अर्धनारीश्वरप्रादुर्भावः (Manifestation of Ardhanārīśvara and the Impulse for Procreative Creation)

Verse 1

वायुरुवाच । यदा पुनः प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त वेधसः । तदा मैथुनजां सृष्टिं ब्रह्मा कर्तुममन्यत

వాయువు పలికెను—విధాత బ్రహ్మ సృష్టించిన ప్రజలు మళ్లీ విస్తరించకపోయినప్పుడు, బ్రహ్ముడు మైథునజన్య సృష్టిని చేయాలని సంకల్పించాడు.

Verse 2

न निर्गतं पुरा यस्मान्नारीणां कुलमीश्वरात् । तेन मैथुनजां सृष्टिं न शशाक पितामहः

ఎందుకంటే పూర్వం ఈశ్వరుని నుండి స్త్రీల వంశం ఇంకా ప్రదర్శింపబడలేదు; అందువల్ల పితామహుడు బ్రహ్ముడు మైథునజన్య సృష్టిని చేయలేకపోయాడు.

Verse 3

ततस्स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम् । प्रजानमेव वृद्ध्यर्थं प्रष्टव्यः परमेश्वर

అప్పుడు అతడు అర్థనిశ్చయానికి నడిపించే వివేకబుద్ధిని ఏర్పరచుకున్నాడు; ప్రజల క్షేమవృద్ధి కొరకు పరమేశ్వరుని సమీపించి ప్రశ్నించవలెను.

Verse 4

प्रसादेन विना तस्य न वर्धेरन्निमाः प्रजाः । एवं संचिन्त्य विश्वात्मा तपः कर्तुं प्रचक्रमे

ఆయన ప్రసాదం లేకుండా ఈ సృష్ట ప్రాణులు నిజంగా వికసించరు. ఇలా ఆలోచించిన విశ్వాత్ముడు ఆ దివ్య అనుగ్రహం పొందుటకు తపస్సు ప్రారంభించాడు.

Verse 5

तदाद्या परमा शक्तिरनंता लोकभाविनी । आद्या सूक्ष्मतरा शुद्धा भावगम्या मनोहरा

ఆమె ఆద్యా—పరమ శక్తి; అనంత, లోకాలను ఉద్భవింపజేసేది. ఆమె ఆదిమ, అతి సూక్ష్మ, శుద్ధ, భావానుభవంతో గ్రహ్య, మనోహర రూపిణి.

Verse 6

निर्गुणा निष्प्रपञ्चा च निष्कला निरुपप्लवा । निरंतरतरा नित्या नित्यमीश्वरपार्श्वगा

ఆమె గుణాతీత, ప్రపంచాతీత, నిష్కల, నిరుపద్రవ. ఆమె మరింత నిరంతర, నిత్య, మరియు సదా ఈశ్వరుని పార్శ్వంలో నివసించేది.

Verse 7

तया परमया शक्त्या भगवंतं त्रियम्बकम् । संचिन्त्य हृदये ब्रह्मा तताप परमं तपः

ఆ పరమ శక్తి ఆధారంతో బ్రహ్మ హృదయంలో భగవంతుడు త్ర్యంబకుడు (శివుడు)ను ధ్యానించి, అనంతరం పరమ తపస్సు ఆచరించాడు.

Verse 8

तीव्रेण तपसा तस्य युक्तस्य परमेष्ठिनः । अचिरेणैव कालेन पिता संप्रतुतोष ह

ఆ పరమేష్ఠి యొక్క తీవ్రమైన తపస్సు, యోగనిష్ఠ వలన కొద్ది కాలంలోనే అతని తండ్రి ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 9

ततः केनचिदंशेन मूर्तिमाविश्य कामपि । अर्धनारीश्वरो भूत्वा ययौ देवस्स्वयं हरः

అనంతరం భగవాన్ హరుడు స్వయంగా తన శక్తి యొక్క ఒక అంసంతో ఒక రూపంలో ప్రవేశించి అర్ధనారీశ్వరుడై దేవరూపంగా ముందుకు సాగాడు।

Verse 10

तं दृष्ट्वा परमं देवं तमसः परमव्ययम् । अद्वितीयमनिर्देश्यमदृश्यमकृतात्मभिः

ఆ పరమ దేవుని—అజ్ఞాన తమస్సుకు అతీతుడైన, అవ్యయుడైనవాడిని—చూసినప్పటికీ, అంతఃశుద్ధి లేనివారు ఆయనను అద్వితీయుడు, అనిర్దేశ్యుడు, అదృశ్యుడిగా గ్రహించారు।

Verse 11

सर्वलोकविधातारं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । सर्वलोकविधायिन्या शक्त्या परमया युतम्

సర్వలోక విధాత, సర్వలోకేశ్వరులకూ పరమేశ్వరుడు, మరియు సర్వలోకాలను నిర్వహించే పరాశక్తితో యుక్తుడైన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 12

अप्रतर्क्यमनाभासममेयमजरं ध्रुवम् । अचलं निर्गुणं शांतमनंतमहिमास्पदम्

ఆయన తర్కానికి అతీతుడు, పరిమిత ఆభాసరహితుడు, అమేయుడు, అజరుడు, ధ్రువుడు; అచలుడు, నిర్గుణుడు, పరమశాంతుడు—అనంత మహిమకు ఆశ్రయస్థానం।

Verse 13

सर्वगं सर्वदं सर्वसदसद्व्यक्तिवर्जितम् । सर्वोपमाननिर्मुक्तं शरण्यं शाश्वतं शिवम्

నేను శాశ్వతుడైన శివుని శరణు పొందుచున్నాను—ఆయన సర్వవ్యాపి, సర్వదాత, సత్-అసత్ అన్న అన్ని వ్యక్తీకరణలకు అతీతుడు, ఉపమానరహితుడు, సమస్తులకు పరమాశ్రయుడు।

Verse 14

प्रणम्य दंडवद्ब्रह्मा समुत्थाय कृतांजलिः । श्रद्धाविनयसंपन्नैः श्राव्यैः संस्करसंयुतैः

దండవత్ ప్రణమించి బ్రహ్మ లేచి, కృతాంజలిగా నిలిచి పలికెను—శ్రద్ధా వినయసంపన్నమైన, సంస్కారసంయమముతో శుద్ధమైన, శ్రవణయోగ్యమైన వాక్యములతో।

Verse 15

यथार्थयुक्तसर्वार्थैर्वेदार्थपरिबृंहितैः । तुष्टाव देवं देवीं च सूक्तैः सूक्ष्मार्थगोचरैः

యథార్థమూ యోగ్యమూ అయిన అర్థాలతో, వేదార్థతాత్పర్యంతో పరిపుష్టమై, సూక్ష్మ ఆధ్యాత్మిక భావగోచరమైన సూక్తులతో అతడు దేవాధిదేవ మహాదేవుని మరియు ఆయన అవిభాజ్య శక్తి అయిన దేవిని—ఇద్దరినీ స్తుతించాడు।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव जयेश्वर महेश्वर । जय सर्वगुण श्रेष्ठ जय सर्वसुराधिप

బ్రహ్ముడు పలికెను—జయము, ఓ దేవా! ఓ మహాదేవా, జయము. ఓ ఈశ్వరా, ఓ మహేశ్వరా, జయము. సమస్త గుణములలో శ్రేష్ఠుడా, జయము; సమస్త దేవతల అధిపతీ, జయము.

Verse 17

जय प्रकृति कल्याणि जय प्रकृतिनायिके । जय प्रकृतिदूरे त्वं जय प्रकृतिसुन्दरि

జయము, ఓ కల్యాణీ ప్రకృతి! జయము, ఓ ప్రకృతినాయికా! జయము, నీవు ప్రకృతికి అతీతంగా నిలిచినదానివి; జయము, ఓ ప్రకృతిసుందరీ!

Verse 18

जयामोघमहामाय जयामोघ मनोरथ । जयामोघमहालील जयामोघमहाबल

అమోఘ శక్తిగల మహామాయకు జయము; సమస్త మనోరథాలను నెరవేర్చు అమోఘ ప్రభువుకు జయము. విస్తార మహాలీల గల అమోఘునికి జయము; పరమ మహాబల గల అమోఘునికి జయము.

Verse 19

जय विश्वजगन्मातर्जय विश्वजगन्मये । जय विश्वजगद्धात्रि जय विश्वजगत्सखि

జయము నీకే, ఓ విశ్వజగన్మాతా; జయము నీకే, ఓ సమస్త జగత్తులో వ్యాపించిన స్వరూపిణీ. జయము నీకే, ఓ జగద్ధాత్రీ; జయము నీకే, ఓ విశ్వసఖీ॥

Verse 20

जय शाश्वतिकैश्वर्ये जय शाश्वतिकालय । जय शाश्वतिकाकार जय शाश्वतिकानुग

జయము నీకే, ఓ శాశ్వత ఐశ్వర్యస్వరూపిణీ; జయము నీకే, ఓ నిత్య ఆలయము. జయము నీకే, ఓ కాలాతీత ఆకారము; జయము నీకే, ఓ భక్తానుగామి అంతర్యామి॥

Verse 21

जयात्मत्रयनिर्मात्रि जयात्मत्रयपालिनि । जयात्मत्रयसंहर्त्रि जयात्मत्रयनायिके

జయము నీకే, ఓ ఆత్మత్రయ నిర్మాత్రీ; జయము నీకే, ఓ ఆత్మత్రయ పాలినీ. జయము నీకే, ఓ ఆత్మత్రయ సంహర్త్రీ; జయము నీకే, ఓ ఆత్మత్రయ నాయకీ॥

Verse 22

जयावलोकनायत्तजगत्कारणबृंहण । जयोपेक्षाकटाक्षोत्थहुतभुग्भुक्तभौतिक

జయము నీకే, ఓ ప్రభో! నీ విజయదృష్టితో జగత్తు స్థితి పొందుతుంది, కారణతత్త్వం విస్తరిస్తుంది. నీ జయమయ ఉపేక్షా-కటాక్షం నుండి హుతభుక్ అగ్ని ఉద్భవించి, భౌతిక భోగ్య జగత్తును ‘భుక్త’గా—వశీకృతమై క్షీణమై—చేస్తుంది॥

Verse 23

जय देवाद्यविज्ञेये स्वात्मसूक्ष्मदृशोज्ज्वले । जय स्थूलात्मशक्त्येशेजय व्याप्तचराचरे

జయము నీకే—దేవాదిదేవులకు కూడా అగోచరుడవు, అయినా స్వాత్మ యొక్క సూక్ష్మ దృష్టికి ప్రకాశించువాడవు. స్థూల దేహ-జీవన శక్తుల అధిపతికి జయము. చరాచర సమస్తంలో వ్యాపించిన నీకు జయము.

Verse 24

जय नामैकविन्यस्तविश्वतत्त्वसमुच्चय । जयासुरशिरोनिष्ठश्रेष्ठानुगकदंबक

జయము నీకే—నీ ఏకనామములో సమస్త విశ్వతత్త్వసముచ్చయము స్థాపితమై ఉంది. జయము నీకే—అసురశిరస్సులపై నిలిచి, శ్రేష్ఠ భక్తగణములతో పరివృతుడవు.

Verse 25

जयोपाश्रितसंरक्षासंविधानपटीयसि । जयोन्मूलितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमे

జయమయీ శక్తీ! శరణాగతుల రక్షణావిధానాన్ని ఏర్పరచుటలో నీవు పరమ నిపుణురాలు. జయము సంసారవిషవృక్షాన్ని ఉన్మూలించినప్పుడు పుట్టే అంకురోద్గమస్వరూపమూ నీవే.

Verse 26

जय प्रादेशिकैश्वर्यवीर्यशौर्यविजृंभण । जय विश्वबहिर्भूत निरस्तपरवैभव

జయము నీకే—నీ ప్రాదేశిక అవతారాలు ఐశ్వర్యం, వీర్యం, శౌర్యంగా విస్తరించుచున్నవి. జయము నీకే—విశ్వాతీతుడవై, ప్రత్యర్థుల వైభవాన్ని నిర్మూలించువాడవు.

Verse 27

जय प्रणीतपञ्चार्थप्रयोगपरमामृत । जय पञ्चार्थविज्ञानसुधास्तोत्रस्वरूपिणि

జయము నీకే—సమ్యక్‌గా బోధింపబడిన పంచార్థప్రయోగమునకు పరమ అమృతమువైనవాడా/వైనదా. జయము నీకే—పంచార్థవిజ్ఞానసుధారూప స్తోత్రమే నీ స్వరూపము.

Verse 28

जयति घोरसंसारमहारोगभिषग्वर । जयानादिमलाज्ञानतमःपटलचंद्रिके

ఘోర సంసారమనే మహారోగమునకు పరమ వైద్యుడైనవానికి జయము. అనాది మలమూ అజ్ఞానమూ జనింపజేసిన తమఃపటలమును తొలగించు చంద్రికకు జయము।

Verse 29

जय त्रिपुरकालाग्ने जय त्रिपुरभैरवि । जय त्रिगुणनिर्मुक्ते जय त्रिगुणमर्दिनि

జయము త్రిపురకాలాగ్నీ! జయము త్రిపురభైరవీ! జయము త్రిగుణనిర్ముక్తే దేవీ! జయము త్రిగుణమర్దినీ!

Verse 30

जय प्रथमसर्वज्ञ जय सर्वप्रबोधिक । जय प्रचुरदिव्यांग जय प्रार्थितदायिनि

జయము ఆద్య సర్వజ్ఞా! జయము సర్వప్రబోధినీ! జయము ప్రచుర దివ్యాంగస్వరూపిణీ! జయము ప్రార్థితదాయినీ!

Verse 31

क्व देव ते परं धाम क्व च तुच्छं च नो वचः । तथापि भगवन् भक्त्या प्रलपंतं क्षमस्व माम्

హే దేవా! ఎక్కడ నీ పరమధామము, ఎక్కడ మా తుచ్ఛ వచనము? అయినా హే భగవన్, భక్తితో ప్రలపించు నన్ను క్షమించుము.

Verse 32

विज्ञाप्यैवंविधैः सूक्तैर्विश्वकर्मा चतुर्मुखः । नमश्चकार रुद्राय रद्राण्यै च मुहुर्मुहुः

ఇలా స్తుతివాక్యాలతో వినతిపెట్టిన చతుర్ముఖ విశ్వకర్మ (బ్రహ్మ) రుద్రుడు (శివుడు) మరియు రుద్రాణి (పార్వతి)కి ముహుర్ముహుర్ నమస్కరించాడు.

Verse 33

इदं स्तोत्रवरं पुण्यं ब्रह्मणा समुदीरितम् । अर्धनारीश्वरं नाम शिवयोर्हर्षवर्धनम्

ఈ పరమ శ్రేష్ఠమైన పుణ్య స్తోత్రాన్ని బ్రహ్మ ప్రకటించాడు. దీనికి ‘అర్ధనారీశ్వర’ అనే పేరు; ఇది శివ-శక్తి ఇద్దరి హర్షాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది.

Verse 34

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या यस्य कस्यापि शिक्षया । स तत्फलमवाप्नोति शिवयोः प्रीतिकारणात्

ఎవడైనా ఎవరి ఉపదేశముతోనైనా నేర్చుకొని భక్తితో దీనిని కీర్తించునట్లయితే, శివ-శక్తుల ప్రీతికి కారణమగుటవలన అతడు అదే ఫలమును పొందును।

Verse 35

सकलभुवनभूतभावनाभ्यां जननविनाशविहीनविग्रहाभ्याम् । नरवरयुवतीवपुर्धराभ्यां सततमहं प्रणतोस्मि शंकराभ्याम्

సకల లోకములకును సకల భూతములకును పోషకులై, జనన-వినాశములేనివైన దివ్య విగ్రహములు కలిగి, కృపచేత ఉత్తమ పురుషుని మరియు శుభ యువతియైన రూపములను ధరించు ఆ రెండు శంకరులకు (శివ-శక్తులకు) నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను।