Shloka 22

Śumbha–Niśumbha’s Mobilization After Devī’s Victories

Battle Muster and Omens

Devanagari script

तुरंगसादी तुरगाधिरोहिणं गजस्थितानभ्यपतन्गजारुहः । रथी रथेशं खलु पत्तिरङ्घ्रिगान्समप्रतिद्वन्द्विकलिर्महानभूत्

Transliteration

turaṃgasādī turagādhirohiṇaṃ gajasthitānabhyapatangajāruhaḥ | rathī ratheśaṃ khalu pattiraṅghrigānsamapratidvandvikalirmahānabhūt

Translation

గుర్రపు రౌతు గుర్రపు రౌతుపై పడ్డాడు, ఏనుగుపై ఉన్న యోధుడు ఏనుగుపై ఉన్నవానిని ఎదుర్కొన్నాడు. రథి రథితో మరియు కాలినడక సైనికుడు కాలినడక సైనికుడితో పోరాడాడు. ఈ విధంగా సమాన ప్రత్యర్థుల మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగింది.

Word by Word

• तुरङ्गसादी: horse-rider
• तुरङ्गसादी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुरङ्ग-सादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तुरङ्गस्य सादी = horse-rider)

• तुरगाधिरोहिणम्: the horse-mounted one
• तुरगाधिरोहिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुरग-अधिरोहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तुरगस्य अधिरोही = one mounted on a horse)

• गजस्थितान्: those on elephants
• गजस्थितान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गज-स्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त), समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (गजे स्थिताः = those stationed on elephants)

• अभ्यपतत्: attacked / rushed upon
• अभ्यपतत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-√पत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• गजारुहः: elephant-rider
• गजारुहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज-आरुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (गजस्य आरुहः = elephant-rider)

• रथी: charioteer / one in a chariot
• रथी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रथिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• रथेशम्: the lord of the chariot
• रथेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रथस्य ईशः = lord of the chariot / chariot-chief)

• खलु: indeed
• खलु: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• पत्तिः: foot-soldier
• पत्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अङ्घ्रिगान्: foot-goers (infantry)
• अङ्घ्रिगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्घ्रि-ग (कृदन्त; √गम् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कृदन्त (ण्वुल्/क्विप्-प्रायः ‘ग’), समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्घ्रिभिः गच्छन्ति = those who go on foot)

• समप्रतिद्वन्द्विकलिः: mutual rivalry among equals
• समप्रतिद्वन्द्विकलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम-प्रति-द्वन्द्वि-कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः उपपद/तत्पुरुष-प्रायः (प्रतिद्वन्द्विनां कलिः = mutual rivalry among opponents; ‘सम’ = equal/mutual)

• महान्: great
• महान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier of कलिः)

• अभूत्: arose / happened
• अभूत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It depicts worldly life as a field of dualities—counterpart against counterpart—illustrating how rivalry (kali/strife) arises when consciousness is bound by pasha (bondage). Shaiva Siddhanta points beyond such oppositions toward refuge in Pati (Shiva), the transcendent Lord.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse is a saguna narrative of battle formations, its implication is that all outer conflicts are transient. Linga-worship centers the devotee in Shiva as the stable reality, helping one transcend identification with victory/defeat and return to dharmic equilibrium.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Panchakshara—“Om Namaḥ Śivāya”—to calm the inner ‘battle’ of opposing impulses, along with mindful detachment (vairagya) while performing one’s duty.