अध्याय ३८ — काली-शंखचूड-युद्धे अस्त्रप्रयोगः (Kālī and Śaṅkhacūḍa: Mantra-Weapons and Surrender in Battle)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । सा च गत्वा हि संग्रामं सिंहनादं चकार ह । देव्याश्च तेन नादेन मूर्च्छामापुश्च दानवाः

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆ దేవి యుద్ధభూమికి వెళ్లి సింహనాదం చేసింది. దేవి చేసిన ఆ నాదంతో దానవులు మూర్ఛపోయి కూలిపోయారు.

Verse 2

अट्टाट्टहासमशिवं चकार च पुनः पुनः । तदा पपौ च माध्वीकं ननर्त रणमूर्द्धनि

అతడు మళ్లీ మళ్లీ ఘోరమైన, భయంకరమైన అట్టహాసం చేశాడు. ఆపై మాధ్వీకం (మధుమద్యం) త్రాగి, రణభూమి శిఖరంపై నర్తించాడు—యుద్ధమధ్య రుద్రశక్తి మహావైభవాన్ని ప్రదర్శిస్తూ.

Verse 3

उग्रदंष्ट्रा चोग्रदंडा कोटवी च पपौ मधु । अन्याश्च देव्यस्तत्राजौ ननृतुर्मधु संपपुः

ఉగ్రదంష్ట్రా, ఉగ్రదండా, కోటవీ మధువును పానము చేసిరి. అక్కడ యుద్ధరంగములో ఇతర దేవతలూ నర్తించుచు మధువును మళ్లీ మళ్లీ పానము చేసిరి.

Verse 4

महान् कोलाहलो जातो गणदेवदले तदा । जहृषुर्बहुगर्जंतस्सर्वे सुरगणादयः

అప్పుడు గణదేవదళములోను దేవగణములోను మహా కోలాహలం లేచింది. సమస్త దేవసమూహాలు పునఃపునః ఘోరంగా గర్జిస్తూ హర్షోల్లాసంతో నిండిపోయారు.

Verse 5

दृष्ट्वा कालीं शंखचूडश्शीघ्रमाजौ समाययौ । दानवाश्च भयं प्राप्ता राजा तेभ्योऽभयं ददौ

కాళీని చూచి శంఖచూడుడు వేగంగా యుద్ధభూమికి వచ్చాడు. దానవులు భయగ్రస్తులయ్యారు; అయితే వారి రాజు వారికి అభయమును, ధైర్యమును ప్రసాదించాడు.

Verse 6

काली चिक्षेप वह्निं च प्रलयाग्निशिखोपमम् । राजा जघान तं शीघ्रं वैष्णवांकितलीलया

కాళీ ప్రళయాగ్నిశిఖలవలె మండే అగ్నిని విసిరింది. అయితే రాజు వైష్ణవశక్తిచిహ్నితమైన అద్భుత లీలతో దానిని వెంటనే సంహరించాడు.

Verse 7

नारायणास्त्रं सा देवी चिक्षेप तदुपर्यरम् । वृद्धिं जगाम तच्छस्त्रं दृष्ट्वा वामं च दानवम्

అప్పుడు దేవి అతనిపై నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించింది. ముందున్న దుష్ట దానవుని చూచి ఆ దివ్యాస్త్రం విస్తరించి మరింత బలవంతమైంది.

Verse 8

तं दृष्ट्वा शंखचूडश्च प्रलयाग्निशिखोपमम् । पपात दंडवद्भूमौ प्रणनाम पुनःपुनः

ఆయనను ప్రళయాగ్ని శిఖలా దహించుచున్నవాడిగా చూచి శంఖచూడుడు దండవత్ భూమిపై పడిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ భక్తితో ప్రణమిల్లెను।

Verse 9

निवृत्तिं प्राप तच्छ्स्त्रं दृष्ट्वा नम्रं च दानवम् । ब्रह्मास्त्रमथ सा देवी चिक्षेप मंत्रपूर्वकम्

నమ్రుడైన దానవుని చూచి ఆ అస్త్రం ఉపసంహరించబడెను; అనంతరం దేవి మంత్రపూర్వకంగా బ్రహ్మాస్త్రాన్ని విసిరెను।

Verse 10

तं दृष्ट्वा प्रज्ज्वलंतं च प्रणम्य भुवि संस्थितः । ब्रह्मास्त्रेण दानवेन्द्रो विनिवारं चकार ह

అతనిని తేజస్సుతో ప్రज्ज్వలించుచున్నవాడిగా చూచి దానవేంద్రుడు భూమిపై నిలిచి ప్రణమిల్లెను; తరువాత బ్రహ్మాస్త్రంతో అడ్డుకొనుటకు యత్నించెను।

Verse 11

अथ क्रुद्धो दानवेन्द्रो धनुराकृष्य रंहसा । चिक्षेप दिव्यान्यस्त्राणि देव्यै वै मंत्रपूर्वकम्

అప్పుడు క్రోధించిన దానవేంద్రుడు వేగంగా ధనుస్సు ఆకర్షించి, మంత్రపూర్వకంగా దేవిపై దివ్యాస్త్రాలను విసిరెను।

Verse 12

आहारं समरे चक्रे प्रसार्य मुखमायतम् । जगर्ज साट्टहासं च दानवा भयमाययुः

సమరమధ్యంలో అతడు దీర్ఘమైన నోరు విప్పి మింగుటకు సిద్ధమయ్యెను; తరువాత అట్టహాసంతో గర్జించగా దానవులు భయగ్రస్తులయ్యిరి।

Verse 13

काल्यै चिक्षेप शक्तिं स शतयोजनमायताम् । देवी दिव्यास्त्रजालेन शतखंडं चकार सा

అతడు కాళీదేవిపై శతయోజన విస్తారమైన శక్తి-శస్త్రాన్ని విసిరెను. దేవి దివ్యాస్త్రజాలంతో దానిని శతఖండాలుగా చెదరగొట్టెను.

Verse 14

स च वैष्णवमस्त्रं च चिक्षेप चंडिकोपरि । माहेश्वरेण काली च विनिवारं चकार सा

అతడు చండికాపై వైష్ణవాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను. కాళీ మాత్రం మాహేశ్వర శక్తిచే దానిని అడ్డగించి నిర్వీర్యం చేసెను.

Verse 15

एवं चिरतरं युद्धमन्योन्यं संबभूव ह । प्रेक्षका अभवन्सर्वे देवाश्च दानवा अपि

ఇలా చాలాకాలం వారు పరస్పరం యుద్ధం చేసుకొనిరి. దేవులు, దానవులు అందరూ కేవలం ప్రేక్షకులై నిలిచిరి.

Verse 16

अथ कुद्धा महादेवी काली कालसमा रणे । जग्राह मन्त्रपूतं च शरं पाशुपतं रुषा

అప్పుడు యుద్ధరంగంలో కాలసమానంగా క్రోధించిన మహాదేవి కాళీ, మంత్రపూతమైన పాశుపత బాణాన్ని కోపంతో గ్రహించెను.

Verse 17

क्षेपात्पूर्वं तन्निषेद्धुं वाग्बभूवाशरीरिणी । न क्षिपास्त्रमिदं देवि शंखचूडाय वै रुषा

అస్త్రాన్ని విసరబోయే ముందే ఆపుటకు అశరీరవాణి వినిపించెను—“దేవీ, కోపంతో శంఖచూడునిపై ఈ అస్త్రాన్ని వేయకుము.”

Verse 18

मृत्युः पाशुपतान्नास्त्यमोघादपि च चंडिके । शंखचूडस्य वीरस्योपायमन्यं विचारय

హే చండికా, వీరుడైన శంఖచూడుని మరణం పాశుపతాస్త్రం వల్ల కాదు, అమోఘ శస్త్రం వల్ల కూడా కాదు. కాబట్టి మరొక ఉపాయాన్ని ఆలోచించు.

Verse 19

इत्याकर्ण्य भद्रकाली न चिक्षेप तदस्त्रकम् । शतलक्षं दानवानां जघास लीलया क्षुधा

ఇది విని భద్రకాళీ ఆ అస్త్రాన్ని వేయలేదు. ఆకలిచేత ప్రేరితమై ఆమె లీలగా దానవులలో లక్షమందిని మింగివేసింది.

Verse 20

अत्तुं जगाम वेगेन शंखचूडं भयंकरी । दिव्यास्त्रेण च रौद्रेण वारयामास दानवः

భయంకరమైన దేవి వేగంగా శంఖచూడుణ్ని మింగుటకు దూసుకెళ్లింది; కాని ఆ దానవుడు దివ్య రౌద్ర అస్త్రంతో ఆమెను అడ్డుకున్నాడు.

Verse 21

अथ क्रुद्धो दानवेन्द्रः खड्गं चिक्षेप सत्वरम् । ग्रीष्मसूर्योपमं तीक्ष्णधारमत्यंतभीकरम्

అప్పుడు క్రోధించిన దానవేంద్రుడు వేగముగా ఖడ్గమును విసిరెను—అది గ్రీష్మసూర్యసమానంగా జ్వలించి, అత్యంత తీక్ష్ణధారతో మహాభయంకరముగా ఉండెను।

Verse 22

सा काली तं समालोक्यायांतं प्रज्वलितं रुषा । प्रसार्य मुखमाहारं चक्रे तस्य च पश्यतः

ఆ కాళీ అతడు కోపాగ్నితో జ్వలిస్తూ సమీపించుట చూచి, నోరు విప్పి అతడు చూస్తుండగానే అతనిని ఆహారముగా చేసికొనెను।

Verse 23

दिव्यान्यस्त्राणि चान्यानि चिच्छेद दानवेश्वरः । प्राप्तानि पूर्वतश्चक्रे शतखंडानि तानि च

దానవేశ్వరుడు ఆ దివ్యాస్త్రాలను మరియు ఇతర ఆయుధాలను ఛేదించాడు. అవి ముందుగా తనవైపు వచ్చిన వెంటనే, వాటిని అక్కడికక్కడే శతఖండాలుగా చేశాడు.

Verse 24

पुनरत्तुं महादेवी वेगतस्तं जगाम ह । सर्वसिद्धेश्वरः श्रीमानंतर्धानं चकार सः

మళ్లీ అతనిని పట్టుకొనుటకు మహాదేవి మహావేగముతో అతని వెంట వెళ్లింది; కాని సర్వసిద్ధేశ్వరుడైన శ్రీమంతుడు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 25

वेगेन मुष्टिना काली तमदृष्ट्वा च दानवम् । बभंज च रथं तस्य जघान किल सारथिम्

అప్పుడు కాళీ వేగంగా ముష్టితో—ఆ దానవుణ్ణి చూడకుండానే—ప్రహరించింది. అతని రథాన్ని చిదిమి, నిజంగా అతని సారథిని కూడా కూల్చివేసింది।

Verse 26

अथागत्य द्रुतं मायी चक्रं चिक्षेप वेगतः । भद्रकाल्यै शंखचूडः प्रलयाग्निशिखो पमम्

తర్వాత మాయావి శంఖచూడుడు వేగంగా ముందుకు వచ్చి, మహా బలంతో భద్రకాళీపై చక్రాన్ని విసిరాడు—అది ప్రళయాగ్ని శిఖలా మండుతూ కనిపించింది।

Verse 27

सा देवी तं तदा चक्रं वामहस्तेन लीलया । जग्राह स्वमुखेनैवाहारं चक्रे रुषा द्रुतम्

అప్పుడు దేవి ఆ చక్రాన్ని ఎడమ చేతితో లీలగా పట్టుకుంది; ఆపై కోపావేశంతో వేగంగా దాన్ని తన ముఖానికి తీసుకెళ్లి, తినివేయబోతున్నట్లుగా చేసింది।

Verse 28

मुष्ट्या जघान तं देवी महाकोपेन वेगतः । बभ्राम दानवेन्द्रोपि क्षणं मूर्च्छामवाप सः

అప్పుడు దేవి మహాక్రోధంతో మహావేగంగా ముష్టితో అతనిని కొట్టెను. దానవుల అధిపతియైన వాడుకూడా తూలి, క్షణమాత్రం మూర్ఛ పొందెను.

Verse 29

क्षणेन चेतनां प्राप्य स चोत्तस्थौ प्रतापवान् । न चक्रे बाहु युद्धं च मातृबुद्ध्या तया सह

క్షణంలోనే చైతన్యం పొందిన ఆ ప్రతాపవంతుడు లేచి నిలిచెను; అయితే ఆమెను మాతృభావంతో చూచి, ఆమెతో బాహుయుద్ధం చేయలేదు.

Verse 30

गृहीत्वा दानवं देवी भ्रामयित्वा पुनःपुनः । ऊर्द्ध्वं च प्रापयामास महाकोपेन वेगतः

దేవి దానవుని పట్టుకొని మళ్లీ మళ్లీ తిప్పి, మహాక్రోధంతో మహావేగంగా అతనిని పైకి విసిరెను.

Verse 31

उत्पपात च वेगेन शंखचूडः प्रतापवान् । निपत्य च समुत्तस्था प्रणम्य भद्रकालिकाम्

అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన శంఖచూడుడు మహావేగంగా ఎగిరెను. పడిపోయి మళ్లీ లేచి, భద్రకాళిని ప్రణమిల్లెను.

Verse 32

रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानं सुमनो हरम् । आरुरोह स हृष्टात्मा न भ्रान्तोपि महारणे

రత్నాధిపతి సారముతో నిర్మితమైన, మనోహరమైన ఆ విమానాన్ని అతడు హర్షచిత్తంతో అధిరోహించాడు; మహాయుద్ధంలోనూ అతడు మోహితుడుకాలేదు।

Verse 33

दानवानां हि क्षतजं सा पपौ कालिका क्षुधा । एतस्मिन्नंतरे तत्र वाग्वभूवाशरीरिणी

క్షుధతో కాలికా దానవుల గాయాల నుండి ప్రవహించిన రక్తాన్ని త్రాగింది. అచ్చటనే ఆ సమయంలో అక్కడ ఒక అశరీరి వాణి వినిపించింది.

Verse 34

लक्षं च दानवेन्द्राणामवशिष्टं रणेऽधुना । उद्धतं गुञ्जतां सार्द्धं ततस्त्वं भुंक्ष्व चेश्वरि

“ఇప్పటికీ ఈ యుద్ధంలో దానవేంద్రులలో లక్ష మంది మిగిలి ఉన్నారు—అహంకారంతో గర్జిస్తూ. కాబట్టి, ఓ ఈశ్వరి, వారి కేకలతో కూడిన సేనతో సహా వారిని భక్షించు (సంహరించు).”

Verse 35

संग्रामे दानवेन्द्रं च हंतुं न कुरु मानसम् । अवध्योयं शंखचूडस्तव देवीति निश्चयम्

“యుద్ధంలో దానవేంద్రుని సంహరించాలనే మనస్సు పెట్టకు. ఓ దేవి, ఈ శంఖచూడుడు నీకు అవధ్యుడు—ఇది నిశ్చయం.”

Verse 36

तच्छुत्वा वचनं देवी निःसृतं व्योममंडलात् । दानवानां बहूनां च मांसं च रुधिरं तथा

వియోమమండలమునుండి వెలువడిన ఆ వాక్యమును విని దేవి అనేక దానవుల మాంసమును, రుధిరమును చెల్లాచెదురుగా చూచెను।

Verse 37

भुक्त्वा पीत्वा भद्रकाली शंकरांतिकमाययौ । उवाच रणवृत्तांतं पौर्वापर्येण सक्रमम्

భోజనము చేసి, పానము చేసి భద్రకాళీ శంకరుని సమీపమునకు వెళ్లెను. అనంతరం యుద్ధవృత్తాంతమును ఆది నుండి అంతము వరకు క్రమముగా వివరించెను।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसं०पं०युद्धखंडे शंखचूडवधे कालीयुद्धवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమగు రుద్రసంహితా యుద్ధఖండంలో శంఖచూడవధ ప్రసంగాంతర్గత ‘కాళీయుద్ధవర్ణనం’ అనే ముప్పై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.