गिलासुर-आक्रमणम् तथा शिवसैन्य-समाह्वानम् — The Assault of Gila and Śiva’s Mobilization

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तस्येंगितज्ञश्च स दैत्यराजो गदां गृहीत्वा त्वरितस्ससैन्यः । कृत्वाथ साऽग्रे गिलनामधेयं सुदारुणं देववरैरभेद्यम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—అతని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన దైత్యరాజు గదను పట్టుకొని, సైన్యంతో వేగంగా కదిలాడు. తన ముందర ‘గిల’ అనే అత్యంత భయంకరమైన (వ్యుహం/ఆయుధం) నిర్మించాడు; దానిని దేవశ్రేష్ఠులకూడా ఛేదించలేరు.

Verse 2

गुहामुखं प्राप्य महेश्वरस्य बिभेद शस्त्रैरशनिप्रकाशैः । अन्ये ततो वीरकमेव शस्त्रैरवाकिरञ्छैल सुतां तथान्ये

మహేశ్వరుని గుహాముఖమును చేరుకుని, మెరుపుల వంటి ఆయుధములతో దానిని భేదించిరి. కొందరు వీరకునిపై, మరికొందరు పార్వతీదేవిపై శస్త్రములను కురిపించిరి.

Verse 3

द्वारं हि केचिद्रुचिरं बभंजुः पुष्पाणि पत्राणि विनाशयेयुः । फलानि मूलानि जलं च हृद्यमुद्यानमार्गानपि खंडयेयुः

కొందరు ఆ సుందరమైన ద్వారమును పగులగొట్టిరి; మరికొందరు పుష్పములను, పత్రములను నాశనము చేసిరి. వారు ఫలములను, మూలములను, జలమును మరియు ఉద్యానవన మార్గములను ధ్వంసము చేసిరి.

Verse 4

विलोडयेयुर्मुदिताश्च केचिच्छृंगाणि शैलस्य च भानुमंति । ततो हरस्सस्मृतवान्स्वसैन्यं समाह्वयन्कुपितः शूलपाणिः

వారిలో కొందరు హర్షంతో పర్వతంలోని ప్రకాశించే శిఖరాలను కదిలిస్తూ కలవరపెట్టారు. అప్పుడు శూలపాణి హరుడు తన సైన్యాన్ని స్మరించి కోపంతో సేనను పిలిచాడు.

Verse 5

भूतानि चान्यानि सुदारुणानि देवान्ससैन्यान्सह विष्णुमुख्यान् । आहूतमात्रानुगणास्ससैन्या रथैर्गजैर्वाजिवृषैश्च गोभिः

ఇతర భయంకరమైన దారుణ భూతములు కూడా—విష్ణు మొదలైన ప్రధాన దేవతలు తమ సైన్యాలతో కూడి—ఆహ్వానం మాత్రమునే వెంటనే వచ్చిరి. ఆ అనుగణసమూహములు సైన్యసహితంగా రథాలు, గజాలు, అశ్వాలు, వృషభాలు, గోవులతో సమేతంగా సమాగమించిరి.

Verse 6

उष्ट्रैः खरैः पक्षिवरैश्च सिंहैस्ते सर्वदेवाः सहभूतसंघैः । व्याघ्रैमृगैस्सूकरसारसैश्च समीनमत्स्यैश्शिशुमारमुख्यैः

సర్వ దేవతలు భూతసంఘములతో కూడి ఒంటెలు, గాడిదలు, శ్రేష్ఠ పక్షులు, సింహములతో వచ్చిరి; అలాగే వ్యాఘ్రాలు, మృగాలు, శూకరాలు, సారసాలు మరియు జలచరసమూహములు—మత్స్యాలు, శిశుమారములు మొదలైనవాటితో—సమేతంగా సమాగమించిరి.

Verse 7

अन्यैश्च नाना विधजीवसंघैर्विशीर्णदंशाः स्फुटितैस्स्मशानैः । भुजंगमैः प्रेतशतैः पिशाचैर्दिव्यैर्विमानैः कमलाकरैश्च

ఇంకా అనేక విధాల జీవసమూహములు వచ్చిరి—చిద్రమైన, విరిగిన శ్మశానముల మధ్య, దంతములు క్షీణించి జర్జరమైనవారుగా. వారితో పాటు భుజంగములు, వందల ప్రేతములు, పిశాచములు; అలాగే దివ్య విమానములు మరియు కమలాకరములైన సరస్సులు కూడా దర్శనమిచ్చెను.

Verse 8

नदीनदैः पर्वतवाहनैश्च समागताः प्रांजलयः प्रणम्य । कपर्दिनं तस्थुरदीनसत्त्वास्सेनापतिं वीरकमेव कृत्वा

నదులు మరియు నదాధిపతులతో, అలాగే పర్వతాలు మరియు వాటి వాహకులతో కూడి వారు సమాగమించిరి. అంజలి ఘటించి నమస్కరించి కపర్దిన్ (శివుడు) ఎదుట ధైర్యంగా నిలిచిరి; మరియు వీరకునే ఏకైక సేనాపతిగా నియమించిరి.

Verse 9

विसर्जयामास रणाय देवान्विश्रांतवाहानथ तत्पिनाकी । युद्धे स्थिरं लब्धजयं प्रधानं संप्रेषितास्ते तु महेश्वरेण

అనంతరం పినాకధారి పరమేశ్వరుడు, వాహనాలు విశ్రాంతి పొందిన దేవతలను యుద్ధానికి పంపించాడు. యుద్ధంలో స్థిరులై, విజయనిశ్చయంతో ఉన్న ఆ ప్రధాన దేవులు మహేశ్వరునిచే ప్రేరితులయ్యారు.

Verse 10

चक्रुर्युगांतप्रतिमं च युद्धं मर्य्यादहीनं सगिलेन सर्वे । दैत्येन्द्रसैन्येन सदैव घोरं क्रोधान्निगीर्णास्त्रिदशास्तु संख्ये

అప్పుడు అందరూ కలిసి యుగాంత ప్రళయంలా, నియమములేని అతి ఘోర యుద్ధం చేశారు. ఆ సమరంలో దైత్యేంద్రుని సైన్యం ఎల్లప్పుడూ భయంకరంగా ఉండగా, త్రిదశ దేవతలు యుద్ధమధ్య క్రోధంలో మునిగినట్లుగా కనిపించారు।

Verse 11

तस्मिन्क्षणे युध्यमानाश्च सर्वे ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कशशांकमुख्याः । आसन्निगीर्णा विधसेन तेन सैन्ये निगीर्णेऽस्ति तु वीरको हि

ఆ క్షణంలో బ్రహ్మ, ఇంద్ర, విష్ణు, సూర్య, చంద్రుడు మొదలైన ప్రధాన దేవతలందరూ యుద్ధం చేస్తుండగా, ఆ మహాసైన్యముచే వారు గ్రసింపబడబోయే స్థితిలో ఉన్నారు. సైన్యం గ్రసింపబడుతున్న వేళ వీరకుడు అనే వీరుడొక్కడే మిగిలాడు.

Verse 12

विहाय संग्रामशिरोगुहां तां प्रविश्य शर्वं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । प्रोवाच दुःखाभिहतः स्मरारिं सुवीरको वाग्ग्मिवरोऽथ वृत्तम्

సంగ్రామశిరా అనే ఆ గుహను విడిచి, సువీరకుడు లోనికి ప్రవేశించి శర్వుడు (శ్రీశివుడు)కు శిరస్సుతో నమస్కరించాడు. దుఃఖంతో బాధపడిన ఆ వాగ్మి, స్మరారికి జరిగినదంతా యథాతథంగా వివరించాడు.

Verse 13

निगीर्णैते सैन्यं विधसदितिजेनाद्य भगवन्निगीर्णोऽसौ विष्णुस्त्रिभुवनगुरुर्दैत्यदलनः । निगीर्णौ चन्द्रार्कौद्रुहिणमघवानौ च वरदौ निगीर्णास्ते सर्वे यमवरुणवाताश्च धनदः

ఓ భగవన్! ఈ రోజు దేవవ్యవస్థను ధ్వంసం చేసే ఆ దితిజుడు మీ సైన్యాన్ని మింగివేశాడు. త్రిభువనగురు, దైత్యదలనుడు అయిన విష్ణువును కూడా మింగివేశాడు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అలాగే వరదాతలు బ్రహ్మ, ఇంద్రులు; యమ, వరుణ, వాయు, ధనదుడు (కుబేరుడు) — అందరూ గ్రసింపబడ్డారు.

Verse 14

स्थितोस्म्येकः प्रह्वः किमिह करणीयं भवतु मे अजेयो दैत्येन्द्रः प्रमुदितमना दैत्यसहितः

నేను ఇక్కడ ఒంటరిగా నిలిచియున్నాను, వినయంతో శిరస్సు వంచి. ఇక నేను ఏమి చేయాలి? దైత్యేంద్రుడు అజేయుడు; ఆనందితమనస్సుతో దైత్యసమేతంగా ఉన్నాడు।

Verse 15

अजेयं त्वां प्राप्तः प्रतिभयमना मारुतगतिस्स्वयं विष्णुर्देवः कनककशिपुं कश्यपसुतम् । नखैस्तीक्ष्णैर्भक्त्या तदपिभगवञ्छिष्टवशगः प्रवृत्तस्त्रैलोक्य विधमतु मलं व्यात्तवदनः

హే అజేయ ప్రభూ! భయనివారణ సంకల్పంతో, గాలివేగంతో స్వయంగా విష్ణుదేవుడు కశ్యపసుతుడైన హిరణ్యకశిపుని సమీపించాడు. పదునైన నఖాలతో, భక్తిచేత ప్రేరితుడై, హే భగవాన్, నీ శాసనానికి వశుడై, విప్పిన నోటితో త్రిలోక మలినాన్ని నశింపజేయుటకు ప్రవృత్తుడయ్యాడు।

Verse 16

वसिष्ठाद्यैश्शप्तो भुवनपतिभिस्सप्तमुनिभिस्तथाभूते भूयस्त्वमिति सुचिरं दैत्यसहितः

వసిష్ఠాది ఋషులు, భువనపాలకులు మరియు సప్తమునులు శపించినందున, అతడు దైత్యసహితంగా ఆ స్థితిలో దీర్ఘకాలం ఉన్నాడు; మనసులో “మళ్లీ నేను ఎదుగుతాను, మళ్లీ వస్తాను” అని తలచుతూ।

Verse 17

ततस्तेनोक्तास्ते प्रणयवचनैरात्मनि हितैः कदास्माद्वै घोराद्भवति मम मोक्षो मुनिवराः । यतः क्रुद्धैरुक्तो विधसहरणाद्युद्धसमये ततो घोरैर्बाणैर्विदलितमुखे मुष्टिभिरलम्

అప్పుడు అతని స్నేహభరితమైన, హితకరమైన వచనాలతో సంబోధింపబడిన వారు మునివరులు ఇలా అన్నారు— “ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఈ ఘోర స్థితి నుండి నాకు మోక్షం ఎప్పుడు కలుగును? యుద్ధసమయంలో క్రోధంతో విధాత భాగాన్ని హరించుదామని పలికినప్పుడు, భయంకర బాణాలు నా ముఖాన్ని చీల్చినవి—ఇక ఈ ముష్టిఘాతాలు చాలును!”

Verse 18

बदर्याख्यारण्ये ननु हरिगृहापुण्यवसतौ निसंस्तभ्यात्मानं विगतकलुषो यास्यसि परम् । ततस्तेषां वाक्यात्प्रतिदिनमसौ दैत्यगिलनः क्षुधार्तस्संग्रामाद्भ्रमति पुनरामोदमुदितः

“బదరీ అనే అరణ్యంలో—హరి గృహంలాంటి పుణ్యధామంలో—నీవు అంతఃకరణాన్ని స్థిరపరచుకొని, కలుషరహితుడై పరమపదాన్ని పొందుదువు.” వారి మాటల తరువాత ఆ దైత్యభక్షకుడు ఆకలితో బాధపడుతూ యుద్ధకారణంగా మళ్లీ తిరిగాడు; అయినా తన ఉగ్ర పరాక్రమానందంలో ముదితుడై నిలిచాడు।

Verse 19

तमस्वेदं घोरं जगदुदितयोस्सूर्यशशिनोर्यथाशुक्रस्तुभ्यं परमरिपुरत्यंतविकरः । हतान्देवैर्देत्यान्पुनरमृतविद्यास्तुतिपदैस्सवीर्यान्संदृष्टान्व्रणशतवियुक्तान्प्रकुरुते

ఈ ఘోరాంధకారం జగత్తుపై ఉదయించిన సూర్యచంద్రుల కాంతివలె కనిపిస్తున్నది; అయినా నీకు ఇది పరమశత్రువు, అత్యంత వికరాళమైనది। దేవులు సంహరించిన దైత్యులు అమృతవిద్యా స్తుతిపదాలచే మళ్లీ పునరుజ్జీవింపబడి—వీర్యవంతులై, వందల గాయాల నుండి విముక్తులై, మళ్లీ దర్శనమిస్తున్నారు।

Verse 20

वरं प्राणास्त्याज्यास्तव मम तु संग्रामसमये भवान्साक्षीभूतः क्षणमपि वृतः कार्यकरणे

ప్రాణత్యాగమే శ్రేయస్కరం; కానీ సంగ్రామ సమయంలో నీవు క్షణమాత్రమూ వెనుదిరగకూడదు। నా సాక్షిగా ఉండి కార్యసాధనలో నిమగ్నుడవై ఉండు।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । इतीदं सत्पुत्रात्प्रमथपतिराकर्ण्य कुपितश्चिरं ध्यात्वा चक्रे त्रिभुवनपतिः प्रागनुपमम् । प्रगायत्सामाख्यं दिनकरकराकारवपुषा प्रहासात्तन्नाम्ना तदनु निहतं तेन च तमः

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఆ సత్పుత్రుని మాటలు విని ప్రమథపతి (శివుడు) కోపించాడు. దీర్ఘంగా ధ్యానించి త్రిభువనపతి అపూర్వమైన కార్యాన్ని సృష్టించాడు. సామగానాన్ని ఆలపిస్తూ సూర్యకిరణసమాన వపువుతో అవతరించాడు; మరియు ఆ (ఉచ్చరిత) నామంతో కూడిన తన హాస్యమాత్రంతో తరువాత ఆ అంధకారాన్ని సంహరించాడు।

Verse 22

प्रकाशेस्मिंल्लोके पुनरपि महायुद्धमकरोद्रणे दैत्यैस्सार्द्धं विकृतवदनैर्वीरकमुनिः । शिलाचूर्णं भुक्त्वा प्रवरमुनिना यस्तु जनितस्स कृत्वा संग्रामं पुरमपि पुरा यश्च जितवान्

ఈ ప్రకాశిత లోకంలో వీరక ముని మళ్లీ రణభూమిలో వికృత ముఖాలైన దానవులతో మహాయుద్ధం చేశాడు. శిలాచూర్ణం భక్షించి శ్రేష్ఠ మునిచే జనింపబడిన వాడు యుద్ధం చేసి పూర్వకాలంలో వారి పురమును కూడా జయించాడు।

Verse 23

महारुद्रस्सद्यः स खलु दितिजेनातिगिलितस्ततश्चासौ नन्दी निशितशरशूलासिसहितः । प्रधानो योधानां मुनिवरशतानामपि महान्निवासो विद्यानां शमदममहाधैर्यसहितः

మహాదానవుడు మహారుద్రుని క్షణమాత్రంలోనే మింగివేశాడు. అప్పుడు నంది పదునైన బాణాలు, త్రిశూలం, ఖడ్గంతో ముందుకు సాగాడు—యోధులలో అగ్రుడు, శతమంది మునివరులలోనూ మహానుడు, విద్యల నివాసం, శమ-దమ మరియు మహాధైర్యంతో యుక్తుడు।

Verse 24

निरीक्ष्यैवं पश्चाद्वृषभवरमारुह्य भगवान्कपर्द्दी युद्धार्थी विधसदितिजं सम्मुखमुखः । जपन्दिव्यं मन्त्रं निगलनविधानोद्गिलनकं स्थितस्सज्जं कृत्वा धनुरशनिकल्पानपि शरान्

ఇలా పరిశీలించిన తరువాత, భగవాన్ కపర్దీ యుద్ధాభిలాషతో శ్రేష్ఠ వృషభంపై ఎక్కి, ఎదురుగా నిలిచిన దైత్యుని వైపు ముఖం చేసి నిలిచాడు. శత్రువును మింగి మళ్లీ వెలువరించగల దివ్య మంత్రాన్ని జపిస్తూ, ధనుర్జ్యాపై వజ్రసమాన బాణాలను సిద్ధం చేసి సన్నద్ధంగా నిలిచాడు।

Verse 25

ततौ निष्कांतोऽसौ विधसवदनाद्वीरकमुनिर्गृहीत्वा तत्सर्वे स्वबलमतुलं विष्णुसहितः । समुद्गीर्णास्सर्वे कमलजबलारीन्दुदिनपाः प्रहृष्टं तसैन्यं पुनरपि महायुद्धमकरोत्

అప్పుడు విధాత బ్రహ్మ ముఖమునుండి వీరకుడు అనే వీరముని బయలుదేరెను. విష్ణుతో కూడ తన అతుల బలాన్ని గ్రహించి అందరినీ సమీకరించెను. కమలజుడు (బ్రహ్మ), బలారి (ఇంద్ర), చంద్రుడు, దినపతి (సూర్యుడు) అందరూ యుద్ధనాదం చేసిరి; ఆ హర్షిత సైన్యం మరల మహాయుద్ధం చేయుటకు ప్రవృత్తమైంది.

Verse 26

जिते तस्मिञ्छुक्रस्तदनु दितिजान्युद्धविहतान् यदा विद्यावीर्यात्पुनरपि सजीवान्प्रकुरुते । तदा बद्ध्वानीतः पशुरिव गणैभूतपतये निगीर्णस्तेनासौ त्रिपुररिपुणा दानवगुरुः

దైత్యులు జయింపబడిన తరువాత, శుక్రుడు మంత్రవిద్యా-వీర్యంతో యుద్ధంలో పడిపోయిన దితిజులను మళ్లీ జీవింపజేయసాగాడు. అప్పుడు గణులు అతనిని పశువులా బంధించి భూతపతి మహాదేవుని వద్దకు లాక్కెళ్లారు; అక్కడ త్రిపురారియైన శివుడు ఆ దానవగురువును మింగివేశాడు.

Verse 27

विनष्टे शुक्राख्यो सुररिपुनिवासस्तदखिलो जितो ध्वस्तो भग्नो भृशमपि सुरैश्चापि दलितम् । प्रभूतैर्भूतौघैर्दितिजकुणपग्रासरसिकैस्सरुंडैर्नृत्यद्भिर्निशितशरशक्त्युद्धृतकरैः

దేవశత్రువులకు ఆశ్రయమని పేరుగాంచిన శుక్రుడు నశించగానే, దైత్యుల ఆ సమస్త స్థావరం జయింపబడి, ధ్వంసమై, పూర్తిగా విరిగిపోయి దేవతలచే ఘోరంగా నలిగిపోయింది. అప్పుడు అనేక భూతసమూహాలు ఉప్పొంగి వచ్చాయి—దైత్య శవాలను భక్షించడంలో రసికులు—అరిచుతూ నర్తిస్తూ, చేతుల్లో పదునైన బాణాలు, శక్తులను ఎత్తిపట్టుకొని।

Verse 28

प्रमत्तैर्वेतालैस्सुदृढकरतुंडैरपि खगैवृकैर्नानाभेदैश्शवकुणपपूर्णास्यकवलैः । विकीर्णे संग्रामे कनककशिपोर्वंशजनकश्चिरं युद्धं कृत्वा हरिहरमहेन्द्रैश्च विजितः

ఉన్మత్త వేతాళాలు, బలమైన కఠిన చుంచులు గల పక్షులు, నానావిధాలైన తోడేళ్లు—వారి నోళ్లు శవకుణప ముక్కలతో నిండగా—యుద్ధరంగం అల్లకల్లోలమైపోయిన వేళ, హిరణ్యకశిపు వంశజనకుడు దీర్ఘకాలం యుద్ధం చేసి చివరకు హరి, హర, మహేంద్రుల చేత పరాజితుడయ్యాడు.

Verse 29

प्रविष्टे पाताले गिरिजलधिरंध्राण्यपि तथा ततस्सैन्ये क्षीणे दितिजवृषभश्चांधकवरः । प्रकोपे देवानां कदनदवरो विश्वदलनो गदाघातैर्घोरैर्विदलितमदश्चापि हरिणा

అతడు పాతాళంలోకి—పర్వత గుహలలోకీ, సముద్ర గర్భాలలోకీ—ప్రవేశించినప్పుడు, సైన్యం క్షీణించగా దితిజుల్లో శ్రేష్ఠుడు, దైత్యవృషభుడైన అంధకుడు ఎదిరి నిలిచాడు. దేవతలు కోపంతో రగిలిన వేళ, సంహారంలో అగ్రగణ్యుడు, విశ్వాన్ని చీల్చేవాడైన అతని గర్వం కూడా హరి చేసిన ఘోర గదాఘాతాలతో చీలిపోయి నశించింది.

Verse 30

न वै यस्सग्रामं त्यजति वरलब्धः किलः यत स्तदा ताडैर्घोरैस्त्रिदशपतिना पीडिततनुः । ततश्शस्त्रास्त्रौघैस्तरुगिरिजलैश्चाशु विबुधाञ्जिगायोच्चैर्गर्जन्प्रमथपतिमाहूय शनकैः

వరబలంతో బలపడిన వాడు యుద్ధభూమిని విడువలేదు. దేవాధిపతి చేసిన ఘోర ప్రహారాలతో శరీరం బాధపడినా, ఆయుధాస్త్రాల ప్రవాహాలతో, చెట్లు పర్వతాలు నీళ్లు విసిరి దేవగణాన్ని త్వరగా జయించాడు. గట్టిగా గర్జిస్తూ క్రమంగా ప్రమథపతి శివుణ్ణి ఆహ్వానించాడు.

Verse 31

स्थितो युद्धं कुर्वन्रणपतितशस्त्रैर्बहुविधैः परिक्षीणैस्सर्वैस्तदनु गिरिजा रुद्रमतुदत् । तथा वृक्षैस्सर्पैरशनिनिवहैः शस्त्रप टलैर्विरूपैर्मायाभिः कपटरचनाशम्बरशतैः

యుద్ధంలో స్థిరంగా నిలిచి పోరాడుతున్న రుద్రుడు, రణభూమిపై పడిన అనేక విధాలైన ఆయుధాలు అన్నీ క్షీణించి నిర్వీర్యమయ్యాయని చూశాడు. ఆపై గిరిజ మళ్లీ రుద్రుణ్ణి దాడి చేసింది—చెట్లు, సర్పాలు, వజ్రాల వర్షం, ఆయుధాల జల్లులు, ఇంకా వందల మోసపూరిత యుక్తులతో నిర్మితమైన వికృత మాయలతో।

Verse 32

विजेतुं शैलेशं कुहकमपरं तत्र कृतवान्महासत्त्वो वीरस्त्रिपुररिपुतुल्यश्च मतिमान् । न वध्यो देवानां वरशतमनोन्मादविवशः प्रभूतैश्शस्त्रास्त्रैस्सपदि दितिजो जर्जरतनुः

శైలేశుణ్ణి జయించేందుకు ఆ మహావీరుడు, మహాసత్త్వుడు, బుద్ధిమంతుడు, త్రిపురారిసమానుడు అక్కడ మరొక కుహకాన్ని రూపొందించాడు. కానీ వంద వరాల ఉన్మాదంతో వశమైన ఆ దానవుడు దేవులకు వధ్యుడు కాడు; అనేక శస్త్రాస్త్రాలతో ఒక్కసారిగా కొట్టబడినా అతని దేహం కేవలం చిద్రమై జర్జరమైంది.

Verse 33

तदीयाद्विष्यन्दात्क्षिति तलगतैरन्धकगणैरतिव्याप्तघोरं विकृतवदनं स्वात्मसदृशम् । दधत्कल्पांताग्निप्रतिमवपुषा भूतपतिना त्रिशूले नोद्भिन्नस्त्रिपुररिपुणा दारुणतरम्

అతని దేహం నుండి భూమితలంపై అంధకగణాలు ప్రవహించాయి—అత్యంత వ్యాప్తిగా, ఘోరంగా, వికృత ముఖాలతో, తన స్వరూపానికే సమానంగా. కానీ కల్పాంతాగ్నిలా జ్వలించే దేహమున్న భూతపతి, త్రిపురారి శివుని త్రిశూలంతో కూడా ఛేదింపబడలేదు; మరింత భయంకరుడయ్యాడు.

Verse 34

यदा सैन्यासैन्यं पशुपतिहतादन्यदभवद्व्रणोत्थैरत्युष्णैः पिशितनिसृतैर्बिन्दुभिरलम् । तदा विष्णुर्योगा त्प्रमथपतिमाहूय मतिमान् चकारोग्रं रूपं विकृतवदनं स्त्रैणमजितम्

పశుపతి సంహారంతో ప్రత్యర్థి సైన్యం పూర్తిగా మారిపోయి—గాయాల నుంచి మాంసరసం వెలువడి అత్యంత వేడిగా బిందువులు చిమ్మినప్పుడు—బుద్ధిమంతుడైన విష్ణువు యోగబలంతో ప్రమథపతిని పిలిచి ఒక ఉగ్రరూపాన్ని సృష్టించాడు: వికృత ముఖంతో, స్త్రీ వేషాన్ని ధరించిన, అజేయమైన రూపం।

Verse 35

करालं संशुष्कं बहुभुजलताक्रांतकुपितो विनिष्क्रांतः कर्णाद्रणशिरसि शंभोश्च भगवान्

అప్పుడు భయంకర దర్శనుడై, క్రోధంతో ఎండిపోయినట్టుగా, అనేక భుజలతలచే చుట్టబడి మరింత కుపితుడైన ఆ భగవాన్ కర్ణం నుండి బయలుదేరి యుద్ధభూమిపై—శంభువు ముందే—ప్రకటించాడు।

Verse 36

रणस्था सा देवी चरणयुगलालंकृतमही स्तुता देवैस्सर्वैस्मदनु भगवान् प्रेरितमतिः । क्षुधार्ता तत्सैन्यं दितिजनिसृतं तच्च रुधिरं पपौ सात्युष्णं तद्रणशिरसि सृक्कर्दममलम्

యుద్ధస్థలంలో నిలిచిన ఆ దేవి—ఆమె యుగలచరణాలు భూమిని అలంకరించగా—సర్వ దేవతలచే స్తుతింపబడింది. అప్పుడు భగవంతుని ప్రేరణతో ఆమె సంకల్పం దృఢమైంది. ఆకలితో బాధపడుతూ దైత్యుల నుండి పుట్టిన సైన్యాన్ని, వారి అత్యుష్ణ రక్తాన్ని కూడా ఆమె త్రాగింది; దాంతో యుద్ధభూమిలో ఆమె నోరు రక్తకర్దమంతో మలినమైంది।

Verse 37

ततस्त्वेको दैत्यस्तदपि युयुधे शुष्करुधिरस्तलाघातैर्घोरैशनिसदृशैर्जानुचरणैः । नखैर्वज्राकारैर्मुखभुजशिरोभिश्च गिरिशं स्मरन् क्षात्रं धर्मं स्वकुल विहितं शाश्वतमजम्

అప్పుడు ఒక దైత్యుడు—అతని రక్తం ఎండిపోయినా—మళ్లీ యుద్ధం చేశాడు. అతడు మెరుపులాంటి భయంకర తలాఘాతాలతో, మోకాళ్లు మరియు పాదాలను ఆయుధాలుగా చేసి దాడి చేశాడు. వజ్రాకార నఖాలతో, ముఖం, భుజాలు, శిరస్సుతో కూడ గిరీశుడు (శివుడు) పై దూకాడు—తన వంశానికి విధించబడిన శాశ్వత, అజమైన క్షాత్రధర్మాన్ని స్మరిస్తూ।

Verse 38

रणे शांतः पश्चात्प्रमथपतिना भिन्नहृदयस्त्रिशूले सप्रोतो नभसि विधृतस्स्थाणुसदृशः । अधःकायश्शुष्कस्नपनकिरणैर्जीर्णतनुमाञ्जलासारेर्मेघैः पवनसहितैः क्लेदितवपुः

యుద్ధంలో అతడు నిశ్చలుడయ్యెను; తరువాత ప్రమథపతి వెనుకనుండి త్రిశూలంతో అతని హృదయాన్ని ఛేదించెను. ఆ త్రిశూలంపై గుచ్చబడి ఆకాశంలో నిలిపివేయబడినవాడై, స్థంభంలా కదలక నిలిచెను. క్రింద భాగం తప్త-శుద్ధికర కిరణాలతో ఎండిపోయి జీర్ణమై కనిపించెను; అయితే గాలితో కూడిన వర్షమేఘాలు అతని దేహాన్ని తడిపెను.

Verse 39

विशीर्णस्तिग्मांशोस्तुहिनशकलाकारशकलस्तथाभूतः प्राणांस्तदपि न जहौ दैत्य वृषभः । तदा तुष्टश्शंभुः परमकरुणावारिधिरसौ ददौ तस्मै प्रीत्या गणपतिपदं तेन विनुतः

అతడు మండే సూర్యఖండాలవలె, హిమశకలాల ముక్కలవలె చిద్రమైపోయినప్పటికీ, దైత్య వృషభుడు ప్రాణాలను విడువలేదు. అప్పుడు పరమకరుణాసముద్రమైన శంభువు సంతోషించి, ప్రేమతో అతనికి గణపతి పదవిని ప్రసాదించెను; అతడు ఆపై శివుని స్తుతించెను.

Verse 40

ततो युद्धस्यांते भुवनपतयस्सार्थ रमणैस्तवैर्नानाभेदैः प्रमथपतिमभ्यर्च्य विधिवत् । हरिब्रह्माद्यास्ते परमनुतिभिस्स्तुष्टुवुरलं नतस्कंधाः प्रीता जयजय गिरं प्रोच्य सुखिताः

తర్వాత యుద్ధాంతంలో భువనాధిపతులు తమ భార్యలతో కలిసి విధివిధానంగా ప్రమథపతి శివుణ్ణి ఆరాధించి, నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించారు. హరి, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు భుజాలు వంచి పరమ నమస్కారాలతో ఆయనను విస్తారంగా కీర్తించి ‘జయ జయ’ అని ఘోషించి ఆనందించారు.

Verse 41

हरस्तैस्तैस्सार्द्धं गिरिवरगुहायां प्रमुदितो विसृज्यैकानंशान् विविधबलिना पूज्यसुनगान् । चकाराज्ञां क्रीडां गिरिवर सुतां प्राप्य मुदितां तथा पुत्रं घोराद्विधसवदनान्मुक्तमनघम्

అక్కడ శ్రేష్ఠ పర్వత గుహలో హరుడు ఆ పరివారంతో కలిసి ఆనందించాడు. తన శక్తిలోని కొన్ని అంసాలను, వివిధ బలములు కలిగిన పూజ్య దేవగణాలను పంపి ఆజ్ఞను జారీ చేశాడు. తరువాత సంతోషంతో క్రీడార్థంగా గిరిజ పార్వతీని పొందాడు; అలాగే భయంకర ద్విముఖ ప్రమాదం నుండి విముక్తుడైన, నిర్దోషమైన కుమారుని కూడా పొందాడు.

Verse 46

इति श्रीशिवमहा पुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे अंधकवधोपाख्याने अन्धकयुद्धवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండంలో, అంధకవధోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘అంధకయుద్ధవర్ణనం’ అనే నలభై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.