Shloka 6

Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā

Genealogy and Dharma-Choice

Devanagari script

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

Transliteration

iḍovāca | dharmayuktamidaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim | mitrāvaruṇayoraṃśairjātāsmi vadatāṃ vara

Translation

ఇడా పలికింది—“ఈ మాట ధర్మసమ్మతమైనది. ఓ పుత్రకామ ప్రజాపతీ, తెలుసుకో—నేను మిత్ర-వరుణుల అంసశక్తుల నుండి జన్మించాను. ఓ వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, పలుకు.”

Word by Word

• इडः: Iḍā
• इडः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धर्मयुक्तम्: endowed with righteousness
• धर्मयुक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (धर्मेण युक्तम्)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun

• वाक्यम्: statement, speech
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पुत्रकामम्: desiring a son
• पुत्रकामम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (पुत्रस्य कामः यस्य)

• प्रजापतिम्: Prajāpati
• प्रजापतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (प्रजाः पालयति)

• मित्रावरुणयोः: of Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणयोः: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन; द्वन्द्वः (मित्रश्च वरुणश्च)

• अंशैः: by portions, by shares
• अंशैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• जाता: born
• जाता: Karta (कर्ता) / predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with इडा

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वदताम्: (you two) speak
• वदताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद

• वर: O excellent one
• वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Iḍā

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Prajapati
• Mitra
• Varuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights that speech aligned with dharma is spiritually authoritative; in Shaiva thought, right intention and truthful, dharma-grounded words purify the pashu (bound soul) and prepare the mind for Shiva-oriented understanding.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

While the verse is narrative, it reinforces a key Shaiva principle: dharma and purity of intention support effective Saguna Shiva worship (such as Linga-pūjā), because outer ritual bears fruit when inner resolve is righteous and disciplined.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is vāṅ-niyama (discipline of speech): recite Shiva’s Panchākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) with truthful, dharma-aligned intent; such purity strengthens japa and meditation even when no specific ritual item is mentioned.