्यते । न कालनिरपेक्षं हि क्वचित्किंचन विद्यते

మునులు పలికిరి—కాలమునుండే సమస్తం జన్మిస్తుంది, కాలముచేతనే లయమవుతుంది; కాలానికి అతీతంగా ఎక్కడా ఏదియు లేదు।

Verse 2

यदास्यांतर्गतं विश्वं शश्वत्संसारमण्डलम् । सर्गसंहृतिमुद्राभ्यां चक्रवत्परिवर्तते

ఈ విశ్వం—శాశ్వత సంసారమండలం—ఆయనలో అంతర్గతంగా ఉన్నప్పుడు, సృష్టి-సంహార ముద్రలచే అది చక్రంలా పరిభ్రమిస్తుంది.

Verse 3

ब्रह्मा हरिश्च रुद्रश्च तथान्ये च सुरासुराः । यत्कृतां नियतिं प्राप्य प्रभवो नातिवर्तितुम्

బ్రహ్మ, హరి, రుద్రుడు అలాగే ఇతర దేవాసురులు కూడా—ఆ పరమేశ్వరుడు స్థాపించిన నియతిని పొందిన తరువాత, మహాశక్తులైనప్పటికీ దానిని అతిక్రమించలేరు.

Verse 4

भूतभव्यभविष्याद्यैर्विभज्य जरयन् प्रजाः । अतिप्रभुरिति स्वैरं वर्तते ऽतिभयंकरः

భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అని విభజించి అతడు ప్రజలను క్షీణింపజేస్తాడు. తన్ను ‘అతిప్రభువు’ అనుకొని స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు—అత్యంత భయంకరుడు.

Verse 5

क एष भगवान् कालः कस्य वा वशवर्त्ययम् । क एवास्य वशे न स्यात्कथयैतद्विचक्षण

హే విచక్షణా! ఈ భగవాన్ కాలుడు ఎవరు? ఇతడు ఎవరి వశంలో నడుస్తాడు? మరియు ఎవరు ఇతని అధీనంలో పడరు? ఇది స్పష్టంగా చెప్పండి.

Verse 6

वायुरुवाच । कालकाष्ठानिमेषादिकलाकलितविग्रहम् । कालात्मेति समाख्यातं तेजो माहेश्वरं परम्

వాయువు పలికెను—కాలం, కాష్ఠా, నిమేషం మొదలైన కాల-కళలతో నిర్మితమైన ప్రాకట్య రూపమున్న ఆ పరమ మాహేశ్వర తేజస్సే ‘కాలాత్మ’ అని ప్రసిద్ధి—కాల స్వరూపాత్మకుడు.

Verse 7

यदलंघ्यमशेषस्य स्थावरस्य चरस्य च । नियोगरूपमीशस्य बलं विश्वनियामकम्

ఈశ్వరుని ఆజ్ఞారూపమైన, సమస్త విశ్వాన్ని నియమించే ఆ బలం స్థావర-జంగమ సమస్త జీవులకు అప్రతిహతము, అతి దుర్లంఘ్యము.

Verse 8

तस्यांशांशमयी मुक्तिः कालात्मनि महात्मनि । ततो निष्क्रम्य संक्रांता विसृष्टाग्रेरिवायसी

కాలస్వరూపుడైన ఆ మహాత్మునిలో ఆయన స్వస్వరూపపు అంసాల అంసాలైన ముక్తి నివసిస్తుంది; అక్కడి నుండి అది బయలుదేరి ప్రవహిస్తుంది—అగ్నిలోనుండి విడిచిన ఇనుప బాణంలా.

Verse 9

तस्मात्कालवशे विश्वं न स विश्ववशे स्थितः । शिवस्य तु वशे कालो न कालस्य वशे शिवः

అందుచేత విశ్వం కాలవశంలో ఉంది; కాని కాలం విశ్వవశంలో లేదు. కాలం శివుని అధీనంలో ఉంది; శివుడు కాలాధీనుడు కాడు.

Verse 10

यतो ऽप्रतिहतं शार्वं तेजः काले प्रतिष्ठितम् । महती तेन कालस्य मर्यादा हि दुरत्यया

అప్రతిహతమైన శార్వ (శివసంబంధ) తేజస్సు కాలంలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నందున, కాలమర్యాద మహత్తరమై దురతిక్రమ్యమవుతుంది.

Verse 11

कालं प्रज्ञाविशेषेण को ऽतिवर्तितुमर्हति । कालेन तु कृतं कर्म न कश्चिदतिवर्तते

ప్రత్యేకమైన ప్రজ্ঞాతేజంతో కాలాన్ని ఎవరు అతిక్రమించగలరు? కాలం చేత నిర్మితమైన కర్మను—దాని నియత ఫలాన్ని—ఎవ్వరూ దాటలేరు.

Verse 12

एकच्छत्रां महीं कृत्स्नां ये पराक्रम्य शासति । ते ऽपि नैवातिवर्तंते कालवेलामिवाब्धयः

పరాక్రమంతో సమస్త భూమిని ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలించువారైనను, కాలము నియమించిన హద్దును దాటలేరు—సముద్రాలు అలల సరిహద్దును దాటనట్లే।

Verse 13

ये निगृह्येंद्रियग्रामं जयंति सकलं जगत् । न जयंत्यपि ते कालं कालो जयति तानपि

ఇంద్రియసమూహాన్ని నియంత్రించి సమస్త జగత్తును జయించువారైనను, వారు కాలమును జయించలేరు; కాలమే వారినీ జయిస్తుంది।

Verse 14

आयुर्वेदविदो वैद्यास्त्वनुष्ठितरसायनाः । न मृत्युमतिवर्तंते कालो हि दुरतिक्रमः

ఆయుర్వేదంలో నిపుణులైన వైద్యులు రసాయనచికిత్సలను శ్రద్ధగా ఆచరించినా, మరణాన్ని దాటలేరు; ఎందుకంటే కాలము దురతిక్రమ్యము।

Verse 15

श्रिया रूपेण शीलेन बलेन च कुलेन च । अन्यच्चिंतयते जंतुः कालो ऽन्यत्कुरुते बलात्

ధనం, రూపం, శీలం, బలం, కులగౌరవం ఆధారంగా జీవుడు ఒకటి అనుకుంటాడు; కాని అజేయమైన కాలబలంతో మరొకటి జరుగుతుంది।

Verse 16

अप्रियैश्च प्रियैश्चैव ह्यचिंतितगमागमैः । संयोजयति भूतानि वियोजयति चेश्वरः

అప్రియమైనవీ ప్రియమైనవీ అయిన సంఘటనలతో, అనుకోని రాకపోకలతో, ఈశ్వరుడే భూతజీవులను కలుపుతాడు, విడదీయుతాడు కూడా।

Verse 17

यदैव दुःखितः कश्चित्तदैव सुखितः परः । दुर्विज्ञेयस्वभावस्य कालास्याहो विचित्रता

ఏ క్షణంలో ఎవరో దుఃఖితుడవుతాడో, అదే క్షణంలో మరొకడు సుఖితుడవుతాడు. అహో! గ్రహించుటకు దుర్లభమైన కాలస్వభావం ఎంత విచిత్రమో!

Verse 18

यो युवा स भवेद्वृद्धो यो बलीयान्स दुर्बलः । यः श्रीमान्सो ऽपि निःश्रीकः कालश्चित्रगतिर्द्विजा

యువుడైనవాడు వృద్ధుడవుతాడు; బలవంతుడు బలహీనుడవుతాడు; శ్రీమంతుడైనవాడు కూడా శోభలేనివాడవుతాడు. ఓ ద్విజులారా, కాలగతి ఎంత విచిత్రమో!

Verse 19

नाभिजात्यं न वै शीलं न बलं न च नैपुणम् । भवेत्कार्याय पर्याप्तं कालश्च ह्यनिरोधकः

ఉన్నత వంశం, సద్గుణం, బలం, నైపుణ్యం—ఇవేవీ ఒక్కటే కార్యసిద్ధికి సరిపోవు; ఎందుకంటే కాలము నిజంగా అనిరోధ్యమైన శక్తి.

Verse 20

ये सनाथाश्च दातारो गीतवाद्यैरुपस्थिताः । ये चानाथाः परान्नादाः कालस्तेषु समक्रियः

గీత-వాద్యాలతో సేవింపబడే సమర్థులైన దాతలైనప్పటికీ, లేదా అనాథులై పరులిచ్చిన అన్నంతో జీవించేవారైనప్పటికీ—కాలుడు వారందరిపై సమానంగా ప్రభావం చూపుతాడు.

Verse 21

फलंत्यकाले न रसायनानि सम्यक्प्रयुक्तान्यपि चौषधानि । तान्येव कालेन समाहृतानि सिद्धिं प्रयांत्याशु सुखं दिशंति

అకాలంలో సేవించినప్పుడు సరిగా సిద్ధం చేసిన రసాయనాలు, ఔషధాలూ ఫలించవు. అవే సరైన కాలంలో సేకరించి ప్రయోగిస్తే త్వరగా సిద్ధిని పొంది సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 22

नाकालतो ऽयं म्रियते जायते वा नाकालतः पुष्टिमग्र्यामुपैति । नाकालतः सुखितं दुःखितं वा नाकालिकं वस्तु समस्ति किंचित्

అకాలంలో ఎవడూ మరణించడు, జన్మించడూ లేదు; అకాలంలో ఎవడూ పరమ పుష్టి-వృద్ధిని పొందడు. అకాలంలో సుఖమో దుఃఖమో కలగదు—నిజానికి ‘అకాలికం’ అనే వస్తువు ఏదీ లేదు.

Verse 23

कालेन शीतः प्रतिवाति वातःकालेन वृष्टिर्जलदानुपैति । कालेन चोष्मा प्रशमं प्रयाति कालेन सर्वं सफलत्वमेति

కాలం వలననే చల్లని గాలి తన ఋతువులో వీచుతుంది; కాలం వలననే మేఘదాతల వెంట వర్షం వస్తుంది. కాలం వలననే వేడి శమిస్తుంది; కాలం వలననే సమస్తం తగిన ఫలితాన్ని పొందుతుంది.

Verse 24

कालश्च सर्वस्य भवस्य हेतुः कालेन सस्यानि भवंति नित्यम् । कालेन सस्यानि लयं प्रयांति कालेन संजीवति जीवलोकः

కాలమే సమస్త భవనానికి కారణం. కాలం వలననే పంటలు నిత్యం పుడతాయి; కాలం వలననే అవి లయమవుతాయి. కాలం వలననే జీవలోకం జీవించి నిలుస్తుంది.

Verse 25

इत्थं कालात्मनस्तत्त्वं यो विजानाति तत्त्वतः । कालात्मानमतिक्रम्य कालातीतं स पश्यति

ఇట్లుగా ఆత్మశక్తిరూప కాలతత్త్వాన్ని యథార్థంగా తెలిసినవాడు, కాలాత్మభావాన్ని అతిక్రమించి కాలాతీతుడైన శివుని దర్శిస్తాడు।

Verse 26

न यस्य कालो न च बंधमुक्ती न यः पुमान्न प्रकृतिर्न विश्वम् । विचित्ररूपाय शिवाय तस्मै नमःपरस्मै परमेश्वराय

ఆ పరమేశ్వర శివునికి నమస్కారం—ఆయనకు కాలం లేదు, బంధమో మోక్షమో లేదు; ఆయన పురుషుడూ కాదు, ప్రకృతీ కాదు, ఈ విశ్వమూ కాదు; అయినా విచిత్రమైన అనేక రూపాలు ధరించువాడు।