विदलोत्पलदैत्ययोरुत्पत्तिः देवपराजयः ब्रह्मोपदेशः नारदप्रेषणम् (Vidalotpala Daityas, Defeat of the Devas, Brahmā’s Counsel, and Nārada’s Mission)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास सुसंप्रीत्या चरितं परमेशितुः । यथावधीत्स्वप्रियया दैत्यमुद्दिश्य संज्ञया

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ వ్యాసా, పరమేశ్వరుని చరిత్రను మహా ప్రీతితో వినుము; తన ప్రియసఖికి సంకేతమిచ్చి, దైత్యుని సూచించి, ఆయన అతనిని ఎలా వధించెనో.

Verse 2

आस्तां पुरा महादैत्यो विदलोत्पलसंज्ञकौ । अपुंवध्यौ महावीरौ सुदृप्तौ वरतो विधेः

పూర్వకాలంలో విదల, ఉత్పల అనే ఇద్దరు మహాదైత్యులు ఉండిరి—మహావీరులు, అతి దర్పితులు. విధాత (బ్రహ్మ) వరం వల్ల వారు పురుషులచేత అవధ్యులని ప్రకటింపబడ్డారు.

Verse 3

तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्ब लात् । ताभ्यां सर्वे सुरा ब्रह्मन् दैत्याभ्यां निर्जिता रणे

తమ స్వబాహుబల ప్రభావంతో ఆ ఇద్దరు దైత్యులు త్రిలోకాన్ని తృణమువలె తుచ్ఛం చేశారు. ఓ బ్రహ్మన్, యుద్ధంలో వారిద్దరి చేతనే సమస్త దేవతలు పరాజితులయ్యారు.

Verse 4

ताभ्यां पराजिता देवा विधेस्ते शरणं गताः । नत्वा तं विधिवत्सर्वे कथयामासुरादरात

వారిద్దరి చేత పరాజితులైన దేవతలు విధాత బ్రహ్మను శరణు కోరారు. విధివిధానంగా ఆయనకు నమస్కరించి, అందరూ భక్తి-గౌరవాలతో విషయాన్ని వివరించారు.

Verse 5

इति ब्रह्मा ह्यवोचत्तान् देव्या वध्यौ च तौ ध्रुवम् । धैर्य्यं कुरुत संस्मृत्य सशिवं शिवमादरात्

అప్పుడు బ్రహ్మా వారితో ఇలా అన్నాడు—ఆ ఇద్దరూ నిశ్చయంగా దేవి చేత వధింపబడవలసినవారు. కాబట్టి ధైర్యం ధరించండి; భక్తితో శక్తిసహితుడైన శివుని స్మరించండి.

Verse 6

भक्तवत्सलनामासौ सशिवश्शंकरश्शिवः । शं करिष्यत्यदीर्घेण कालेन परमेश्वरः

శక్తిసహితుడైన ఆ శివుడు—మంగళకరుడైన శంకరుడు—‘భక్తవత్సలుడు’ అని ప్రసిద్ధుడైన పరమేశ్వరుడు. ఆయన త్వరలోనే క్షేమం, శాంతి కలుగజేస్తాడు.

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तांस्ततो ब्रह्मा तूष्णीमासीच्छिवं स्मरन् । तेपि देवा मुदं प्राप्य स्वंस्वं धाम ययुस्तदा

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి బ్రహ్మ శివుని స్మరించుచూ మౌనమయ్యెను. ఆ దేవతలును ఆనందము పొందీ అప్పుడే తమ తమ ధామములకు వెళ్లిరి.

Verse 8

अथ नारददेवर्षिश्शिवप्रेरणया तदा । गत्वा तदीयभवनं शिवासौंदर्यमाजगौ

అప్పుడు శివుని ప్రేరణచేత దేవర్షి నారదుడు ఆ సమయమున ఆమె నివాసమునకు వెళ్లి శివా (పార్వతి) దేవి యొక్క సౌందర్యమును, మంగళమయ వైభవమును దర్శించాడు।

Verse 9

श्रुत्वा तद्वचनं दैत्यावास्तां मायाविमोहितौ । देवीं परिजिहीर्षू तौ विषमेषु प्रपीडितौ

ఆ మాటలు విని ఆ ఇద్దరు దైత్యులు అక్కడే మాయచేత మోహితులై నిలిచారు. దేవిని అపహరించాలనే తపనతో వారు ఘోర సంకటాలచేత నలిగిపోయారు।

Verse 10

विचारयामासतुस्तौ कदा कुत्र शिवा च सा । भविष्यति विधेः प्राप्तोदयान्नाविति सर्वदा

వారు ఇద్దరూ మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించారు—“ఆ శివా దేవి ఎప్పుడు, ఎక్కడ ప్రత్యక్షమవుతుంది? లేక విధి ఫలోదయం ఇంకా రాకపోవడంతో ఆమె ఎప్పటికీ ప్రత్యక్షం కాదా?”

Verse 11

एकस्मिन्समये शंभुर्विजहार सुलीलया । कौतुकेनैव चिक्रीडे शिवा कन्दुकलीलया

ఒక సమయంలో శంభుడు అత్యంత మనోహరమైన లీలతో విహరించాడు. కేవలం ఆనందార్థమే శివా దేవి కూడా ఆయనతో కలిసి బంతి ఆట లీలలో క్రీడించింది।

Verse 12

सखीभिस्सह सुप्रीत्या कौतुकाच्छिवसन्निधौ

సఖులతో కలిసి, అపార ప్రీతితో ఆనందకౌతుకంతో, ఆమె పరమేశ్వరుడైన శివుని సన్నిధికి చేరింది।

Verse 13

उदंचंत्यंचदंगानां लाघवं परितन्वती । निश्वासामोदमुदितभ्रमराकुलितेक्षणा

ఆమె చురుకైన లాఘవంతో కదిలింది; ఆమె అవయవాలు వేగమైన లయలో పైకీ కిందకీ కదిలాయి; ఆమె శ్వాస సువాసనకు మత్తైన ఆనందభ్రమరాలు గుమిగూడగా ఆమె చూపు చంచలమైంది।

Verse 14

भ्रश्यद्धम्मिल्लसन्माल्यस्वपुरीकृतभूमिका । स्विद्यत्कपोलपत्रालीस्रवदंबुकणोज्ज्वला

ఆమె జడలు, పుష్పమాలలు జారిపడి ఆమె అలసటతో అస్తవ్యస్తంగా కనిపించింది; చెంపలపై చెమట బిందువులు జారుతూ ప్రకాశవంతమైన కాంతితో మెరిశాయి।

Verse 15

स्फुटच्चोलांशुकपथतिर्यदंगप्रभावृता । उल्लसत्कंदुकास्फालातिश्रोणितकराम्बुजा

ఆమె అవయవాలపై వస్త్రపు స్పష్టమైన వాలిన రేఖ కొంతమేర ఆవరణమైంది; కందుక ఆటలోని ఎగురుట-దూకుటతో ఆమె కమలసమాన నడుము-నితంబాలు, చేతులు ఉల్లాసంగా మెరిశాయి।

Verse 16

कंदुकानुगसद्दृष्टिनर्तितभ्रूलतांचला । मृडानी किल खेलंती ददृशे जगदम्बिका

ఆమె స్థిర దృష్టి కందుకాన్ని అనుసరించింది; ఆమె భ్రూలతలు ఆటలో నర్తించినట్లుగా కదిలాయి; అలా జగదంబిక మృడానీ—రుద్రుని శుభమయి సహధర్మిణి—క్రీడిస్తూ దర్శనమిచ్చింది।

Verse 17

अंतरिक्षचराभ्यां च दितिजाभ्यां कटा क्षिता । क्रोडीकृताभ्यामिव वै समुपस्थितमृत्युना

ఆకాశంలో సంచరించే ఆ ఇద్దరు దితిజుల దెబ్బకు భూమి నలిగిపోయింది; మరణమే ప్రత్యక్షమై లోకాన్ని తన ఒడిలో బిగించి పట్టుకున్నట్లుగా అనిపించింది।

Verse 18

विदलोत्पलसंज्ञाभ्यां दृप्ताभ्यां वरतो विधेः । तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्बलात्

విధాత (బ్రహ్మ) వరప్రసాదం పొందిన, విదల‑ఉత్పల అనే ఆ ఇద్దరు గర్విత వీరులు తమ భుజబలంతో త్రిలోకాన్ని తృణసమానంగా తలచారు।

Verse 19

देवीं तां संजिहीर्षंतौ विषमेषु प्रपीडितौ । दिव उत्तेरतुः क्षिप्रं मायां स्वीकृत्य शांबरीम्

ఆ దేవిని అపహరించాలనే ఉద్దేశంతో, విషమ పరిస్థితుల్లో నలిగిన ఆ ఇద్దరు త్వరగా ఆకాశంలోకి ఎగసి, శాంబరీ—శివసంబంధ మాయ—ను స్వీకరించారు।

Verse 20

धृत्वा पारिषदीं मायामायातावंबिकांतिकम् । तावत्यंतं सुदुर्वृत्तावतिचंचलमानसौ

మాయాబలంతో పరిషదునివలె మోసవేషం ధరించి ఆ ఇద్దరు అంబికాదేవి సమీపానికి వచ్చారు. అంతవరకు వారు అత్యంత దుష్టులు; వారి మనస్సులు అతి చంచలమై స్థిరతలేనివిగా ఉండెను.

Verse 21

अथ दुष्टनिहंत्रा वै सावज्ञेन हरेण तौ । विज्ञातौ च क्षणादास्तां चांचल्याल्लोचनोद्भवात्

అప్పుడు దుష్టనాశకులైన ఆ ఇద్దరిని హరి స్వల్ప అవజ్ఞతో చూచెను. ఆయన నేత్రచలనమునుంచి వారి చంచలత వెలుగులోకి రావడంతో క్షణములోనే వారు ఆయనకు తెలిసిపోయిరి.

Verse 22

कटाक्षिताथ देवेन दुर्गा दुर्गतिघातिनी । दैत्याविमामिति गणौ नेति सर्वस्वरूपिणा

అప్పుడు దుర్గతిఘాతిని దుర్గపై దేవుడు కటాక్షం చేశాడు. గణులు—“దైత్యులు దమనమయ్యారు!” అని అన్నారు; కాని సర్వస్వరూపి ప్రభువు—“కాదు” అని పలికాడు.

Verse 23

अथ सा नेत्रसंज्ञां स्वस्वामिनस्तां बुबोध ह । महाकौतुकिनस्तात शंकरस्य परेशितुः

అప్పుడు ఆమె తన స్వామి, పరమేశ్వరుడైన శంకరుని నేత్రసూచనను గ్రహించింది; ఓ ప్రియుడా, ఆయన మహా ఉత్సాహంతో నిండివున్నాడు।

Verse 24

ततो विज्ञाय संज्ञां तां सर्वज्ञार्द्धशरीरिणी । तेनैव कंदुकेनाथ युगपन्निर्जघान तौ

తర్వాత సర్వజ్ఞ దేవి—ప్రభువుని అర్ధశరీరిణి—ఆ సంకేతాన్ని గ్రహించి, ఓ నాథా, అదే కందుకాయుధంతో వారిద్దరినీ ఒకేసారి సంహరించింది।

Verse 25

महाबलौ महादेव्या कंदुकेन समाहतौ । परिभ्रम्य परिभ्रम्य तौ दुष्टौ विनिपेततुः

మహాదేవి కందుక-ప్రహారంతో గాయపడిన ఆ ఇద్దరు మహాబలులు దుష్టులు తిరుగుతూ తిరుగుతూ చివరకు నేలపై పడిపోయారు।

Verse 26

वृन्तादिव फले पक्वे तालेनानिललोलिते । दंभोलिना परिहते शृंगे इव महागिरेः

గాలికి ఊగే తాటి చెట్టులో కాడ విడిచిన పండిన పండు ఎలా పడిపోతుందో, అలాగే వజ్రాఘాతంతో మహాగిరి శిఖరం ఎలా కూలిపోతుందో—అట్లే అతడు ఉగ్రవేగంతో కిందకు పడిపోయాడు।

Verse 27

तौ निपात्य महादैत्यावकार्यकरणोद्यतौ । ततः परिणतिं यातो लिंगरूपेण कंदुकः

అధర్మకార్యాలకు సిద్ధమైన ఆ ఇద్దరు మహాదైత్యులను పడగొట్టిన తరువాత, కందుకుడు పరిణతి చెంది శంకరుని శివలింగరూపాన్ని ధరించాడు.

Verse 28

कंदुकेश्वरसंज्ञां च तल्लिंगमभवत्तदा । ज्येष्ठेश्वरसमीपे तु सर्वदुष्टनिवारणम्

ఆ సమయంలో ఆ లింగం ‘కందుకేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. జ్యేష్ఠేశ్వర సమీపంలో స్థితమై, శివుని సగుణ అవిర్భావబలంతో అది సమస్త దుష్టతను నివారించి రక్షణనిచ్చింది.

Verse 29

एतस्मिन्नेव समये हरिब्रह्मादयस्सुराः । शिवाविर्भावमाज्ञाय ऋषयश्च समाययुः

అదే క్షణంలో విష్ణు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు మరియు ఋషులు—శివుని అవిర్భావాన్ని తెలిసికొని—అందరూ సమేతంగా వచ్చారు.

Verse 30

अथ सर्वे सुराश्शम्भोर्वरान्प्राप्य तदाज्ञया । स्वधामानि ययुः प्रीतास्तथा काशीनिवासिनः

తర్వాత సమస్త దేవతలు శంభువుని నుండి వరాలు పొందీ, ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆనందంతో తమ తమ ధామాలకు వెళ్లారు; అలాగే కాశీ నివాసులు కూడా హర్షంతో తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 31

सांबिकं शंकरं दृष्ट्वा कृतांजलिपुटाश्च ते । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या वाग्भिरिष्टाभिरादरात्

అంబికతో కూడిన శంకరుని చూచి వారు అంజలి ఘటించి నిలిచారు. నమస్కరించి భక్తితో, గౌరవంతో, ఇష్టమైన యోగ్యమైన వాక్యాలతో స్తుతించారు.

Verse 32

सांबिकोऽपि शिवो व्यास क्रीडित्वा सुविहारवित् । जगाम स्वालयं प्रीतस्सगणो भक्तवत्सलः

ఓ వ్యాసా, అంబికతో కూడిన శివుడు క్రీడించి సుఖముగా విహరించి, భక్తవత్సలుడై ఆనందంతో తన గణములతో సహా స్వధామమునకు వెళ్లెను.

Verse 33

कंदुकेश्वरलिंगं च काश्यां दुष्टनिबर्हणम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं सर्वकामदं सर्वदा सताम्

కాశీలో కందుకేశ్వర లింగము ఉంది; అది దుష్టనిబర్హణము. అది భుక్తి ముక్తి ప్రసాదించును, సత్పురుషులకు సర్వకాలము సర్వకామదము.

Verse 34

इदमाख्यानमतुलं शृणुयाद्यो मुदान्वितः । श्रावयेद्वा पठेद्यश्च तस्य दुःखभयं कुतः

ఆనందముతో ఈ అతుల ఆఖ్యానమును వినువాడు, వినిపించువాడు, లేదా పఠించువాడు—అతనికి దుఃఖభయం ఎక్కడ ఉండును?

Verse 35

इह सर्वसुखं भुक्त्वा नानाविधमनुत्तमम् । परत्र लभते दिव्यां गतिं वै देवदुर्लभाम्

ఇహలోకంలో నానావిధమైన అనుత్తమ సుఖాలను అనుభవించి, పరలోకంలో దేవులకూ దుర్లభమైన దివ్యగతిని పొందుతాడు।

Verse 36

इति तं वर्णितं तात चरितं परमाद्भुतम् । शिवयोर्भक्तवात्सल्यसूचकं शिवदं सताम्

ఇట్లు, తాతా, ఆ పరమాద్భుతమైన చరితం వర్ణించబడింది—శివుడు భక్తులపై చూపే వాత్సల్యాన్ని సూచించి, సత్పురుషులకు శివకృపా మంగళాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वामंत्र्य तं व्यासं तन्नुतो मद्वरात्मजः । ययौ विहायसा काशीं चरितं शशिमौलिनः

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఇలా చెప్పి, ఆ వ్యాసునితో మంత్రించి, ఆయనచే స్తుతింపబడిన నా ఉత్తమ కుమారుడు ఆకాశమార్గంగా కాశీకి వెళ్లాడు; అది శశిమౌళి పరమేశ్వరుని దివ్యచరిత్రతో పవిత్రమైనది.

Verse 38

युद्धखंडमिदं प्रोक्तं मया ते मुनिसत्तम । रौद्रीयसंहितामध्ये सर्वकामफलप्रदम्

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నేను నీకు ఈ యుద్ధఖండాన్ని వివరించాను. రౌద్రీయసంహితలో ఇది సమస్త కామ్యఫలాలను ప్రసాదించేదిగా ప్రకటించబడింది.

Verse 39

इयं हि संहिता रौद्री सम्पूर्णा वर्णिता मया । सदाशिवप्रियतरा भुक्तिमुक्तिफलप्रदा

ఈ రౌద్రీ సంహితను నేను సంపూర్ణంగా వివరించితిని. ఇది సదాశివునకు అత్యంత ప్రియమైనది; భోగమూ మోక్షమూ అనే రెండు ఫలములను ప్రసాదించును.

Verse 40

इमां यश्च पठेन्नित्यं शत्रुबाधानिवारिकाम् । सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेत ना

శత్రువుల వల్ల కలిగే బాధలను నివారించే ఈ స్తుతిని ఎవడు నిత్యం పఠించునో, వాడు సమస్త కోరికలను పొందును; అయితే దీనివల్ల మాత్రమే మోక్షము లభించదు.

Verse 41

सूत उवाच । इति ब्रह्मसुतश्श्रुत्वा पित्रा शिवयशः परम् । शतनामाप्य शंभोश्च कृतार्थोऽभूच्छिवानुगः

సూతుడు పలికెను—తండ్రి నుండి శివుని పరమ మహిమను, అలాగే శంభువుని శతనామములను విని బ్రహ్మపుత్రుడు కృతార్థుడయ్యెను; ఎందుకంటే అతడు శివానుగ భక్తుడయ్యెను.

Verse 42

ब्रह्मनारदसम्वादः सम्पूर्णः कथितो मया । शिवस्सर्वप्रधानो हि किं भूयश्श्रोतुमिच्छसि

బ్రహ్మా–నారద సంభాషణను నేను సంపూర్ణంగా వివరించాను. నిజంగా శివుడు సర్వప్రధానుడు, పరమ ప్రభువు; ఇంకా ఏమి వినాలని కోరుతున్నావు?

Verse 59

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे विदलोत्पलदैत्यवधवर्णनं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని రెండవ రుద్రసంహితలో, ఐదవ యుద్ధఖండంలో ‘విదలోత్పల దైత్యవధ వర్ణనం’ అనే యాభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.