गौरीप्रवेशः—शिवसाक्षात्कारः (Gaurī’s Entry and the Vision of Śiva)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा । कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

ఋషులు పలికారు—దేవి, గిరివరుని కుమార్తె సతీ దివ్యమైన గౌరవర్ణ రూపాన్ని ధరించి, ఆ అలంకృత స్థలంలో ప్రవేశించి తన భర్త (శివుడు)ను ఎలా దర్శించింది?

Verse 2

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः । गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

ఆమె ప్రవేశ సమయంలో రాజభవన ద్వారమున నిలిచిన గణేశులు ఏమి చేసిరి? దేవుడు వారిని చూచి అప్పుడు ఏమి చేసెను?

Verse 3

वायुरुवाच । प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः । येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

వాయువు పలికెను—ఆ పరమ రసము అటువంటిది; దానిని సులభముగా స్పష్టముగా చెప్పుట సాధ్యము కాదు. ఆ ప్రేమగర్భ అనుభవముచే భావమున్న భక్తుల హృదయము ఆకర్షింపబడును.

Verse 4

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः । शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

ద్వారస్థుల ఉత్సాహభరిత కలవరముచే ప్రేరితుడై, దేవ్యాగమనమునకు ఉత్సుకుడైన దేవుడు అంతఃపురములో ప్రవేశించెను. స్వల్ప శంకతో దేవీ కూడా లోనికి వచ్చి అక్కడ ఆయనను దర్శించెను.

Verse 5

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः । गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

అంతఃప్రాసాదంలో నివసించే, వివిధ ప్రేమభావాలతో నిండిన శ్రేష్ఠ గణేంద్రుల వాక్యాలతో స్తుతింపబడి, ఆమె త్ర్యంబకుడు (శివుడు)కు నమస్కరించింది.

Verse 6

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः । प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

ఆమె నమస్కరించి ఇంకా లేవకముందే పరమేశ్వరుడు వెంటనే ఆమెను రెండు భుజాలతో పట్టుకొని ఆలింగనం చేసి, పరమానందంతో చుట్టూరా తనకు దగ్గరగా ఉంచాడు.

Verse 7

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत । पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

ఆమెను తన ఒడిలో పెట్టుకోవాలని ఆయన ముందుకు సాగినా, ఆమె మంచంపైనే కూర్చుంది. అప్పుడు ఆయన మృదువైన ఆగ్రహంతో చిరునవ్వుతో ఉన్న దేవిని మంచం నుండి ఎత్తి తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు.

Verse 8

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव । तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

ఆయన చిరునవ్వుతో, విప్పిన కన్నులతో ఆమె ముఖాన్ని త్రాగుతున్నట్లుగా చూశాడు. ఆమెతో సంభాషించాలనే కోరికతో ఈశ్వరుడు ముందుగా చెప్పిన మాటలనే మళ్లీ పలికాడు.

Verse 9

देवदेव उवाच । सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि । यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

దేవదేవుడు పలికెను—ఓ సర్వాంగసుందరీ! నీకు ఆ స్థితి దాటిపోయిందా? ఆ స్థితిలో కోపం వల్ల సమాధాన మార్గం ఏదీ లభించదు.

Verse 10

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च । त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

నా స్వేచ్ఛతో కూడ నేను నిన్ను కాళీగా గానీ, మరే ఇతర వర్ణముతో గానీ భావించలేను. ఓ సుభ్రూ! నీ స్వభావమే నా చిత్తాన్ని ఆకర్షించి, అది నాకు వ్యాకుల చింతకు కారణమైంది।

Verse 11

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः । न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

స్వస్థిర సంకల్పంతో అంగయోగములో ఏకమైతే పరమ భావము ఎలా మరచిపోవచ్చు? ఆ స్థితిలో చిత్త మలినతకు కారణములు అసలు ఉద్భవించవు।

Verse 12

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् । आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

సాధారణ జనులవలె పరస్పర విభేదమే అప్రీతి, విరోధానికి కారణమవుతుంది. కానీ మన ఇద్దరి మధ్య కూడా అటువంటి భేదం ఉంటే, ఈ సమస్త చరాచర జగత్తే ఉండదు।

Verse 13

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता । अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

నేను అగ్ని శిరస్సులో నివసిస్తున్నాను; నీవు సోమ శిరస్సులో స్థితమై ఉన్నావు. అగ్ని-సోమ స్వరూపమైన ఈ సమస్త విశ్వం మన ఇద్దరిచే సంయుక్తంగా అధిష్ఠితమై నిలిచియున్నది।

Verse 14

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः । आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

మేమిద్దరం జగద్ధితార్థం స్వేచ్ఛగా ధరించిన దేహాలతో సంచరిస్తాము. మా మధ్య వియోగం కలిగితే ఈ జగత్తు ఆధారరహితమైపోతుంది.

Verse 15

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् । वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

ఇక్కడ శాస్త్రయుక్తితో నిర్ధారితమైన మరొక కారణము ఉన్నది; దాని వలన ఈ స్థావరజంగమమయిన సమస్త జగత్తు వాక్కు-అర్థములవలె పరస్పర సంబంధముతో నిలిచియున్నది।

Verse 16

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् । द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

నీవు సాక్షాత్ వాగమృతము; నేను పరమార్థామృతము. రెండూ అమృతమే అయినప్పుడు, ఈ రెండింటి వియోగము ఎలా సముచితమగును?

Verse 17

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव । विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

నీవు నాకు బోధను కలిగించు విద్య; నీ బోధద్వారా నేను జ్ఞేయమైన తత్త్వము. విద్యా-జ్ఞేయముల స్వరూపము ఒక్కటే అయితే, మన ఇద్దరిలో విభేదము ఎలా కలుగును?

Verse 18

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च । सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

నేను బంధనకర్మచేత ఈ జగత్తును సృష్టించను, కర్మచేతనే మళ్లీ ప్రతిసృష్టి చేయను. సమస్తమూ నా ఆజ్ఞ ద్వారానే లభ్యం; అందుచేత ప్రభువు ఆజ్ఞాధికారమే పరమైశ్వర్యము.

Verse 19

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् । आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

నా ఐశ్వర్యానికి సారమే ఆజ్ఞ; ఎందుకంటే స్వాతంత్ర్యమే ప్రభుత్వ లక్షణం. ఆజ్ఞాశక్తి నుండి నేను వేరుపడితే, నా ఐశ్వర్యం ఏ విధంగా ఉండగలదు?

Verse 20

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः । देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

మన (ప్రతీత) వియోగంలో కూడా నిజమైన విరామం గాని వేరుపాటు గాని ఎప్పుడూ లేదు. దేవతల కార్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను ఆ మాటలను లీలగా మాత్రమే పలికాను।

Verse 21

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि । ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు—అయితే నీవు ఎలా కోపించావు? అందుకే త్రిలోక రక్షణార్థం ఆ కోపాన్ని నాపై కూడా దింపావు।

Verse 22

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि । इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

హే మధురవక్తా, సాక్షాత్తు ఈశ్వరుడైన పరమేశ్వరుడిగా ప్రకాశించే నీలో భూతజనాలకు అనర్థం కలిగించే ఏ కారణమూ నిజంగా లేదు।

Verse 23

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा । स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्

ఆమె శృంగారభావసారానికి సహజ జన్మభూమిలా; తన భర్త చెప్పిన లలితమైనా సత్యమైన మాటను గ్రహించి, చిరునవ్వుతో ప్రతివచనం పలికింది।

Verse 24

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् । तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्

లజ్జవల్ల కౌశికీ వర్ణనకు మించి నేను ఏమీ పలకలేదు; అయితే నేడు అదే విషయాన్ని వివరిస్తాను—దేవి వర్ణనను విను।

Verse 25

देव्युवाच । किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया । तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति

దేవి చెప్పింది: ‘దేవుడు ఆమెను చూడలేదా—నేనే సృష్టించిన కౌశికీని? అటువంటి కన్య లోకంలో ఎప్పుడూ లేదు, ఇకపై కూడా ఉండదు.’

Verse 26

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा । शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः

ఆమె వీర్యం, బలం, వింధ్య పర్వతాలలో ఆమె నివాసం, మరియు ఆమెకు నిశ్చితమైన విజయం—ఇవన్నీ శుంభ-నిశుంభులను సంహరించుటకూ, యుద్ధంలో వారిపై జయించుటకూ అయ్యాయి.

Verse 27

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा । लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति

ఆయన ప్రత్యక్షమైన ఫలాలను ప్రసాదిస్తూ సదా లోకహితాన్ని సేవిస్తాడు. సమస్త లోకాల శాశ్వత రక్షణను బ్రహ్మ నిరంతరం ప్రకటించును.

Verse 28

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा । व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा

దేవి ఇలా సంభాషిస్తున్న వేళ, ఆమె ఆజ్ఞతోనే సఖి ఒక పులిని (పుల్లిని) తీసుకొచ్చి ఆమె ముందర నిలిపింది.

Verse 29

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् । व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः

అతనిని చూసి దేవి మళ్లీ పలికింది—దేవతలు తీసుకొచ్చి సమీపానికి వచ్చిన ఈ పులిని చూడు; నా ఉపాసకుల్లో ఇతనితో సమానుడు లేడు.

Verse 30

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् । अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्

అతని చేత దుష్టసంఘాల నుండి నా తపోవనం రక్షించబడింది. తన స్వీయ జాగ్రత్త రక్షణ వల్ల అతడు నాపై అత్యంత భక్తుడై, నిర్భయంగా నిశ్చింతగా ఉంటాడు.

Verse 31

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः । यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे

నీ స్వదేశాన్ని కూడా విడిచి నా ప్రసాదం కోసం వచ్చావు. నాపై నిజమైన ప్రీతి ఉంటే, నా పట్ల పరమ ప్రేమ—పూర్ణ భక్తి—చూపించు.

Verse 32

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् । रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर

ఆజ్ఞ ప్రకారం నంది స్వయంగా నిత్యం అంతఃపుర ద్వారంలో ఉండాలి; అతని చిహ్నాలు ధరించిన రక్షకులతో కలిసి అక్కడే నిలవాలి—ఇలా ఈ ఈశ్వర గృహం సమ్యకంగా రక్షింపబడి క్రమబద్ధంగా ఉంటుంది.

Verse 33

वायुरुवाच । मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः । प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्

వాయువు పలికెను—దేవి యొక్క మధురమైన, ప్రేమభక్తితో నిండిన శుభవచనాలు విని ప్రభువు “నేను ప్రసన్నుడను” అని చెప్పి, ఆ క్షణమే అదృశ్యుడయ్యెను।

Verse 34

बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् । छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्

రక్షక వేషధారిగా గణేశుడు స్వర్ణమయ వెత్రలతను, రత్నచిత్రిత కంచుకాన్ని, సర్పసమానంగా మెరుస్తున్న ఛురికాను ధరించెను।

Verse 35

यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः । सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया

మహాదేవుడు ‘సోమ’ అని, ఆయన వల్ల నంది ఆనందింపబడినందున, అతడు ‘సోమనంది’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందాడు; అందుకే ఈ పేరే అతని స్థిరమైన అభిధానం।

Verse 36

इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः । भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः

ఈ విధంగా దేవికి ప్రియమైనదాన్ని నెరవేర్చిన అర్ధచంద్రభూషణుడైన దేవుడు, ఆమెను దివ్యమైన రత్నఖచిత ఆభరణాలతో అలంకరించాడు।

Verse 37

ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः । पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः

అప్పుడు శశాంకభూషణుడైన హరుడు—గిరీశుడు—గిరీంద్రుని కుమార్తె, సర్వమనోహరమైన గౌరీని గౌరవంతో సత్కరించి, ఆమెను పర్యంకంపై కూర్చోబెట్టి శ్రేష్ఠమైన అంగాభరణాలతో అలంకరించాడు।