अन्धकादिदैत्ययुद्धे वीरकविजयः — Vīraka’s Victory over Andhaka’s Forces

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । गतस्ततो मत्तगजेन्द्रगामी पीत्वा सुरां घूर्णितलोचनश्च । महानुभावो बहुसैन्ययुक्तः प्रचंडवीरो वरवीरयायी

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆపై అతడు మత్తగజేంద్రుని నడకవలె సాగెను. సురాపానం చేసి అతని కన్నులు తేలియాడుచుండెను. మహాప్రభావుడు, అనేక సైన్యముతో కూడి, ప్రచండ వీరుడు—శ్రేష్ఠ వీరులతో యుద్ధం కోరుచు కదిలెను।

Verse 2

ददर्श दैत्यः स्मरबाणविद्धो गुहां ततो वीरकरुद्धमार्गाम् । स्निग्धं यथा वीक्ष्य पतंगसंज्ञः दशाप्रदीपं च कृमिर्ह्युपेत्य

అప్పుడు కామబాణాలతో విద్ధుడైన ఆ దైత్యుడు, ఒక వీరుడు మార్గాన్ని అడ్డగించిన గుహను చూచెను. మోహవశమై అతడు దాని వైపు అలా దూసుకెళ్లెను; దీపజ్యోతి చూసి పతంగం పరుగెత్తినట్లు, ప్రకాశించే వెలుగువైపు పురుగు చేరి నాశనమొందినట్లు।

Verse 3

तथा प्रदर्श्याशु पुनः पुनश्च संपीड्यमानोपि स वीरकेण । बभूव कामाग्निसुदग्धदेहोंऽधको महादैत्यपतिः स मूढः

ఇలా ఆ వీరుడు మళ్లీ మళ్లీ పట్టి నలిపినా, మూర్ఖుడైన మహాదైత్యాధిపతి అంధకుడు త్వరలోనే కామాగ్నితో దగ్ధమైన దేహమువలె అయెను।

Verse 4

पाषाणवृक्षाशनितोयवह्निभुजंगशस्त्रास्त्रविभीषिकाभिः । संपीडितोऽसौ न पुनः प्रपीड्यः पृष्टश्च कस्त्वं समुपागतोसि

రాళ్లు, చెట్లు, వజ్రాలు, జలప్రవాహం, అగ్ని, సర్పాలు, శస్త్రాలు, అస్త్రాల భీషణతలతో అతడు బాగా నలిగిపోయినా, మరలా పూర్తిగా చూర్ణం చేయలేకపోయారు. అప్పుడు అతడు అడిగాడు—“నీవెవరు? ఇక్కడికి ఎలా వచ్చావు?”

Verse 5

निशम्य तद्गां स्वमतं स तस्मै चकार युद्धं स तु वीरकेण । मुहूर्तमाश्चर्यवदप्रमेयं संख्ये जितो वीरतरेण दैत्यः

ఆ మాటను, తన సంకల్పాన్ని విని అతడు ఆ ప్రత్యర్థితో యుద్ధం చేశాడు; వీరకుడు కూడా వీరత్వంతో సమరించాడు. కొంతసేపు ఆ సంగ్రామం ఆశ్చర్యకరమై అప్రమేయమై నిలిచింది; చివరికి రణంలో మరింత వీరుడైన వీరకునిచేత దైత్యుడు జయించబడెను।

Verse 6

ततस्तु संग्रामशिरो विहाय क्षुत्क्षामकंठस्तृषितो गतोऽभूत् । चूर्णीकृते खड्गवरे च खिन्ने पलायमानो गतविस्मयः सः

అప్పుడు అతడు యుద్ధపు ముందుబాటను విడిచి వెళ్లిపోయాడు—ఆకలితో గొంతు ఎండిపోయి, దాహంతో క్షోభించెను. శ్రేష్ఠ ఖడ్గం చూర్ణమై, అలసిపోయి అతడు పారిపోయెను; అతని గర్వమూ ఆశ్చర్యమూ అంతా తొలగిపోయెను।

Verse 7

चक्रुस्तदाजिं सह वीरकेण प्रह्लादमुख्या दितिजप्रधानाः । लज्जांकुशाकृष्टधियो बभूवुस्सुदारुणाः शस्त्रशतैरनेकैः

అప్పుడు ప్రహ్లాదుడు మొదలైన ప్రధాన దితిజులు వీరకునితో కలిసి ఆ యుద్ధంలో దూకిరి. లజ్జ అనే అంకుశం తోలినట్లుగా వారి మనస్సులు ఉగ్రమయ్యెను; అనేక శస్త్రాల వందలతో వారు రణంలో అత్యంత భయంకరులయ్యిరి।

Verse 8

विरोचनस्तत्र चकार युद्धं बलिश्च बाणश्च सहस्रबाहुः । भजिः कुजंभस्त्वथ शंबरश्च वृत्रादयश्चाप्यथ वीर्यवंतः

అక్కడ విరోచనుడు యుద్ధం చేశాడు; అలాగే బలి మరియు సహస్రబాహువు బాణుడూ. భజి, కుజంభ, శంబరుడు, అలాగే వృత్రుడు మొదలైన మహావీర్యవంతులైన వీరులూ సమరించారు।

Verse 9

ते युद्ध्यमाना विजिताः समंताद्द्विधाकृता वै गणवीरकेण । शेषे हतानां बहुदानवानामुक्तं जयत्येव हि सिद्धसंघैः

యుద్ధం చేస్తూనే వారు అన్ని వైపులా గణవీరునిచే ఓడించబడి నిజంగా రెండుగా చీలిపోయారు. అనేక దానవులు హతమైన తరువాత కొద్దిమంది మాత్రమే మిగిలినప్పుడు సిద్ధసంఘాలు “జయము! జయమే!” అని ప్రకటించాయి।

Verse 10

भेरुंडजानाभिनयप्रवृत्ते मेदोवसामांससुपूयमध्ये । क्रव्यादसंघातसमाकुले तु भयंकरे शोणितकर्दमे तु

అక్కడ భయంకర జీవులు, మాంసభక్షక మృగాలు ఆటలాడుచుండగా; మేదస్సు, కొవ్వు, మాంసము, దుర్గంధ పుయ్యము మధ్య, క్రవ్యాదుల గుంపులతో నిండిన యుద్ధభూమి రక్తకర్దమమై భయానకమైంది।

Verse 11

भग्नैस्तु दैत्यैर्भगवान् पिनाकी व्रतं महापाशुपतं सुघोरम् । प्रियेः मया यत्कृतपूर्वमासीद्दाक्षायणीं प्राह सुसांत्वयित्वा

దైత్యులు భగ్నమైపోయినప్పుడు, భగవాన్ పినాకీ (శివుడు) దాక్షాయణీ (సతీ)ని మృదువుగా సాంత్వనపరచి ఇలా పలికెను—“ప్రియే, నీ నిమిత్తం నేను పూర్వం ఆచరించిన అతి ఘోరమైన మహాపాశుపత వ్రతాన్ని చెప్పుదును।”

Verse 12

शिव उवाच । तस्माद्बलं यन्मम तत्प्रणष्टं मर्त्यैरमर्त्यस्य यतः प्रपातः । पुण्यक्षयाही ग्रह एव जातो दिवानिशं देवि तव प्रसंगात्

శివుడు పలికెను—“అందుచేత నా ఆ బలం క్షీణించింది; మర్త్యుల కారణంగా అమర్త్యునికి పతనం కలిగింది. దేవీ, నీ సంగమం వల్ల పుణ్యక్షయమనే సర్పసదృశ ‘గ్రహం’ పుట్టి, నన్ను దినరాత్రులు వేధిస్తోంది।”

Verse 13

उत्पाद्य दिव्यं परमाद्भुतं तु पुनर्वरं घोरतरं च गत्वा । तस्माद्व्रतं घोरतरं चरामि सुनिर्भयः सुन्दरि वै विशोका

దివ్యమైన, పరమాద్భుతమైన వరాన్ని పొందించి, తరువాత మరింత ఘోరమైన స్థితికి వెళ్లి, అందుచేత నేను ఇంకా ఘోరమైన వ్రతాన్ని ఆచరిస్తున్నాను—ఓ సుందరీ, నేను సంపూర్ణ నిర్భయుడను, నిశ్శోకుడను।

Verse 14

सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं महात्मा उपाद्य घोषं शनकैश्चकार । स तत्र गत्वा व्रतमुग्रदीप्तो गतो वनं पुण्यतमं सुघोरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను— ఇంత చెప్పి ఆ మహాత్ముడు మెల్లమెల్లగా గంభీరమైన ప్రకటనను వెలువరించాడు. తరువాత అక్కడికి వెళ్లి, ఉగ్రతపస్సుతో జ్వలించే వ్రతధారిగా, అత్యంత పుణ్యమైన కానీ అత్యంత ఘోరమైన అరణ్యానికి వెళ్లెను।

Verse 15

चर्तुं हि शक्यं तु सुरासुरैर्यत्र तादृशं वर्षसहस्रमात्रम् । सा पार्वती मंदरपर्वतस्था प्रतीक्ष्यमाणागमनं भवस्य

ఆ స్థలంలో దేవాసురులకైనా కేవలం వెయ్యేళ్ల వరకే ఉండి సంచరించడం సాధ్యము. అక్కడ మందర పర్వతంపై నివసించిన పార్వతి, భవుడు (శ్రీశివుడు) రాక కోసం ఎదురుచూస్తూ నిలిచెను।

Verse 16

पतिव्रता शीलगुणोपपन्ना एकाकिनी नित्यमथो विभीता । गुहांतरे दुःखपरा बभूव संरक्षिता सा सुतवीरकेण

ఆమె పతివ్రత, శీలసద్గుణసంపన్న; ఒంటరిగా ఉండి నిత్యం భయపడుతూ ఉండెను. గుహాంతరంలో ఆమె దుఃఖంలో మునిగెను; అయితే వీర యువకుడు సుతవీరకుడు అక్కడ ఆమెను కాపాడెను.

Verse 17

ततस्स दैत्यो वरदानमत्तस्तैर्योधमुख्यैस्सहितो गुहां ताम् । विभिन्नधैर्यः पुनराजगाम शिलीमुखैर्मारसमुद्भवैश्च

అనంతరం వరదాన మదంతో మత్తుడైన ఆ దైత్యుడు, తన ప్రధాన యోధులతో కలిసి ఆ గుహకు మళ్లీ వచ్చెను. శిలీముఖ బాణాలు మరియు మారసముద్భవ ఆయుధాల వల్ల అతని ధైర్యం చిద్రమైపోయెను.

Verse 18

अत्यद्भुतं तत्र चकार युद्धं हित्वा तदा भोजनपाननिद्राः । रात्रिं दिवं पंचशतानि पंच क्रुद्धस्स सैन्यैस्सह वीरकेण

అక్కడ అతడు అత్యద్భుతమైన యుద్ధం చేసెను; అప్పటినుండి భోజనం, పానం, నిద్రను విడిచెను. క్రోధంతో తన సైన్యాలతో కలిసి, వీరుడు వీరకునితో ఐదు వందల ఐదు దినరాత్రులు యుద్ధం చేసెను.

Verse 19

खड्गैस्सकुंतैस्सह भिंदिपालर्गदाभुशुंडीभिरथो प्रकांडैः । शिलीमुखैरर्द्धशशीभिरुग्रैर्वितस्तिभिः कूर्ममुखैर्ज्वलद्भिः

ఖడ్గములు, కుంతములు, భిందిపాలములు, గదలు, భుశుండులు మరియు దండములతో; తీక్షణమైన బాణములు, అర్ధచంద్రాకార అస్త్రములు, వితస్తి మరియు ప్రజ్వలించే కూర్మముఖ శస్త్రములతో వారు పోరాడిరి.

Verse 20

नाराचमुख्यै निशितैश्च शूलैः परश्वधैस्तोमरमुद्गरैश्च । खड्गैर्गुडैः पर्वतपादपैश्च दिव्यैरथास्त्रैररपि दैत्यसंघैः

దైత్య సమూహములు కూడా దివ్య అస్త్రములతో—తీక్షణమైన నారాచములు, శూలములు, గొడ్డళ్లు, తోమరములు, ముద్గరములు, ఖడ్గములు మరియు పర్వత వృక్షములతో దాడి చేసిరి.

Verse 21

न दीधितिर्भिन्नतनुः पपात द्वारं गुहाया पिहितं समस्तम् । तैरायुधैर्दैत्यभुजप्रयुक्तैर्गुहामुखे मूर्छित एव पश्चात्

అప్పుడు దీధితి, తన శరీరము ఛిన్నభిన్నము కాగా, మూసివేయబడిన గుహ ద్వారము వద్ద పడిపోయెను. దైత్యుల బాహువుల నుండి వెలువడిన ఆయుధముల దెబ్బకు అతడు మూర్ఛిల్లెను.

Verse 22

आच्छादितं वीरकमस्त्रजालैर्दैत्यैश्च सर्वैस्तु मुहूर्तमात्रम् । अपावृतं कर्तुमशक्यमासीन्निरीक्ष्य देवी दितिजान् सुघोरान्

సర్వ దైత్యుల ఘనమైన అస్త్రజాలంతో ఆ వీరుడు క్షణమాత్రం పూర్తిగా ఆవరించబడెను. అత్యంత ఘోరమైన దితిపుత్రులను చూచి దేవికి ఆ ఆవరణాన్ని తొలగించడం అసాధ్యమై కనిపించెను।

Verse 23

भयेन सस्मार पितामहं तु देवी सखीभिस्सहिता च विष्णुम् । सैन्यं च मद्वीरवरस्य सर्वं सस्मारयामास गुहांतरस्था

భయాక్రాంతమైన దేవి సఖులతో కలిసి గుహలో ఉండి పితామహ బ్రహ్మను, విష్ణువును స్మరించెను. అలాగే శ్రేష్ఠ వీరుని సమస్త సైన్యాన్ని సహాయార్థం పిలిపించెను।

Verse 24

ब्रह्मा तया संस्मृतमात्र एव स्त्रीरूपधारी भगवांश्च विष्णुः । इन्द्रश्च सर्वेः सह सैन्यकैश्च स्त्रीरूपमास्थाय समागतास्ते

ఆమె కేవలం స్మరించగానే బ్రహ్మ వచ్చెను; భగవాన్ విష్ణువూ స్త్రీరూపం ధరించి వచ్చెను. ఇంద్రుడు కూడా తన సమస్త సైన్యంతో స్త్రీరూపం ధరించి అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 25

भूत्वा स्त्रियस्ते विविशुस्तदानीं मुनीन्द्रसंघाश्च महानुभावाः । सिद्धाश्च नागास्त्वथ गुह्यकाश्च गुहांतरं पर्वतराजपुत्र्याः

స్త్రీరూపములు ధరించి వారు ఆ క్షణమే ప్రవేశించిరి—మహానుభావ మునీంద్రసంఘములు, సిద్ధులు, నాగులు మరియు గుహ్యకులు కూడా—పర్వతరాజకుమార్తె (పార్వతి) యొక్క అంతర్గుహలోనికి.

Verse 26

यस्मात्सुराज्य सनसंस्थितानामंतः पुरे संगमनं विरुद्धम् । ततस्सहस्राणि नितंबिनीनामनंतसंख्यान्यपि दर्शयंत्यः

శ్రేష్ఠ రాజధర్మంలో స్థిరులైన వారికి అంతఃపురంలో సంగమం నిషిద్ధమైనందున, అప్పుడు నితంబినీ స్త్రీల వేలలు—అనంతసంఖ్యలోనూ—తమను తాము ప్రదర్శిస్తూ ముందుకు వచ్చిరి.

Verse 27

रूपाणि दिव्यानि महाद्भुतानि गौर्ये गुहायां तु सवीरकार्यैः । स्त्रियः प्रहृष्टा गिरिराजकन्या गुहांतरं पर्वतराजपुत्र्या

గౌరీ గుహలో వీరకార్యాలను సిద్ధింపజేసే దివ్యమైన మహాద్భుత రూపాలు ప్రకాశించాయి. హర్షభరిత హృదయాలతో స్త్రీలు, గిరిరాజకన్య పార్వతీతో కలిసి, గుహ అంతఃకక్షంలో మరింత లోనికి ప్రవేశించారు.

Verse 28

स्त्रीभिस्सहस्रैश्च शतैरनेकैर्नेदुश्च कल्पांतरमेघघोषाः । भेर्य्यश्च संग्रामजयप्रदास्तु ध्मातास्सुशंखाः सुनितम्बिनीभिः

వేలాది స్త్రీలు, అనేక వందలమందితో కలిసి, కల్పాంత మేఘగర్జనల వంటి నాదాలు మార్మోగాయి. యుద్ధజయాన్ని ప్రసాదించే భేరీలు మోగించబడ్డాయి; సునితంబినీ స్త్రీలు శుభశంఖాలను ఊదారు.

Verse 29

मूर्छां विहायाद्भुत चंडवीर्यस्स वीरको वै पुरतः स्थितस्तु । प्रगृह्य शस्त्राणि महारथानां तैरेव शस्त्रैर्दितिजं जघान

మూర్ఛను విడిచి, అద్భుతమైన క్రూర పరాక్రమం గల వీరకుడు ముందర దృఢంగా నిలిచాడు. మహారథుల ఆయుధాలను పట్టుకొని, అవే ఆయుధాలతో దానవుణ్ని సంహరించాడు.

Verse 30

ब्राह्मी ततो दंड करा विरुद्धा गौरी तदा क्रोधपरीतचेताः । नारायणी शंखगदासुचक्रधनुर्द्धरा पूरितबाहुदंडा

అప్పుడు దండాన్ని ధరించిన బ్రాహ్మీ ప్రత్యర్థిగా నిలిచింది. అదే వేళ క్రోధంతో ఆవరితచిత్తమైన గౌరీ నారాయణీ రూపంగా ప్రత్యక్షమై—శంఖం, గద, ఖడ్గం, చక్రం, ధనుస్సు ధరించి, యుద్ధానికి భుజాలను బిగించి నిలిచింది.

Verse 31

विनिर्ययौ लांगलदण्डहस्ता व्योमालका कांचनतुल्यवर्णा । धारासहस्राकुलमुग्रवेगं बैडौजसी वज्रकरा तदानीम्

అప్పుడు లాంగలదండాన్ని చేతబట్టి, ఆకాశమాల వలె హారాన్ని ధరించి, స్వర్ణసమ వర్ణంతో ఆమె బయలుదేరింది. అదే క్షణంలో వజ్రాన్ని చేతబట్టిన బలవంతురాలైన బైడౌజసీ వేల ధారలతో చుట్టుముట్టబడి ఉగ్రవేగంతో దూసుకొచ్చింది.

Verse 32

सहस्रनेत्रा युधि सुस्थिरा च सदुर्जया दैत्यशतैरधृष्या । वैश्वानरी शक्तिरसौम्यवक्त्रा याम्या च दंडोद्यतपाणिरुग्रा

ఆ యుద్ధంలో ‘సహస్రనేత్రా’ అనే శక్తి యుద్ధంలో అచలంగా నిలిచింది—అత్యంత దుర్జయ, వందల దానవులకైనా అజేయ. అక్కడే ‘వైశ్వానరీ’ శక్తి కూడా ఉంది, కఠినమైన, నవ్వులేని ముఖంతో; అలాగే యమదిశకు చెందిన ‘యామ్యా’ శక్తి, ఉగ్రంగా, దండాన్ని ఎత్తి పట్టుకొని—ఇవన్నీ ప్రభువు అజేయ శక్తిని రణంలో ప్రకటించాయి।

Verse 33

सुतीक्ष्णखङ्गोद्यतपाणिरूपा समाययौ नैरृति घोरचापा । तोयालिका वारणपाशहस्ता विनिर्गता युद्धमभीप्समाना

నైరృతి వచ్చింది—చేతిలో అత్యంత పదునైన ఖడ్గాన్ని ఎత్తి పట్టుకున్న రూపంతో, భయంకరమైన ధనుస్సుతో కూడి. తోయాలిక కూడా బయటికి వచ్చింది, చేతిలో ఏనుగు-పాశం పట్టుకొని, యుద్ధాన్ని కోరుతూ।

Verse 34

प्रचंडवातप्रभवा च देवी क्षुधावपुस्त्वंकुशपाणि रेव । कल्पान्तवह्निप्रतिमां गदां च पाणौ गृहीत्वा धनदोद्भवा च

అప్పుడు ప్రచండ వాయువునుండి జన్మించిన దేవి క్షుధారూపిణిగా ప్రత్యక్షమైంది; ఆమె చేతిలో అంకుశము ఉంది. రేవతీ మరియు ధనదుడు (కుబేరుడు) నుండి ఉద్భవించిన దేవి కూడా కల్పాంతాగ్నివలె జ్వలించే గదను చేతబట్టి యుద్ధానికి ముందుకు సాగారు.

Verse 35

याक्षेश्वरी तीक्ष्णमुखा विरूपा नखायुधा नागभयंकरी च । एतास्तथान्याश्शतशो हि देव्यः सुनिर्गताः संकुलयुद्धभूमिम्

యాక్షేశ్వరీ, తీక్ష్ణముఖా, విరూపా, నఖాయుధా, నాగభయంకరీ—ఇవే కాక మరెన్నో వందల దేవతలు—కిక్కిరిసిన యుద్ధభూమిపైకి ఉప్పొంగి వచ్చారు.

Verse 36

दृष्ट्वा च तत्सैन्यमनंतपारं विवर्णवर्णाश्च सुविस्मिताश्च । समाकुलास्संचकिताभयाद्वै देव्यो बभूबुर्हृददीनसत्त्वाः

ఆ అనంతమైన, అపారమైన సైన్యాన్ని చూసి దేవతలు వర్ణహీనులై, అత్యంత ఆశ్చర్యపడి, అంతరంగంలో కంపించిరి. భయంతో వారు కలవరపడి, చకితులై, హృదయధైర్యం కోల్పోయిరి.

Verse 37

चक्रुस्समाधाय मनस्समस्तास्ता देववध्वो विधिशक्तिमुख्याः । सुसंमत त्वेन गिरीशपुत्र्याः सेनापतिर्वीरसुघोरवीर्यः

అప్పుడు విధాత శక్తులు ముఖ్యులైన సమస్త దేవవధువులు మనస్సును సమాధిలో స్థిరపరచారు. గిరీశకుమార్తె పార్వతీ యొక్క సంపూర్ణ సమ్మతితో అత్యంత ఘోర వీర్యసంపన్నుడైన వీరుడు సేనాపతిగా నియమితుడయ్యాడు।

Verse 38

चक्रुर्महायुद्धमभूतपूर्वं निधाय बुद्धौ दितिजाः प्रधानाः । निवर्तनं मृत्युमथात्मनश्च नारीभिरन्ये वरदानसत्त्वाः

దితిపుత్రులైన ప్రధాన దానవ యోధులు బుద్ధిలో దృఢనిశ్చయం పెట్టుకొని అపూర్వమైన మహాయుద్ధం చేశారు. ఇతరులు కూడా వరప్రసాదబలంతో, తమ స్త్రీలతో కలిసి, వెనుదిరగడం లేదా స్వమరణం పొందడం అనే సంకల్పంతో యుద్ధంలో ప్రవేశించారు।

Verse 39

अत्यद्भुतं तत्र चकार युद्धं गौरी तदानीं सहिता सखीभिः । कृत्वा रणे चाद्भुतबुद्धिशौण्डं सेनापतिं वीरकघोरवीर्यम्

అక్కడ ఆ సమయంలో గౌరీ తన సఖులతో కూడి అత్యద్భుతమైన యుద్ధం చేసింది. రణరంగంలో ఆశ్చర్యకరమైన బుద్ధి-కౌశల్య శౌర్యాన్ని ప్రదర్శించి, ఘోర వీర్యప్రసిద్ధుడైన సేనాపతి వీరకుని (అదే నైపుణ్యంతో) ఎదుర్కొనేటట్లు చేసింది।

Verse 40

हिरण्यनेत्रात्मज एव भूपश्चक्रे महाव्यूहमरं सुकर्मा । संभाव्य विष्णुं च निरीक्ष्य याम्यां सुदारुणं तद्गिलनामधेयम्

అప్పుడు హిరణ్యనేత్రుని కుమారుడైన రాజు—పరాక్రమశాలి సుకర్మ—వెంటనే మహావ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. విష్ణువును యథోచితంగా పరిగణించి, దక్షిణ దిశను పరిశీలించి, “తద్గిలన” అనే పేరుగల అత్యంత దారుణమైన వ్యూహాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 41

मुखं करालं विधिसेवयास्य तस्मिन् कृते भगवानाजगाम । कल्पान्तघोरार्कसहस्रकांतिकीर्णञ्च वै कुपितः कृत्ति वासाः

విధాత (బ్రహ్మ) ఈ విధంగా సేవ చేసినప్పుడు భగవాన్ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన ముఖం భయంకరంగా ఉండెను; కల్పాంతంలో వేల భయానక సూర్యుల కాంతివలె ప్రకాశించెను; మరియు కృత్తివాసుడు శివుడు క్రోధంతో ఉగ్రుడై నిలిచెను।

Verse 42

गते ततो वर्षसहस्रमात्रे तमागतं प्रेक्ष्य महेश्वरं च । चक्रुर्महायुद्धमतीवमात्रं नार्यः प्रहृष्टास्सह वीरकेण

అప్పుడు దాదాపు వెయ్యేళ్లు గడిచిన తరువాత, అక్కడ మహేశ్వరుడు వచ్చుటను చూచి, వీరకునితో కలిసి హర్షించిన స్త్రీలు వెంటనే అత్యంత మహాయుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు।

Verse 43

प्रणम्य गौरी गिरिशं च मूर्ध्ना संदर्शयन् भर्तुरतीव शौर्यमम् । गौरी प्रयुद्धं च चकार हृष्टा हरस्ततः पर्वतराजपुत्रीम्

గిరీశునికి శిరస్సుతో నమస్కరించి, తన భర్త యొక్క అపూర్వ శౌర్యాన్ని ప్రదర్శించాలనే ఆకాంక్షతో హర్షించిన గౌరీ యుద్ధంలో ప్రవేశించింది; అప్పుడు హరుడు (శివుడు) పర్వతరాజకుమారిని (పార్వతిని) ముందుకు ప్రోత్సహించాడు।

Verse 44

कंठे गृहीत्वा तु गुहां प्रविष्टो रमासहस्राणि विसर्जितानि । गौरी च सन्मानशतैः प्रपूज्य गुहामुखे वीरकमेव स्थापयन्

అతని కంఠాన్ని పట్టుకొని గుహలో ప్రవేశించి వేలాది ధనరాశులను విడిచిపెట్టాడు. తరువాత గౌరీదేవిని వందల సత్కారాలతో పూజించి, గుహాముఖంలో వీరకుని కాపలాదారుగా నిలిపాడు।

Verse 45

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे युद्धप्रारंभदूतसम्वादवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితా, పంచమ యుద్ధఖండంలో ‘యుద్ధప్రారంభ దూతసంవాదవర్ణనం’ అనే నలభై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 46

तैस्तैः प्रहारैरपि जर्ज रांगस्तस्मिन् रणे देवगणेरितैर्यः । जगाद वाक्यं तु सगर्वमुग्रं प्रविश्य शंभुं प्रणिपत्य मूर्ध्ना

దేవగణాల ప్రేరణతో ఆ యుద్ధంలో ఎన్నో దెబ్బలతో అతని దేహం చిద్రమైనప్పటికీ, అతడు శంభువు సన్నిధికి ప్రవేశించి, శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, గర్వభరితమైన ఉగ్ర వాక్యాలు పలికెను।

Verse 47

दूत उवाच । संप्रेषितोहं विविशे गुहांतु ह्यषौऽन्धकस्त्वां समुवाच वाक्यम् । नार्या न कार्यं तव किंचिदस्तिविमुच नारीं तरुणीं सुरूपाम्

దూత అన్నాడు: ‘అతని ఆజ్ఞతో నేను గుహలో ప్రవేశించాను. ఆ అంధకుడు నీకు ఇలా చెప్పమన్నాడు—నీకు ఈ స్త్రీ అవసరం లేదు; ఈ యౌవనవతి, సుందరి నారిని విడిచిపెట్టు.’

Verse 48

प्रायोभवास्तापसस्तज्जुषस्व क्षांतं मया यत्कमनीयमन्तः । मुनिर्विरोधव्य इति प्रचिंत्य न त्वं मुनिस्तापस किं तु शत्रुः

ఓ తపస్వీ, నీవు నిజంగా నియమం‑ఉపవాసవ్రతంతో జీవించేవాడివైతే, నా ఈ సహనాన్ని స్వీకరించు. అంతరంలో అత్యంత బాధాకరమైనదాన్ని నేను భరించాను. “మునితో విరోధం చేయరాదు” అని ఆలోచించి నేను ఆగాను; కాని నీవు మునివి కాదు, తపస్వీ—నిజానికి శత్రువే.

Verse 49

अतीव दैत्येषु महाविरोधी युध्यस्व वेगेन मया प्रमथ्य । नयामि पातालतलानुरूपं यमक्षयं तापस धूर्त हि त्वाम्

దైత్యులలో నీవు అత్యంత హఠవిరోధివి; వేగంగా నాతో యుద్ధం చేయి—నేను నిన్ను చూర్ణం చేస్తాను. పాతాళానికి తగిన అధోలోకాలకు, యమధామానికే నిన్ను తోసివేస్తాను. ఓ ధూర్త తపస్వీ, ఇది నీ వినాశానికే.

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । एतद्वचो दूतमुखान्निशम्य कपालमाली तमुवाच कोपात् । ज्वलन्विषादेन महांस्त्रिनेत्रस्सतां गतिर्दुष्टमदप्रहर्ता

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—దూత ముఖం నుండి ఆ మాటలు విని, కపాలమాలి (కపాలహారధారి) ప్రభువు కోపంతో అతనితో పలికాడు. విషాదంతో జ్వలించే మహా త్రినేత్రుడు—సత్పురుషుల శరణు, దుష్టుల గర్వాన్ని నశింపజేసేవాడు—ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 51

शिव उवाच । व्यक्तं वचस्ते तदतीव चोग्रं प्रोक्तं हि तत्त्वं त्वरितं प्रयाहि । कुरुष्व युद्धं हि मया प्रसह्य यदि प्रशक्तोसि बलेन हि त्वम्

శివుడు అన్నాడు—నీ మాటలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి, మరీ ఉగ్రంగా కూడా ఉన్నాయి. సత్యం పలికబడింది; ఇప్పుడు వెంటనే ముందుకు రా. నీవు బలంతో నిజంగా సమర్థుడివైతే, నాతో—అవసరమైతే బలప్రయోగంతోనైనా—యుద్ధం చేయి.

Verse 52

यः स्यादशक्तो भुवि तस्य कोर्थो दारैर्धनैर्वा सुमनोहरैश्च । आयांतु दैत्याश्च बलेन मत्ता विचार्यमेवं तु कृतं मयै तत्

భూమిపై శక్తిలేనివాడికి భార్యలు, ధనం లేదా మనోహర భోగాలు ఏ ప్రయోజనం? దైత్యులు కూడా తమ బలమదంతో మత్తులై వచ్చుగాక. ఇలా ఆలోచించి నేను అలాగే కార్యం చేశాను.

Verse 53

शरीरयात्रापि कुतस्त्वशक्तेः कुर्वन्तु यद्यद्विहितं तु तेषाम् । ममापि यद्यत्करणीयमस्ति तत्तत्त्करिष्यामि न संश योत्र

అశక్తుడికి శరీరయాత్ర కూడా ఎలా సాధ్యం? వారికి విధించబడిన కర్తవ్యాలు ఏవైతే ఉన్నాయో అవే వారు చేయనివ్వండి. నాకు చేయవలసినది ఏదైతే ఉందో, దానిని నేను తప్పక చేస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । एतद्वचस्तद्विधसोपि तस्माच्छ्रुत्वा हरान्निर्गत एव हृष्टः । प्रागात्ततो गर्जितहुंकृतानि कुर्वंस्ततोदैत्यपतेस्सकाशम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఆ మాటలు విని అతడూ హరప్రభువునుండి బయటికి వచ్చి హర్షించాడు. తరువాత గర్జనలు, హుంకారాలు చేస్తూ దైత్యపతియొద్దకు ముందుకు సాగాడు.