भूतत्रिपुरधर्मवर्णनम् (Description of the Dharma/Conduct of the Bhūta-Tripura) — Chapter 3
ఈ అధ్యాయంలో త్రిపురవధోపాఖ్యానంలో త్రిపుర పాలకులు, నివాసులను సంహరించాలా వద్దా అనే ధర్మవిచారం జరుగుతుంది. శివుడు ముందుగా—ప్రస్తుతం త్రిపురాధ్యక్షుడు పుణ్యవంతుడు; పుణ్యం ప్రభావంలో ఉన్న చోట కారణం లేకుండా జ్ఞానులు హత్య చేయరు—అని చెబుతాడు. దేవతల బాధను అంగీకరిస్తూనే తారకుని కుమారులూ, మూడు పురాల నివాసులూ అపార బలంతో ఉన్నారని, వారి వధ దుర్లభమని సూచిస్తాడు. తరువాత నైతికతపై దృష్టి పెట్టి మిత్రద్రోహం మహాపాపమని, ఉపకారులపై ద్రోహం గొప్ప దోషమని, కృతఘ్నతకు ప్రాయశ్చిత్తం లేదని వివరిస్తాడు. దైత్యులు తన భక్తులని చెప్పి వారి వధను దేవతలు కోరడం ధర్మసమ్మతం కాదని సూచిస్తూ, ఈ కారణాలను విష్ణువుకు తెలియజేయమని ఆదేశిస్తాడు. సనత్కుమారుడు వర్ణన ప్రకారం ఇంద్రాదులు ముందుగా బ్రహ్మను కలసి, తరువాత త్వరగా వైకుంఠానికి వెళ్లి తదుపరి సలహా కోసం సిద్ధమవుతారు. ఇలా ఈ అధ్యాయం త్రిపురవధాన్ని కేవలం యుద్ధంగా కాక, పుణ్య-భక్తి-స్నేహ-లోకహితం మధ్య సమతుల్య ధర్మప్రశ్నగా నిలుపుతుంది।
Shlokas
Verse 1
शिव उवाच । अयं वै त्रिपुराध्यक्ष पुण्यवान्वर्ततेऽधुना । यत्र पुण्यं प्रवर्तेत न हंतव्यो बुधैः क्वचित्
శివుడు పలికెను—ఈ త్రిపురాధిపతి ప్రస్తుతం పుణ్యవంతుడై ధర్మంలో స్థితుడై ఉన్నాడు. ఎక్కడ పుణ్యము ప్రవహించునో, అక్కడ బుద్ధిమంతులు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వధించరాదు.
Verse 2
जानामि देवकष्टं च विबुधास्सकलं महत् । दैत्यास्ते प्रबला हंतुमशक्यास्तु सुरासुरैः
హే దేవతలారా, మీ అందరిపై వచ్చిన మహా కష్టాన్ని నేను తెలుసు. ఆ దైత్యులు అత్యంత బలవంతులు; దేవులు గానీ అసురులు గానీ వారిని సంహరించలేరు.
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने भूतत्रिपुरधर्मवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండంలో, త్రిపురవధోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘భూతత్రిపురధర్మవర్ణనం’ అనే తృతీయ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 4
मित्रद्रोहं कथं जानन्करोमि रणकर्कशः । सुहृद्द्रोहे महत्पापं पूर्वमुक्तं स्वयंभुवा
నేను—యుద్ధంలో కఠినుడైనప్పటికీ—తెలుసుకొని మిత్రద్రోహం ఎలా చేయగలను? సుహృద్ద్రోహం మహాపాపమని స్వయంభూ (బ్రహ్మ) ముందే ప్రకటించాడు।
Verse 5
ब्रह्मघ्नं च सुरापे च स्तेये भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
బ్రాహ్మణహత్య, మద్యపానం, దొంగతనం, అలాగే వ్రతభంగం—ఇవన్నిటికీ సద్గుణులు ప్రాయశ్చిత్తాన్ని విధించారు; కానీ ఉపకారం చేసినవాడికి కృతఘ్నుడై ద్రోహం చేసినవానికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు।
Verse 6
मम भक्तास्तु ते दैत्या मया वध्या कथं सुराः । विचार्यतां भवद्भिश्च धर्मज्ञैरेव धर्मतः
ఆ దైత్యులు నా భక్తులే; వారి వధ నా చేతనే జరగాలి—అయితే దేవులు ఎలా చేయగలరు? ధర్మజ్ఞులైన మీరు ధర్మప్రకారమే విచారించండి.
Verse 7
तावत्ते नैव हंतव्या यावद्भक्तिकृतश्च मे । तथापि विष्णवे देवा निवेद्यं कारणं त्विदम्
వారు నా పట్ల భక్తితో ప్రవర్తిస్తున్నంతవరకు వారిని వధించరాదు. అయినా, ఓ దేవులారా, ఈ కారణాన్ని విష్ణువుకు నివేదించండి.
Verse 8
सनत्कुमार उवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा देवाश्शक्रपुरोगमाः । न्यवेदयन् द्रुतं सर्वे ब्रह्मणे प्रथमं मुने
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవతలందరూ త్వరగా ఆ విషయాన్ని ఆదిమ ముని బ్రహ్మకు నివేదించారు.
Verse 9
ततो विधिं पुरस्कृत्य सर्वे देवास्सवासवाः । वैकुंठं प्रययुश्शीघ्रं सर्वे शोभासमन्वितम्
అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు విధాత బ్రహ్మను ముందుంచి, దివ్య కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, వేగంగా వైకుంఠానికి బయలుదేరారు।
Verse 10
तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा प्रणेमुर्जातसंभ्रमाः । तुष्टुवुश्च महाभक्त्या कृतांजलिपुटास्सुराः
అక్కడికి వెళ్లి హరి (విష్ణువు) దర్శనం చేసిన దేవతలు అకస్మాత్తుగా భక్తి-భయమిశ్రిత ఆశ్చర్యంతో నమస్కరించారు. అనంతరం అంజలి ముద్రతో మహాభక్తితో స్తుతించారు।
Verse 11
स्वदुःखकारणं सर्वं पूर्ववत्तदनंतरम् । न्यवेदयन्द्रुतं तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे
తన దుఃఖానికి కారణమైన సమస్తాన్ని, ముందుగా జరిగినట్లే క్రమంగా సంపూర్ణంగా, అతడు శక్తిమంతుడూ సర్వవ్యాపియైన ప్రభు విష్ణువుకు త్వరగా నివేదించాడు।
Verse 12
देवदुःखं ततः श्रुत्वा दत्तं च त्रिपुरालये । ज्ञात्वा व्रतं च तेषां तद्विष्णुर्वचनमब्रवीत्
అనంతరం దేవతల దుఃఖాన్ని విని, త్రిపురవాసులకు దత్తమైన వరాన్ని తెలుసుకొని, వారి వ్రతాచరణాన్ని గ్రహించి, భగవాన్ విష్ణువు ఈ మాటలు పలికాడు।
Verse 13
विष्णुरुवाच । इदं सत्यं वचश्चैव यत्र धर्मस्सनातनः । तत्र दुःखं न जायेत सूर्ये दृष्टे यथा तमः
విష్ణువు పలికెను—ఇది నిశ్చయంగా సత్యవాక్యం: ఎక్కడ సనాతన ధర్మం నిలిచియుంటుందో, అక్కడ దుఃఖం జన్మించదు; సూర్యుడు దర్శనమైతే చీకటి తొలగినట్లే।
Verse 14
सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा देवा दुःखमुपागताः । पुनरूचुस्तथा विष्णुं परिम्लानमुखाम्बुजाः
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఈ మాటలు విని దేవతలు దుఃఖంలో మునిగిపోయారు. వారి కమలముఖాలు వాడిపోయి, వారు మళ్లీ అదే విధంగా విష్ణువును సంభోదించారు।
Verse 15
देवा ऊचुः । कथं चैव प्रकर्त्तव्यं कथं दुःखं निरस्यते । कथं भवेम सुखिनः कथं स्थास्यामहे वयम्
దేవతలు పలికారు—మేము ఏమి చేయాలి? దుఃఖం ఎలా తొలగుతుంది? మేము ఎలా సుఖులమవుతాము, మరియు ఎలా స్థిరంగా, భద్రంగా నిలిచివుంటాము?
Verse 16
कथं धर्मा भविष्यंति त्रिपुरे जीविते सति । देवदुःखप्रदा नूनं सर्वे त्रिपुरवासिनः
త్రిపురము జీవించి ఉండగా ధర్మము ఎలా నిలుస్తుంది? నిశ్చయంగా త్రిపురవాసులందరూ దేవులకు దుఃఖం కలిగించువారే.
Verse 17
किं वा ते त्रिपुरस्येह वधश्चैव विधीयताम् । नोचेदकालिकी देवसंहतिः क्रियतां ध्रुवम्
లేదా మీ చేతులద్వారా ఇక్కడే త్రిపుర వధను నిర్వహించండి. లేకపోతే నిశ్చయంగా తక్షణమే దేవసేనను సమీకరించండి.
Verse 18
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा दुःखं कृत्वा पुनः पुनः । स्थितिं नैव गतिं ते वै चक्रुर्देववरादिह
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పిన తరువాత దేవతలు మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖంలో మునిగిపోయిరి. ఓ దేవశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ వారికి స్థితి గానీ, గతి గానీ కలుగలేదు.
Verse 19
तान्वै तथाविधान्दृष्ट्वा हीनान्विनयसंयुतान् । सोपि नारायणः श्रीमांश्चिंतयेच्चेतसा तथा
వారిని ఆ స్థితిలో చూచి—క్షీణులైనా వినయసంపన్నులుగా—శ్రీమన్నారాయణుడు కూడా హృదయంలో గాఢంగా ఆలోచించెను.
Verse 20
किं कार्यं देवकार्येषु मया देवसहा यिना । शिवभक्तास्तु ते दैत्यास्तारकस्य सुता इति
దేవకార్యాలలో నాకు ఏమి పని, నేను దేవులకు సహాయకుడినే కదా? ఆ దైత్యులు నిజంగా శివభక్తులు; వారు తారకుని కుమారులు.
Verse 21
इति संचिन्त्य तत्काले विष्णुना प्रभविष्णुना । ततो यज्ञास्स्मृतास्तेन देवकार्यार्थमक्षयाः
ఇలా ఆలోచించిన ఆ క్షణంలో ప్రభావంతుడైన విష్ణువు దేవకార్యసిద్ధి కోసం అక్షయ యజ్ఞాలను స్మరించాడు.
Verse 22
तद्विष्णुस्मृतिमात्रेण यज्ञास्ते तत्क्षणं द्रुतम् । आगतास्तत्र यत्रास्ते श्रीपतिः पुरुषोत्तमः
విష్ణువు కేవలం స్మరణమాత్రంతోనే ఆ యజ్ఞాలు క్షణంలోనే వేగంగా అక్కడికి వచ్చాయి; అక్కడ శ్రీపతి పురుషోత్తముడు ఉన్నాడు.
Verse 23
ततो विष्णुं यज्ञपतिं पुराणं पुरुषं हरिम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्ते वै कृतांजलिपुटास्तदा
అప్పుడు వారు యజ్ఞపతి, పురాతన పురుషుడు హరి విష్ణువుకు ప్రణామం చేసి, కృతాంజలులై భక్తితో స్తుతించారు.
Verse 24
भगवानपि तान्दृष्ट्वा यज्ञान्प्राह सनातनम् । सनातनस्तदा सेंद्रान्देवानालोक्य चाच्युतः
ఆ యజ్ఞకర్మలను చూచి భగవంతుడు సనాతనునితో పలికెను. అప్పుడు అచ్యుతుడైన సనాతనుడు ఇంద్రসহ దేవులను చూచి తగిన మాటలు పలికెను.
Verse 25
विष्णुरुवाच । अनेनैव सदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये
విష్ణువు పలికెను—ఓ దేవులారా, ఈ విధానంతోనే సదా పరమేశ్వరుని ఆరాధించండి; త్రిపుర వినాశనార్థమూ, త్రిలోక విభూతి-సంపదార్థమూ.
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । अच्युतस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । प्रेम्णा ते प्रणतिं कृत्वा यज्ञेशं तेऽस्तुवन्सुराः
సనత్కుమారుడు పలికెను—అచ్యుతుడు (విష్ణువు), దేవదేవుడు, ధీమంతుడైన ప్రభువు పలుకులు విని దేవతలు ప్రేమతో నమస్కరించి యజ్ఞేశ్వరుని స్తుతించారు।
Verse 27
एवं स्तुत्वा ततो देवा अजयन्यज्ञपूरुषम् । यज्ञोक्तेन विधानेन संपूर्णविधयो मुने
ఓ మునీ, ఈ విధంగా స్తుతించి దేవతలు యజ్ఞపురుషునిపై జయాన్ని పొందిరి. యజ్ఞంలో చెప్పబడిన విధానమునుబట్టి సమస్త విధులను సంపూర్ణంగా నిర్వహించి వారు అలా చేసిరి।
Verse 28
ततस्तस्माद्यज्ञकुंडात्समुत्पेतुस्सहस्रशः । भूतसंघा महाकायाः शूलशक्तिगदायुधाः
అనంతరం ఆ యజ్ఞకుండమునుండి వేల సంఖ్యలో భూతసంఘాలు ఉద్భవించిరి—మహాకాయులు, శూలం, శక్తి, గదలను ఆయుధాలుగా ధరించినవారు।
Verse 29
ददृशुस्ते सुरास्तान् वै भूतसंघान्सहस्रशः । शूल शक्तिगदाहस्तान्दण्डचापशिलायुधान्
అప్పుడు దేవతలు వేల సంఖ్యలో ఉన్న ఆ భూతసంఘాలను చూచిరి—వారి చేతుల్లో శూలం, శక్తి, గదలు ఉండగా, దండం, ధనుస్సు, శిలలు కూడా ఆయుధాలుగా కలవు।
Verse 30
नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तथा । कालाग्निरुद्रसदृशान्कालसूर्योपमांस्तदा
వారు అనేక విధాల ఆయుధాలతో సన్నద్ధులై, అనేక వేషాలు ధరించారు. ఆ సమయంలో వారు కాలాగ్నిరుద్రుని వలె, కాలసూర్యుని వలె—అత్యంత ఉగ్రంగా, భయంకరంగా కనిపించారు.
Verse 31
दृष्ट्वा तानब्रवीद्विष्णुः प्रणिपत्य पुरःस्थितान् । भूतान्यज्ञपतिः श्रीमानुद्राज्ञाप्रतिपालकः
వారు తన ముందర నిలిచినట్లు చూచి, యజ్ఞాధిపతి శ్రీమాన్ విష్ణువు నమస్కరించి ఆ భూతగణాలను ఉద్దేశించి పలికెను; ఎందుకంటే ఆయన రుద్రాజ్ఞను నిష్ఠగా పాటించేవాడు।
Verse 32
विष्णुरुवाच । भूताः शृणुत मद्वाक्यं देवकार्यार्थमुद्यताः । गच्छन्तु त्रिपुरं सद्यस्सर्वे हि बलवत्तराः
విష్ణువు పలికెను—ఓ భూతగణమా, నా మాట వినండి. దేవకార్యార్థం సిద్ధమై, మీరు అందరూ—అత్యంత బలవంతులు—తక్షణమే త్రిపురానికి వెళ్లండి।
Verse 33
गत्वा दग्ध्वा च भित्त्वा च भङ्क्त्वा दैत्यपुरत्रयम् । पुनर्यथागता भूतागंतुमर्हथ भूतये
వెళ్లి దైత్యుల త్రిపురాన్ని దహించి, ఛేదించి, ఛిన్నభిన్నం చేయండి. తరువాత మీరు వచ్చిన దారినే తిరిగి వచ్చి, ఓ భూతగణమా, సమస్త భూతాల క్షేమార్థం మళ్లీ చేరండి।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं ततो भूतगणाश्च ते । प्रणम्य देवदेवं तं ययुर्दैत्यपुरत्रयम्
సనత్కుమారుడు పలికెను—భగవానుని ఆజ్ఞ విని ఆ భూతగణములు దేవాధిదేవుడైన మహాదేవునికి నమస్కరించి త్రిపుర అనే దైత్యపురత్రయమునకు బయలుదేరిరి।
Verse 35
गत्वा तत्प्रविशंतश्च त्रिपुराधिपतेजसि । भस्मसादभवन्सद्यश्शलभा इव पावके
అక్కడికి వెళ్లి త్రిపురాధిపతి యొక్క జ్వలిత తేజస్సులో ప్రవేశించగానే వారు క్షణములో భస్మమైపోయిరి—అగ్నిలోకి దూసుకెళ్లే శలభాల వలె।
Verse 36
अवशिष्टाश्च ये केचित्पलायनपरायणाः । निस्सृत्यारं समायाता हरेर्निकटमाकुलाः
మరియు కొద్దిమంది మిగిలినవారు—పలాయనానికే పరాయణులు—ద్వారం గుండా బయటికి పరుగెత్తి, తీవ్ర ఆందోళనతో శరణార్థం హరి (విష్ణు) సమీపానికి చేరారు.
Verse 37
तान्दृष्ट्वा स हरिः श्रुत्वा तच्च वृत्तमशेषतः । चिंतयामास भगवान्मनसा पुरुषोत्तमः
వారిని చూసి, ఆ సమస్త వృత్తాంతాన్ని పూర్తిగా విని, పురుషోత్తముడైన భగవాన్ హరి మనసులో లోతుగా ఆలోచించాడు—ఆ యుద్ధంలో ఏమి చేయాలి అని.
Verse 38
किं कृत्यमधुना कार्यमिति संतप्तमानसः । संतप्तानमरान्सर्वानाज्ञाय च सवासवान्
దుఃఖంతో దగ్ధమైన మనస్సుతో అతడు ఆలోచించాడు—“ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? ఏ మార్గం మిగిలింది?” అని. అలాగే ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త అమర దేవతలూ బాధపడుతున్నారని గ్రహించి వారి దుస్థితిని మనసులో తలచాడు।
Verse 39
कथं तेषां च दैत्यानां बलाद्धत्वा पुरत्रयम् । देवकार्यं करिष्यामीत्यासीच्चिंतासमाकुलः
అతడు చింతతో కలవరపడ్డాడు—“ఆ బలవంతులైన దైత్యుల త్రిపురాన్ని నేను బలప్రయోగంతో ఎలా ధ్వంసం చేసి, దేవకార్యాన్ని ఎలా నెరవేర్చగలను?”
Verse 40
नाशोऽभिचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः । इति प्राह स्वयं चेशः श्रुत्याचारप्रमाणकृत्
“పరమ ధర్మిష్ఠులైనవారికి అభిచారము (మంత్రతంత్ర) వలన నాశము ఉండదు—ఇందులో సందేహం లేదు.” అని స్వయంగా ఈశ్వరుడు పలికాడు; శ్రుతి మరియు సదాచారమే ప్రమాణమని స్థాపించాడు।
Verse 41
दैत्याश्च ते हि धर्मिष्ठास्सर्वे त्रिपुरवासिनः । तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा सुरपुंगवाः
ఆ దైత్యులు మరియు త్రిపుర నివాసులందరూ ధర్మిష్ఠులు. ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా! అందుకే వారు అవధ్యత్వాన్ని పొందారు, ఇది అన్యథా కాదు.
Verse 42
कृत्वा तु सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयंति ते । मुच्यंते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा
వారు గొప్ప పాపము చేసినప్పటికీ రుద్రుని అర్చిస్తే, తామరపాకు నీటితో అంటనట్లుగా వారు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు.
Verse 43
रुद्राभ्यर्चनतो देवाः सर्वे कामा भवंति हि । नानोपभोगसंपत्तिर्वश्यतां याति वै भुवि
రుద్రుని అర్చించడం వల్ల సమస్త కోరికలు నెరవేరుతాయి. భూమిపై అనేక రకాల భోగసంపదలు మరియు వశీకరణ శక్తి లభిస్తాయి.
Verse 44
तस्मात्तद्भोगिनो दैत्या लिंगार्चनपरायणाः । अनेकविधसंपत्तेर्मोक्षस्यापि परत्र च
అందుకే ఆ దైత్యులు లింగార్చనలో నిమగ్నులై ఆ భోగాలను అనుభవిస్తూ, అనేక రకాల సంపదలను మరియు పరలోకంలో మోక్షాన్ని కూడా పొందుతారు.
Verse 45
ततः कृत्वा धर्मविघ्नं तेषामेवात्ममायया । दैत्यानां देवकार्यार्थं हरिष्ये त्रिपुरं क्षणात्
అప్పుడు నేను నా మాయతో వారి ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించి, దేవతల కార్యం కోసం ఆ దైత్యుల త్రిపురాన్ని క్షణంలో నాశనం చేస్తాను.
Verse 46
विचार्येत्थं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । कर्तुं व्यवस्थितः पश्चाद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम्
ఇలా విచారించిన తరువాత భగవాన్ పురుషోత్తముడు దేవశత్రువుల ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించుటకు నిశ్చయించెను, వారి అధర్మబలం నియంత్రింపబడునట్లు.
Verse 47
यावच्च वेद धर्मास्तु यावद्वै शंकरार्चनम् । यावच्च शुचिकृत्यादि तावन्नाशो भवेन्न हि
వేదధర్మాలు నిలిచినంతకాలం, శంకరారాధన జరుగుతున్నంతకాలం, శుచిక్రియాదులు ఆచరించబడుతున్నంతకాలం—అంతవరకు నాశము (ఆధ్యాత్మిక పతనం) కలుగదు.
Verse 48
तस्मादेवं प्रकर्तव्यं वेदधर्मस्ततो व्रजेत् । त्यक्तलिंगार्चना दैत्या भविष्यंति न संशयः
కాబట్టి ఇదే విధంగా చేయవలెను; ఆపై వేదధర్మమార్గంలో సాగవలెను. దైత్యులు శివలింగార్చనను విడిచిపెడతారు—సందేహం లేదు.
Verse 49
इति निश्चित्य वै विष्णुर्विघ्नार्थमकरोत्तदा । तेषां धर्मस्य दैत्यानामुपायं श्रुति खण्डनम्
ఇలా నిశ్చయించుకొని విష్ణువు అప్పుడు విఘ్నం కలిగించుటకు కార్యం చేసెను. దైత్యుల ధర్మాన్ని దెబ్బతీయుటకు ఉపాయంగా శ్రుతి-ప్రామాణ్యాన్ని ఖండించుట (వక్రీకరణ) ప్రారంభించెను.
Verse 50
तदैवोवाच देवान्स विष्णुर्देवसहायकृत् । शिवाज्ञया शिवेनैवाज्ञप्तस्त्रैलोक्यरक्षणे
అదే సమయంలో దేవసహాయకుడైన విష్ణువు దేవతలను ఉద్దేశించి పలికెను; త్రిలోకరక్షణార్థం అతడు స్వయంగా శివాజ్ఞచే, శివునిచేనే నియుక్తుడై యుండెను.
Verse 51
विष्णुरुवाच । हे देवास्सकला यूयं गच्छत स्वगृहान्ध्रुवम् । देवकार्यं करिष्यामि यथामति न संशयः
విష్ణువు పలికెను—హే సమస్త దేవతలారా, మీరు నిశ్చయంగా మీ మీ ధామాలకు వెళ్లండి. దేవకార్యాన్ని నా బుద్ధి మేరకు నేను నిర్వహిస్తాను; సందేహం లేదు।
Verse 52
तान्रुद्राद्विमुखान्नूनं करिष्यामि सुयत्नतः । स्वभक्तिरहिताञ्ज्ञात्वा तान्करिष्यति भस्मसात्
రుద్రుని పట్ల విముఖులైన వారిని నేను నిశ్చయంగా శ్రద్ధతో ప్రయత్నించి వెనుదిరిగేలా చేస్తాను. వారికి నిజమైన భక్తి లేదని తెలిసి ఆయన (రుద్రుడు) వారిని భస్మం చేస్తాడు।
Verse 53
सनत्कुमार उवाच । तदाज्ञां शिरसाधायश्वासितास्तेऽमरा मुने । स्वस्वधामानि विश्वस्ता ययुर्ब्रह्मापि मोदिताः
సనత్కుమారుడు పలికెను—హే మునీ, ఆ ఆజ్ఞను శిరసావహించి దేవతలు ధైర్యం పొందారు. విశ్వాసంతో వారు తమ తమ ధామాలకు వెళ్లారు; బ్రహ్మ కూడా ఆనందించాడు।
Verse 54
ततश्चैवाकरोद्विष्णुर्देवार्थं हितमुत्तमम् । तदेव श्रूयतां सम्यक्सर्वपापप्रणाशनम्
అనంతరం విష్ణువు దేవతల హితార్థం అత్యుత్తమ కార్యాన్ని చేశాడు. అదే కార్యాన్ని శ్రద్ధగా వినండి; అది సమస్త పాపాలను పూర్తిగా నశింపజేస్తుంది।
Frequently Asked Questions
A preparatory ethical deliberation within the Tripuravadha narrative: Śiva explains why Tripura’s leaders—though enemies—are not to be killed hastily due to their present puṇya and devotion, and the devas seek counsel from Brahmā and Viṣṇu.
It models a Shaiva doctrine where divine action is not arbitrary: the Lord weighs dharma, gratitude, friendship, and bhakti, showing that destruction occurs only when merit is exhausted and cosmic order requires it.
Puṇya (merit), bhakti (devotion), and the ethics of loyalty—especially the condemnation of mitradroha/suhṛddroha and the claim that kṛtaghna (ingratitude/treachery) lacks expiation.