Shloka 43

नभगोपाख्यानम्

Nabhaga-Upākhyāna: The Account of Nabhaga and Shiva-Jñāna

Devanagari script

नभग उवाच । इदं तवेश सर्वं हि वस्तु त्रिभुवने हि यत् । इत्याह मे पिता नूनं किमुताध्वरशेषितम्

Transliteration

nabhaga uvāca | idaṃ taveśa sarvaṃ hi vastu tribhuvane hi yat | ityāha me pitā nūnaṃ kimutādhvaraśeṣitam

Translation

నభగుడు అన్నాడు—ఓ ఈశ్వరా, త్రిభువనంలో ఉన్న సమస్తమూ నీదే. నా తండ్రి నిశ్చయంగా ఇదే నాకు చెప్పాడు; మరి యజ్ఞశేషం గురించి ఏమి చెప్పాలి?

Word by Word

• नभगः: Nabhaga
• नभगः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नभग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (Karta/Subject of nominal sentence)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• ईश: O Lord
• ईश: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• सर्वम्: all/entire
• सर्वम्: कर्ता (Karta/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: अव्यय-सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — emphasis/indeed

• वस्तु: thing/entity
• वस्तु: कर्ता (Karta/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: वस्तु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• त्रि: three
• त्रि: सम्बन्ध (within compound)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (compound member); संख्यावाचक

• भुवने: in the three worlds
• भुवने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; द्विगुसमासः (त्रि + भुवन)

• हि: indeed
• हि: अव्यय-सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — emphasis

• यत्: whatever/that which
• यत्: सम्बन्ध (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• इति: thus
• इति: अव्यय-सम्बन्ध (quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• आह: said
• आह: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √अह्/√ब्रू (धातु; आह = लिट्-रूप)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम — enclitic

• पिता: father
• पिता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• नूनम्: surely
• नूनम्: अव्यय-सम्बन्ध (modal)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — certainty

• किम्: what
• किम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)

• उत: indeed/or
• उत: अव्यय-सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — 'or/indeed' (often in rhetorical questions)

• अध्वर: sacrifice
• अध्वर: सम्बन्ध (within compound)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे; समासाङ्ग (compound member)

• शेषितम्: what remains from the sacrifice
• शेषितम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: शेषित (प्रातिपदिक) < √शिष् (धातु) + णिच् + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; तत्पुरुषसमासः (अध्वर-शेषितम् = remaining from the sacrifice)

Speaker

Nabhaga

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: idaṃ taveśa sarvaṃ hi vastu tribhuvane hi yat

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It affirms Śiva as Pati—the absolute Lord to whom all in the three worlds belongs—so the devotee’s highest stance is surrender (śaraṇāgati), not possessiveness over ritual gains.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By declaring everything as Śiva’s, it supports Saguna worship where the devotee offers all results—ritual, merit, and possessions—at Śiva’s feet (often symbolized through Linga-pūjā and complete offering of fruits).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice inner offering: mentally dedicate the fruits of yajña, japa, and daily actions to Śiva—especially through Panchākṣarī japa (“Om Namaḥ Śivāya”) with a spirit of renunciation of ‘my share’.