रुद्राविर्भावकारणम् — Causes and Pattern of Rudra’s Manifestation (Pratikalpa)

Verse 1

वायुरुवाच । प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम् । यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते

వాయువు పలికెను—ప్రతి కల్పంలో రుద్రుని అవిర్భావ కారణాన్ని నేను వివరిస్తాను; దాని వల్ల సంతతి విఛిన్నమైనా బ్రహ్మ సృష్టి ప్రవాహం కొనసాగుతుంది।

Verse 2

कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः । अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः

ప్రతి కల్పంలో బ్రహ్మాండజన్యుడైన బ్రహ్మ ప్రజలను సృష్టిస్తాడు; కానీ భూతాల వృద్ధికి కారణం కనబడక అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మోహితుడయ్యాడు।

Verse 3

तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये । तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः

అతని దుఃఖశాంతికీ, ప్రజల వృద్ధికీ, కాలాత్మకుడైన రుద్రుడు—రుద్రగణాధిపతి—ప్రతి కల్పంలో అవతరిస్తాడు।

Verse 4

निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः । पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः

ఇలా పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞచే మహేశుడు నీలలోహిత రూపాన్ని ధరించి, కుమారుడివలె అయి, బ్రహ్ముని అనుజుడై బ్రహ్మునికి అనుగ్రహంతో సహాయము చేసెను।

Verse 5

स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः । अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः

ఆయనే భగవానైన ఈశుడు—దివ్య తేజస్సు యొక్క మహారాశి, ఏ క్లేశమూ లేని వాడు. అనాది-అనంత ధాత, సర్వవ్యాపి విభువు; సమస్త భూతాలను సంకోచింపజేసి తనలో లీనముచేయగలవాడు।

Verse 6

परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः । तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः

అతడు పరమైశ్వర్యంతో యుక్తుడై, పరమేశ్వర భావంతో నిండినవాడు. అతడు శాశ్వతంగా ఆయన శక్తిచే అధిష్ఠితుడై, ప్రభువు స్వచ్ఛిహ్నాలతో కూడ చిహ్నితుడై ఉన్నాడు।

Verse 7

तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः । तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः

అతడు అదే నామమును ధరించినవాడు, అదే రూపమును కలవాడు, ఆ ప్రభువు కార్యాలను నిర్వర్తించగల సమర్థుడు. అతని వ్యవహారము కూడా ఆయనతో సమానమై, ఆయన ఆజ్ఞను నిష్ఠగా పరిపాలించువాడు।

Verse 8

सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः । भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः

అతడు వెయ్యి సూర్యుల వలె ప్రకాశించి, చంద్రతత్త్వమయ ఆభరణాలతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు. సర్పహారాన్ని ధరించి, కేయూరాలు మరియు వలయాలు ధరించి, ముంజగడ్డి మేఖలతో కటిబద్ధుడై ఉన్నాడు।

Verse 9

जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः । गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः

ఆయన జలంధర, విరించి (బ్రహ్మ) మరియు ఇంద్రుని కపాలఖండాలతో అలంకృతుడై ప్రకాశిస్తాడు. గంగ యొక్క ఎత్తెత్తుగా ఉప్పొంగే తరంగాలు ఆయన శిరస్సు, జటలను శోభింపజేసి, ఆయన ముఖాన్ని పింగళ-సువర్ణవర్ణంగా చేస్తాయి.

Verse 10

भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः । सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः

ఆయన మనోహరమైన, పర్వతసమమైన కంఠం విరిగిన దంతాగ్రాల ఒత్తిడితో అంచుల వద్ద ముద్రితమై ఉంది. అలాగే ఎడమ చెవి పక్కన ఆయన కుండలం వలయంగా ముడుచుకొని వృత్తాకారంగా నిలిచింది.

Verse 11

महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः । महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः

ఆయన మహావృషభం (నంది) పై అధిరోహించి ముందుకు సాగుతాడు; ఆయన గర్జన మహామేఘగర్జనలా ప్రతిధ్వనిస్తుంది. ఆయన మహాగ్నిసమంగా ప్రకాశిస్తాడు; ఆయన బలపరాక్రమం అపారము.

Verse 12

एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः । विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च

ఈ విధంగా ఘోరమైన మహారూపుడైన మహేశ్వరుడు (మొదట) బ్రహ్మపుత్రికను ప్రదర్శించాడు. అనంతరం బ్రహ్మకు సత్యాత్మక ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, సృష్టికార్యంలో అతనితో సహకరిస్తాడు.

Verse 13

तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः । प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते

అందువల్ల రుద్రుని ప్రసాదంతో ప్రతి కల్పంలో ప్రజాపతి జీవసృష్టిని ప్రారంభిస్తాడు; ఆ సృష్టి ప్రవాహరూపంగా, విరామం లేని ధారలా, నిత్యం కొనసాగుతుంది.

Verse 14

कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः । स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः

ఒకసారి సృష్టి చేయమని బ్రహ్ముడు ప్రార్థించగా, సర్వవ్యాపకుడైన నీలలోహితుడు తన మనస్సు సంకల్పమాత్రంతోనే తన స్వరూపసదృశమైన సమస్త ప్రాణులను సృష్టించాడు।

Verse 15

कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान् । जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान्

వారు జటాధారులు, నిర్భయులు, నీలకంఠులు, త్రినేత్రులు—జరామరణముక్తులు—దీప్త త్రిశూలములు మరియు ఇతర ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించినవారిని దర్శించారు।

Verse 16

तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् । तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः

వారిచేత చతుర్దశలోకమయమైన సమస్త జగత్తు పూర్తిగా ఆవరించబడి వ్యాపించింది. ఆ వివిధరూప రుద్రులను చూసి పితామహుడు బ్రహ్ముడు రుద్రుడు (శివుడు)ను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 17

नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः । अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः

హే దేవదేవేశ్వరా, నీకు నమస్కారం. ఇలాంటి ప్రజలను సృష్టించవద్దు. నీకు మంగళం కలుగుగాక—మరణసహితమైన, అంటే నశ్వరమైన ఇతర ప్రజలను సృష్టించు।

Verse 18

इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः । नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः

ఇలా చెప్పబడగానే పరమేశ్వరుడు శివుడు చిరునవ్వుతో బ్రహ్మునితో పలికాడు—“అటువంటి సృష్టి నాకు లేదు. నీవే అశుభ స్వభావముగల ప్రజలను సృష్టించు।”

Verse 19

ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः । चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः

మనసా నేను సృష్టించిన ఈ మహాత్ములు, మహాబలులు అందరూ నాతో కలిసి సంచరిస్తారు; ఎందుకంటే వీరందరూ యజ్ఞకర్మకు యోగ్యులు, యజ్ఞధర్మాన్ని నిలుపువారు.

Verse 20

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः । सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत

విశ్వకర్మునికి ఇలా చెప్పి, విశ్వభూతేశ్వరుడైన హరుడు రుద్రులతో కలిసి స్థిరంగా నిలిచాడు; ప్రజాసృష్టి నుండి మనస్సును విరమింపజేశాడు.

Verse 21

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः । ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

అప్పటినుంచి ఆ దేవుడు శుభప్రజలను ఇక ప్రసవింపలేదు; స్థాణువులా అచలంగా, ఊర్ధ్వరేతస్సుగా (యోగసంయమంతో) భూతసంప్లవ ప్రళయకాలం వరకు నిలిచాడు.