पशुपाशपतिज्ञान-प्राप्तिः (Acquisition of Paśupati–Pāśa Knowledge)

Verse 1

सूत उवाच । तत्र पूर्वं महाभागा नैमिषारण्यवासिनः । प्रणिपत्य यथान्यायं पप्रच्छुः पवनं प्रभुम्

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు నైమిషారణ్యవాసులైన మహాభాగ్య ఋషులు ముందుగా యథావిధిగా ప్రణమించి, ప్రభువు పవనుడు (వాయుదేవుడు)ను ప్రశ్నించారు।

Verse 2

नैमिषीया ऊचुः । भवान् कथमनुप्राप्तो ज्ञानमीश्वरगोचरम् । कथं च शिवभावस्ते ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

నైమిషారణ్య ఋషులు పలికిరి—స్వయంగా ఈశ్వరునే విషయముగా గల ఆ జ్ఞానాన్ని మీరు ఎలా పొందితిరి? అలాగే అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్ముడై ఉండి మీకు శివభావము ఎలా కలిగెను?

Verse 3

वायुरुवाच । एकोनविंशतिः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः । तस्मिन्कल्पे चतुर्वक्त्रस्स्रष्टुकामो ऽतपत्तपः

వాయువు పలికెను—పందొమ్మిదవ కల్పము ‘శ్వేతలోహిత’ అని తెలిసికొనవలెను. ఆ కల్పమున చతుర్ముఖ బ్రహ్మ సృష్టి చేయదలచి తపస్సు చేసెను।

Verse 4

तपसा तेन तीव्रेण तुष्टस्तस्य पिता स्वयम् । दिव्यं कौमारमास्थाय रूपं रूपवतां वरः

ఆ తీవ్రమైన తపస్సుతో సంతుష్టుడై ఆయన తండ్రి స్వయంగా—రూపవంతులలో శ్రేష్ఠుడు—దివ్య కౌమార రూపాన్ని ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 5

श्वेतो नाम मुनिर्भूत्वा दिव्यां वाचमुदीरयन् । दर्शनं प्रददौ तस्मै देवदेवो महेश्वरः

శ్వేత అనే మునిరూపం ధరించి దివ్య వాక్యాన్ని ఉచ్చరిస్తూ దేవదేవుడైన మహాదేవ మహేశ్వరుడు అతనికి సాక్షాత్ దర్శనం ప్రసాదించాడు.

Verse 6

तं दृष्ट्वा पितरं ब्रह्मा ब्रह्मणो ऽधिपतिं पतिम् । प्रणम्य परमज्ञानं गायत्र्या सह लब्धवान्

ఆ తండ్రి—బ్రహ్మకూ అధిపతి, స్వామియైన శివుని దర్శించి బ్రహ్ముడు నమస్కరించి, గాయత్రీతో కూడిన పరమజ్ఞానాన్ని పొందాడు.

Verse 7

ततस्स लब्धविज्ञानो विश्वकर्मा चतुर्मुखः । असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

ఆపై సత్యవిజ్ఞానాన్ని పొందిన చతుర్ముఖుడు, విశ్వకర్మ అయిన బ్రహ్మదేవుడు సమస్త భూతాలను సృష్టించాడు—స్థావరములు మరియు చరములు రెండింటినీ.

Verse 8

यतश्श्रुत्वामृतं लब्धं ब्रह्मणा परमेश्वरात् । ततस्तद्वदनादेव मया लब्धं तपोबलात्

పరమేశ్వరుడు (శివుడు) నుండి శ్రవణం చేసి బ్రహ్మదేవుడు అమృతసమానమైన అమరజ్ఞానాన్ని పొందెను. ఆపై బ్రహ్మదేవుని ముఖమునుండి నేను కూడా తపోబలముచే అదే అమృతాన్ని పొందితిని.

Verse 9

मुनय ऊचुः । किं तज्ज्ञानं त्वया लब्धं तथ्यात्तथ्यंतरं शुभम् । यत्र कृत्वा परां निष्ठां पुरुषस्सुखमृच्छति

మునులు పలికిరి—హే వాయూ! నీవు పొందిన ఆ శుభజ్ఞానం ఏది—సత్యానుగుణమై, లౌకిక సత్యానికి అతీతమై ఉన్నది; దానిలో (శివునందు) పరమ నిష్ఠను స్థాపించితే మనిషి నిజమైన శాంతిని పొందును?

Verse 10

वयुरुवाच । पशुपाशपतिज्ञानं यल्लब्धं तु मया पुरा । तत्र निष्ठा परा कार्या पुरुषेण सुखार्थिना

వాయువు పలికెను—నేను పూర్వము పొందిన పశు, పాశ, పతి జ్ఞానం ఇదే. నిజమైన శ్రేయస్సును కోరువాడు దానిలోనే పరమ నిష్ఠను స్థాపించవలెను.

Verse 11

अज्ञानप्रभवं दुःखं ज्ञानेनैव निवर्तते । ज्ञानं वस्तुपरिच्छेदो वस्तु च द्विविधं स्मृतम्

దుఃఖము అజ్ఞానమునుండి పుట్టును; జ్ఞానముచేతనే అది నివృత్తి చెందును. జ్ఞానం అనగా తత్త్వమును స్పష్టంగా వివేచించుట; తత్త్వము ఈ బోధలో రెండు విధములని స్మరించబడెను.

Verse 12

अजडं च जडं चैव नियंतृ च तयोरपि । पशुः पाशः पतिश्चेति कथ्यते तत्त्रयं क्रमात्

చేతనమైన (అజడ) ఆత్మ, జడ తత్త్వం, మరియు ఆ రెండింటికీ నియంత—ఈ మూడు క్రమంగా ‘పశు’ (బద్ధ జీవుడు), ‘పాశ’ (బంధనం), ‘పతి’ (పరమేశ్వరుడు శివుడు) అని బోధించబడుతున్నాయి.

Verse 13

अक्षरं च क्षरं चैव क्षराक्षरपरं तथा । तदेतत्त्रितयं भूम्ना कथ्यते तत्त्ववेदिभिः

అక్షరమూ క్షరమూ, అలాగే క్షరాక్షరముల రెండింటికీ అతీతమైనది—ఈ త్రయాన్ని తత్త్వవేత్తలు దాని మహిమతో ప్రకటిస్తారు।

Verse 14

अक्षरं पशुरित्युक्तः क्षरं पाश उदाहृतः । क्षराक्षरपरं यत्तत्पतिरित्यभिधीयते

అక్షరాన్ని ‘పశు’ అని, క్షరాన్ని ‘పాశ’ అని అంటారు; క్షరాక్షరముల రెండింటికీ అతీతమైన పరతత్త్వమే ‘పతి’—శివుడు—అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 15

मुनय ऊचुः । किं तदक्षरमित्युक्तं किं च क्षरमुदाहृतम् । तयोश्च परमं किं वा तदेतद्ब्रूहि मारुत

మునులు అన్నారు—అక్షరమని చెప్పబడింది ఏమిటి? క్షరమని పిలువబడింది ఏమిటి? ఇంకా ఆ రెండింటికీ అతీతమైన పరమం ఏమిటి? ఓ మారుతా, ఇది స్పష్టంగా చెప్పుము।

Verse 16

वायुरुवाच । प्रकृतिः क्षरमित्युक्तं पुरुषो ऽक्षर उच्यते । ताविमौ प्रेरयत्यन्यस्स परा परमेश्वरः

వాయువు అన్నాడు—ప్రకృతిని క్షరమని, పురుషుని అక్షరమని అంటారు; అయితే ఈ రెండింటినీ ప్రేరేపించి పాలించువాడు మరొకడు ఉన్నాడు—ఆయనే పరాత్పర పరమేశ్వరుడు (శివుడు)।

Verse 17

मुनय ऊचुः । कैषा प्रकृतिरित्युक्ता क एष पुरुषो मतः । अनयोः केन सम्बन्धः कोयं प्रेरक ईश्वरः

మునులు పలికిరి—‘ప్రకృతి’ అని చెప్పబడేది ఏమిటి? ఈ ‘పురుషుడు’ ఎవడని భావించబడుతున్నాడు? ఈ రెండింటి సంబంధం ఏ విధంగా స్థాపితమవుతుంది? మరియు ఈ ప్రేరక ఈశ్వరుడు ఎవరు?

Verse 18

वायुरुवाच । माया प्रकृतिरुद्दिष्टा पुरुषो मायया वृतः । संबन्धो मूलकर्मभ्यां शिवः प्रेरक ईश्वरः

వాయువు పలికెను—మాయనే ప్రకృతి అని ప్రకటించబడింది; పురుషుడు మాయచే ఆవరించబడెను. మూలకర్మల వల్ల బంధం; అయితే శివుడే ప్రేరక ఈశ్వరుడు.

Verse 19

मुनय ऊचुः । केयं माया समा ख्याता किंरूपो मायया वृतः । मूलं कीदृक्कुतो वास्य किं शिवत्वं कुतश्शिवः

మునులు పలికిరి—‘మాయ’ అని చెప్పబడేది ఏమిటి? దాని స్వరూపం ఏది, మరియు మాయచే ఆవరించబడేది ఎవరు? దీని మూలం ఏమిటి, అది ఏ విధమైనది, ఎక్కడి నుండి ఉద్భవిస్తుంది? అలాగే ‘శివత్వం’ ఏమిటి, శివుడు ఎలా/ఎక్కడి నుండి తెలిసి అనుభవమవుతాడు?

Verse 20

वायुरुवाच । माया माहेश्वरी शक्तिश्चिद्रूपो मायया वृतः । मलश्चिच्छादको नैजो विशुद्धिश्शिवता स्वतः

వాయువు పలికెను—మాయ మహేశ్వరుని శక్తి. ఆత్మ చిద్రూపమైనదే, అయినా మాయచే ఆవరించబడుతుంది. చిత్తాన్ని కప్పే స్వజాత మలమే మలము; విశుద్ధియే స్వభావతః శివత్వం.

Verse 21

मुनय ऊचुः । आवृणोति कथं माया व्यापिनं केन हेतुना । किमर्थं चावृतिः पुंसः केन वा विनिवर्तते

మునులు పలికిరి—మాయ సర్వవ్యాపి తత్త్వాన్ని ఎలా ఆవరించగలదు, ఏ కారణంతో? మనుష్యునికి ఈ ఆవరణం ఏ ప్రయోజనార్థం కలుగుతుంది, మరియు ఏ ఉపాయంతో అది తొలగుతుంది?

Verse 22

वायुरुवाच । आवृतिर्व्यपिनो ऽपि स्याद्व्यापि यस्मात्कलाद्यपि । हेतुः कर्मैव भोगार्थं निवर्तेत मलक्षयात्

వాయువు పలికెను—సర్వవ్యాపియైనవాడికీ ఆవరణం (పరిమితి) కలుగవచ్చు; ఎందుకంటే కలా మొదలైన ఆవరణశక్తి కూడా వ్యాపించి ఉంటుంది. భోగార్థం కర్మమే కారణం; మలక్షయం కలిగితే ఆ కర్మబంధం నివృత్తి అవుతుంది.

Verse 23

मुनय ऊचुः । कलादि कथ्यते किं तत्कर्म वा किमुदाहृतम् । तत्किमादि किमन्तं वा किं फलं वा किमाश्रयम्

మునులు పలికిరి—‘కలా’ మొదలైనవి అని చెప్పబడేది ఏమిటి? అది కర్మమా, లేక మరేదిగా ప్రకటించబడింది? దానికి ఆది ఏమి, అంతం ఏమి, ఫలం ఏమి, అది ఏ ఆధారంపై నిలిచిఉంది?

Verse 24

कस्य भोगेन किं भोग्यं किं वा तद्भोगसाधनम् । मलक्षयस्य को हेतुः कीदृक्क्षीणमलः पुमान्

ఎవరి భోగంతో భోగం జరుగుతుంది—భోగ్యవస్తువు ఏమిటి, ఆ భోగాన్ని సాధించు సాధనాలు ఏమిటి? మలక్షయానికి కారణం ఏమిటి, మలము క్షీణించిన పురుషుడు ఎలాంటి వాడు?

Verse 25

वायुरुवाच । कला विद्या च रागश्च कालो नियतिरेव च । कलादयस्समाख्याता यो भोक्ता पुरुषो भवेत्

వాయువు పలికెను—కలా, విద్య, రాగం, కాలం, నియతి—ఇవే ‘కలాది’ అని పిలువబడతాయి. వీటిని అనుభవించే భోక్తనే పురుషుడు, అనగా జీవాత్మ.

Verse 26

पुण्यपापात्मकं कर्म सुखदुःखफलं तु यत् । अनादिमलभोगान्तमज्ञानात्मसमाश्रयम्

పుణ్యపాపస్వరూపమైన కర్మ, దాని ఫలం సుఖదుఃఖములు; అనాది మలమునుండి ప్రారంభమై భోగముతో ముగియునది; అజ్ఞానరూప ఆత్మపై ఆధారపడినది—ఇదే జీవబంధక కర్మ.

Verse 27

भोगः कर्मविनाशाय भोगमव्यक्तमुच्यते । बाह्यांतःकरणद्वारं शरीरं भोगसाधनम्

భోగము కర్మక్షయార్థమే; అందుచేత భోగము ‘అవ్యక్త’ (సూక్ష్మమూల)మని చెప్పబడుతుంది. బాహ్య ఇంద్రియములు మరియు అంతఃకరణమునకు ద్వారమై ఉన్న శరీరమే భోగసాధనము।

Verse 28

भावातिशयलब्धेन प्रसादेन मलक्षयः । क्षीणे चात्ममले तस्मिन् पुमाञ्च्छिवसमो भवेत्

భక్తి యొక్క అత్యుత్కర్షముతో లభించిన ప్రసాదముచేత మలక్షయము కలుగును. ఆ ఆత్మమలము క్షీణించినప్పుడు జీవుడు శివసముడై (స్వభావతః శుద్ధుడు, స్వతంత్రుడు) అవుతాడు।

Verse 29

मुनय ऊचुः । कलादिपञ्चतत्त्वानां किं कर्म पृथगुच्यते । भोक्तेति पुरुषश्चेति येनात्मा व्यपदिश्यते

మునులు పలికిరి— కలా మొదలైన పంచతత్త్వముల ప్రత్యేక కార్యము ఏమని చెప్పబడును? మరియు ఏ కారణముచేత ఆత్మ ‘భోక్త’ మరియు ‘పురుష’ అని వ్యవహరింపబడును?

Verse 30

किमात्मकं तदव्यक्तं केनाकारेण भुज्यते । किं तस्य शरणं भुक्तौ शरीरं च किमुच्यते

ఆ అవ్యక్తము ఏ స్వభావముగలది? ఏ ఆకారముచేత అది అనుభవింపబడును? భోగకాలమున దాని ఆశ్రయము ఏమిటి? మరియు ‘శరీరము’ అని దేనిని అంటారు?

Verse 31

वायुरुवाच । दिक्क्रियाव्यंजका विद्या कालो रागः प्रवर्तकः । कालो ऽवच्छेदकस्तत्र नियतिस्तु नियामिका

వాయువు పలికెను—విద్య దిక్కులను మరియు క్రియాశక్తులను వ్యక్తం చేస్తుంది. కాలము రాగము (ఆసక్తి) రూపంగా ప్రేరేపకము; అక్కడ కాలమే అవచ్ఛేదకము (పరిమితికర్త) మరియు నియతి నియామిక (నియంత్రిణి).

Verse 32

अव्यक्तं कारणं यत्तत्त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् । प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिंतकाः

త్రిగుణమయమై జగత్తుకు ఉద్భవ-లయకారణమైన ఆ అవ్యక్త కారణతత్త్వమును తత్త్వచింతకులు ‘ప్రధానం’ మరియు ‘ప్రకృతి’ అని పిలుచుదురు।

Verse 33

कलातस्तदभिव्यक्तमनभिव्यक्तलक्षणम् । सुखदुःखविमोहात्मा भुज्यते गुणवांस्त्रिधा

(ప్రభువు యొక్క) కళ నుండి అది వ్యక్తమగును; అయినను అవ్యక్త లక్షణమును ధరించియే ఉండును. గుణములు కల జీవుడు త్రివిధంగా అనుభవించును—సుఖం, దుఃఖం, మోహం।

Verse 34

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । प्रकृतौ सूक्ष्मरूपेण तिले तैलमिव स्थिताः

సత్త్వం, రజసం, తమసం—ఇవి ప్రకృతిసంభవ గుణములు. ఇవి ప్రకృతిలో సూక్ష్మరూపముగా నువ్వులో నూనెవలె స్థితమై యుండును।

Verse 35

सुखं च सुखहेतुश्च समासात्सात्त्विकं स्मृतम् । राजसं तद्विपर्यासात्स्तंभमोहौ तु तामसौ

సుఖమూ, సుఖానికి కారణమూ—సంక్షేపంగా—సాత్త్వికమని స్మృతము. దానికి విరుద్ధమునుండి రాజసం పుడుతుంది; స్థంభము (జడత్వం) మరియు మోహము తామసములు.

Verse 36

सात्त्विक्यूर्ध्वगतिः प्रोक्ता तामसी स्यादधोगतिः । मध्यमा तु गतिर्या सा राजसी परिपठ्यते

ఊర్ధ్వగతి సాత్త్వికమని ప్రకటించబడింది; అధోగతి తామసమని చెప్పబడింది. మధ్యస్థమైన గతి రాజసమని పఠించబడుతుంది.

Verse 37

तन्मात्रापञ्चकं चैव भूतपञ्चकमेव च । ज्ञानेंद्रियाणि पञ्चैक्यं पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च

ఐదు తన్మాత్రలు, ఐదు మహాభూతాలు; అలాగే ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు సమష్టిగా, ఐదు కర్మేంద్రియాలు కూడా—ఇదే పాశబద్ధమైన దేహక్షేత్రం; దీనికి పరమాధిపతి పతి-స్వరూపుడు శివుడు।

Verse 38

प्रधानबुद्ध्यहंकारमनांसि च चतुष्टयम् । समासादेवमव्यक्तं सविकारमुदाहृतम्

ప్రధానము, బుద్ధి, అహంకారము, మనస్సు—ఈ నాలుగింటి సమూహాన్ని సంక్షేపంగా వికారసహిత ‘అవ్యక్తం’ అని అన్నారు।

Verse 39

तत्कारणदशापन्नमव्यक्तमिति कथ्यते । व्यक्तं कार्यदशापन्नं शरीरादिघटादिवत्

కారణదశను పొందినది ‘అవ్యక్తం’ అని చెప్పబడుతుంది. కార్యదశను పొందినది ‘వ్యక్తం’—శరీరం, ఘటం మొదలైనవాటివలె.

Verse 40

यथा घटादिकं कार्यं मृदादेर्नातिभिद्यते । शरीरादि तथा व्यक्तमव्यक्तान्नातिभिद्यते

ఘటం మొదలైన కార్యం మట్టి మొదలైన కారణం నుండి నిజంగా వేరుకాదు. అలాగే శరీరాది వ్యక్తమూ అవ్యక్తం నుండి నిజంగా వేరుకాదు.

Verse 41

तस्मादव्यक्तमेवैक्यकारणं करणानि च । शरीरं च तदाधारं तद्भोग्यं चापि नेतरत्

అందువల్ల అవ్యక్తమే ఏకత్వానికి కారణం; ఇంద్రియాలు, వాటికి ఆధారమైన శరీరం, అలాగే భోగ్య విషయాలు కూడా దానిపైనే ఆధారపడినవి—దాని తప్ప మరొకటి లేదు.

Verse 42

मुनय ऊचुः । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेकस्य कस्यचित् । आत्मशब्दाभिधेयस्य वस्तुतो ऽपि कुतः स्थितिः

మునులు అన్నారు—బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటికి భిన్నంగా ‘ఆత్మ’ అని పిలువబడే తత్త్వం నిజంగా ఉంటే, దాని వాస్తవ స్థితికి ఆధారం ఎక్కడ?

Verse 43

वायुरुवाच । बुद्धीन्द्रियशरीरेभ्यो व्यतिरेको विभोर्ध्रुवम् । अस्त्येव कश्चिदात्मेति हेतुस्तत्र सुदुर्गमः

వాయువు అన్నాడు—విభువు బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరం వీటికి పూర్తిగా భిన్నుడనే విషయం ధృవం. అయితే ‘ఆత్మ తప్పక ఉంది’ అని నిర్ధారించే సూక్ష్మ హేతువు గ్రహించడం అత్యంత దుర్గమం.

Verse 44

बुद्धीन्द्रियशरीराणां नात्मता सद्भिरिष्यते । स्मृतेरनियतज्ञानादयावद्देहवेदनात्

సద్బుద్ధులు బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, శరీరాన్ని ఆత్మగా అంగీకరించరు; ఎందుకంటే స్మృతి మొదలైన వాటి జ్ఞానం అనియతం, శరీరానుభవం కూడా శరీరభావన ఉన్నంతవరకే పరిమితం.

Verse 45

अतः स्मर्तानुभूतानामशेषज्ञेयगोचरः । अन्तर्यामीति वेदेषु वेदांतेषु च गीयते

అందువల్ల ఆయనను స్మరించి ప్రత్యక్షానుభూతి పొందినవారికి ఆయన సమస్త జ్ఞేయాల గోచరభూమి—అంతఃసాక్షిగా వ్యాపించి ఉంటాడు. కాబట్టి వేదాలలోను వేదాంతాలలోను ఆయన ‘అంతర్యామి’గా కీర్తింపబడుతున్నాడు.

Verse 46

सर्वं तत्र स सर्वत्र व्याप्य तिष्ठति शाश्वतः । तथापि क्वापि केनापि व्यक्तमेष न दृश्यते

ఆయన అక్కడే ‘సర్వం’గా ఉన్నాడు; సర్వత్ర సర్వాన్ని వ్యాపించి శాశ్వతంగా నిలిచివున్నాడు. అయినా ఎక్కడా, ఎవరికీ, ఆయన బాహ్యంగా వ్యక్తమై దర్శనమివ్వడు.

Verse 47

नैवायं चक्षुषा ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि । मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मावसीयते १

ఆ పరమ మహాత్ముడు కంటితో గ్రహించబడడు; ఇతర ఇంద్రియాలతోనూ కాదు. కేవలం సాధన-భక్తులతో ప్రకాశించిన మనస్సుతోనే ఆయనను నిశ్చయంగా తెలుసుకొనగలం.

Verse 48

न च स्त्री न पुमानेष नैव चापि नपुंसकः । नैवोर्ध्वं नापि तिर्यक्नाधस्तान्न कुतश्चन

ఆయన స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకుడూ కాదు. ఆయన పై కాదు, అడ్డంగా కాదు, కింద కూడా కాదు—ఏ దిశలోనూ ఆయనను పట్టుకోలేం.

Verse 49

अशरीरं शरीरेषु चलेषु स्थाणुमव्ययम् । सदा पश्यति तं धीरो नरः प्रत्यवमर्शनात्

అంతర్ముఖ ధ్యానంతో ధీర జ్ఞాని నిత్యం ఆయననే దర్శిస్తాడు—దేహధారులలో దేహరహితుడు, చలించేవాటిలో అచలుడు, అవ్యయుడైన పరమేశ్వర శివుడు।

Verse 50

किमत्र बहुनोक्तेन पुरुषो देहतः पृथक् । अपृथग्ये तु पश्यंति ह्यसम्यक्तेषु दर्शनम्

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? పురుషుడు (చేతనాత్మ) దేహం నుండి వేరు. కానీ భేదాన్ని చూడనివారి దృష్టి అసమ్యక్‌గా, చంచలంగా ఉండి తప్పు గ్రహణంలోనే నిలుస్తుంది.

Verse 51

यच्छरीरमिदं प्रोक्तं पुरुषस्य ततः परम् । अशुद्धमवशं दुःखमध्रुवं न च विद्यते

పురుషునిదని చెప్పబడే ఈ శరీరం నిజానికి ఆత్మకు భిన్నమైనది. ఇది అశుద్ధం, బంధనాలకు లోబడి అసహాయం, దుఃఖాశ్రయం, అనిత్యం—దీనిలో స్థిరత్వం లేదు.

Verse 52

विपदां वीजभूतेन पुरुषस्तेन संयुतः । सुखी दुःखी च मूढश्च भवति स्वेन कर्मणा

విపత్తులకు బీజమైన ఆ కారణంతో సంయుక్తుడైన పురుషుడు తన కర్మ ప్రకారం కొన్నిసార్లు సుఖిగా, కొన్నిసార్లు దుఃఖిగా, మరికొన్నిసార్లు మోహగ్రస్తుడిగా అవుతాడు.

Verse 53

अद्भिराप्लवितं क्षेत्रं जनयत्यंकुरं यथा । आज्ञानात्प्लावितं कर्म देहं जनयते तथा

నీటితో ముంచబడిన పొలం మొలకను పుట్టించినట్లే, అజ్ఞానంతో ముంచబడిన కర్మ దేహాన్ని (కొత్త శరీరాన్ని) జన్మింపజేస్తుంది.

Verse 54

अत्यंतमसुखावासास्स्मृताश्चैकांतमृत्यवः । अनागता अतीताश्च तनवो ऽस्य सहस्रशः

వారు అత్యంత దుఃఖమయ నివాసంలో నివసించువారుగా, అనివార్య మృత్యువుకు లోబడినవారుగా స్మరించబడుతారు. అతని దేహరూపమైన అనేక సహస్ర తను—కొన్ని రాబోయేవి, కొన్ని గతించినవి—ఉన్నవి.

Verse 55

आगत्यागत्य शीर्णेषु शरीरेषु शरीरिणः । अत्यंतवसतिः क्वापि न केनापि च लभ्यते

క్షయమయ్యే శరీరాలలో దేహి మళ్లీ మళ్లీ వచ్చి పోతుంటాడు. ఎక్కడా ఎవరికీ సంపూర్ణ స్థిర నివాసం లభించదు—బంధవిమోచక పరమేశ్వరుడు శివుడు, ముక్తిదాత పతి శరణు పొందేవరకు.

Verse 56

छादितश्च वियुक्तश्च शरीरैरेषु लक्ष्यते । चंद्रबिंबवदाकाशे तरलैरभ्रसंचयैः

ఈ దేహధారుల్లో ఆత్మ ఎప్పుడో ఆవరించబడినట్లూ, ఎప్పుడో వేరుపడినట్లూ కనిపిస్తుంది—ఆకాశంలో చంద్రబింబం చలించే మేఘసమూహాలచే ఎప్పుడో కప్పబడీ, ఎప్పుడో వెలుగులోకి వచ్చినట్లుగా.

Verse 57

अनेकदेहभेदेन भिन्ना वृत्तिरिहात्मनः । अष्टापदपरिक्षेपे ह्यक्षमुद्रेव लक्ष्यते

అనేక దేహభేదాల వల్ల ఇక్కడ ఆత్మ యొక్క వృత్తి భిన్నభిన్నంగా కనిపిస్తుంది; అష్టాపద పలకపై వేయబడినప్పుడు ఒకే పాశపు ముద్ర వివిధంగా కనిపించునట్లే.

Verse 58

नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित् । पथि संगम एवायं दारैः पुत्रैश्च बंधुभिः

నిజంగా ఎవ్వరూ అతనివారు కారు, అతడూ నిజంగా ఎవరివాడు కాడు. భార్య, పిల్లలు, బంధువులతో ఇది కేవలం మార్గమధ్య సంగమం—సంసారయాత్రలో తాత్కాలిక సహవాసం మాత్రమే.

Verse 59

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः

ఎలా మహాసముద్రంలో రెండు కట్టెల ముక్కలు తేలుతూ కలుసుకుని, కలిసిన తరువాత మళ్లీ విడిపోతాయో, అలాగే దేహధారుల సంగమం కూడా కర్మపాశవశంగా క్షణికమే.

Verse 60

स पश्यति शरीरं तच्छरीरं तन्न पश्यति । तौ पश्यति परः कश्चित्तावुभौ तं न पश्यतः

అతడు దేహాన్ని చూస్తాడు; కానీ ఆ దేహం అతడిని చూడదు. అయితే ఒక పరమ ద్రష్టా వారిద్దరినీ చూస్తాడు—కాని ఆ ఇద్దరూ ఆ పరమ ద్రష్టాను చూడరు.

Verse 61

ब्रह्माद्याः स्थावरांतश्च पशवः परिकीर्तिताः । पशूनामेव सर्वेषां प्रोक्तमेतन्निदर्शनम्

బ్రహ్మాది నుండి స్థావరాంతం వరకు అందరూ ‘పశువులు’ (బద్ధజీవులు) అని కీర్తించబడ్డారు. ఇది సమస్త పశువులకై చెప్పిన దృష్టాంతం—పతి అయిన శ్రీశివుని అనుగ్రహం లేక బంధం తొలగదు.

Verse 62

स एष बध्यते पाशैः सुखदुःखाशनः पशुः । लीलासाधनभूतो य ईश्वरस्येति सूरयः

ఈ జీవుడు ‘పశు’—పాశాలతో బంధింపబడి, సుఖదుఃఖాలను నెమలివలె ఆస్వాదించుచున్నవాడు. జ్ఞానులు చెబుతారు: అతడే ఈశ్వరుని లీలకు సాధనమవుతాడు.

Verse 63

अज्ञो जंतुरनीशो ऽयमात्मनस्सुखदुःखयोः । ईश्वरप्रेरितो गच्छेत्स्वर्गं वा श्वभ्रमेव वा

ఈ దేహధారి జీవుడు అజ్ఞాని; తన సుఖదుఃఖాలకు తానే అధిపతి కాదు. ఈశ్వరుని ప్రేరణచేత అతడు స్వర్గానికైనా, లేక కూపంలాంటి దుఃస్థితికైనా చేరుతాడు.

Verse 64

सूत उवाच । इत्याकर्ण्यानिलवचो मुनयः प्रीतमानसाः । प्रोचुः प्रणम्य तं वायुं शैवागमविचक्षणम्

సూతుడు పలికెను—వాయువు వచనములు విని మునులు హృదయమున ఆనందించిరి. శైవాగమవిచక్షణుడైన ఆ వాయువుకు నమస్కరించి వారు పలికిరి.